Anadolu AÖF Temel Sağlık ve Hastalık Bilgisi Çıkmış Sorular

Ders; sağlık kavramını, yaşlanmayı, kronik hastalıkları, fiziksel aktiviteyi, aile planlamasını, aşılamayı, temel sağlık hizmetlerini, mevzuatı ve gıda-çevre sağlığı ile bulaşıcı hastalıkları ele alır. Amaç, bireyi ve toplumu hastalıktan koruyan temel bilgileri kazandırmaktır.

Sağlık, temel sağlık hizmetleri ve mevzuat

• Sağlığı olumlu yönleriyle de tanımlayan kuruluş Dünya Sağlık Örgütüdür.
• Temel Sağlık Hizmetleri bildirgesi 1978'de Alma-Ata'da ilan edilmiştir.
• Temel sağlık hizmetleri yaklaşımı en çok birinci basamağa öncelik verir; Toplum Sağlığı Merkezi bu basamaktadır.
• Bağışıklama bireye yönelik koruyucu sağlık hizmetidir.
• Mevzuat hiyerarşisinde yasa üst düzeydedir; kanun teklifini TBMM'deki tüm milletvekilleri verebilir.
• Resmî mevzuata erişimde güvenilir adreslerin uzantısı gov.tr'dir.

Yaşlanma

• Dünya Sağlık Örgütüne göre takvim yaşı bakımından yaşlılık 65'te başlar.
• ATP üretimindeki yetersizliği neden gösteren görüş mitokondri teorisidir.
• Presbiyopi, göz merceğinin esnekliğini yitirmesiyle görme keskinliğinin azalmasıdır.
• Kalp-dolaşım ve solunum işlevlerinin zayıflaması yaşlıda çabuk yorulmaya yol açar.
• Yaşlanmada tepki süresi uzar; deri altı yağ azalır, bu yüzden kolay morarma görülür.
• Bağırsak işlevleri gerilediğinde mide boşalması gecikir, erken boşalma olmaz.

Fiziksel aktivite ve egzersiz

• Sağlığı korumak ve sağlıklı yaşlanmak için aktivite her gün düzenli yapılmalıdır.
• Kuvvet egzersizi taşınabilen yük miktarını artırır; yaşlanmada da önerilir.
• Dayanıklılık egzersizi kalp-solunum kapasitesini artırıp yürüyüşü ve yokuş çıkmayı kolaylaştırır.
• Denge egzersizi düşme riskini azaltır; esneme egzersizi uzanmayı rahatlatır.
• Düzenli aktivite hastanede kalış süresini kısaltır; hareketsizlikte kolesterol yükselir.
• Egzersizde nabız artışı normaldir; göğüs ağrısı, ritim bozukluğu, şiddetli nefes darlığında tıbbi yardım gerekir.

Kronik hastalıklar

• Kronik hastalıklar uzun sürelidir; kısa süre akut hastalık özelliğidir.
• Dinlenme kan basıncının 140/90 ve üzerinde olması hipertansiyondur; 125 normal sistolik değerdir.
• İnmede başlıca risk yüksek kan basıncıdır, düşük basınç değildir.
• Obezite diyabet, depresyon, hipertansiyon ve artritle ilişkilidir; astım doğrudan neden sayılmaz.
• KOAH akciğer hastalığıdır; lösemi kan kanseridir; beyindeki iyi huylu tümör bile kötü huylu gibi ele alınır.
• Depresyonda intihar ifadeleri ciddiye alınmalıdır; sodyumdan zengin beslenme önerilmez.

Aile planlaması, bebek ve aşılar

• Aile planlamasının temel amacı nüfusu azaltmak değildir.
• Vazektomi erkeklerin uyguladığı yöntemdir; kadın kondomu cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan da korur.
• Bebeklik dönemi doğumdan sonraki ilk 1 yaşı kapsar.
• Anne sütü doğumdan sonraki ilk yarım saatte verilmelidir; whey bir süt proteinidir.
• Hepatit B aşısının 2. dozu ilk dozdan bir ay sonra yapılır.
• Hepatit C için aşı yoktur; intramusküler uygulama kas içine yapılandır.

Sistemler, belirtiler ve ilk yardım

• Dizüri idrarda ağrı-yanma, noktüri gece idrara çıkmadır.
• Artrit eklem iltihabıdır; kolelitiazis safra taşıdır.
• Barotitis media uçakta ani basınç değişiminde orta kulakta gelişir.
• Kalbin sağ karıncığından akciğere kan geçerken pulmoner kapak açılır.
• Burun kanamasında baş öne eğilir.
• Anjina test değil, kalp kasına yetersiz kan gitmesine bağlı göğüs ağrısı belirtisidir.

Gıda, su, sanitasyon ve bulaşıcı hastalıklar

• Sanitasyon insan, çevre, gıda ve işletmeyi koruyan önlemlerin tümüdür; mikrobiyal yükü baskılar.
• Pestisitler gıdayı kimyasal olarak kirletir; parazit ve küf biyolojik etkendir.
• Su arıtımında koagülasyon, çöktürme, süzme, dezenfeksiyon uygulanır; flotasyon temel aşama değildir.
• Temizlikte mekanik etki, süre, ısı ve kimyasal madde gerekir.
• Bruselloz hayvandan insana geçen zoonozdur ve pastörize olmayan süt ürünleriyle bulaşır.
• Toksoplazmada son konak kedigillerdir, plasentadan geçebilir; Clostridium botulinum botulizme yol açar.

Bulaşma yolları ve etkenler

• AIDS cinsel temasla bulaşır; Neisseria gonorrhoeae gıda kaynaklı değildir.
• Çocuk felcinin etkeni virüstür; Salmonella typhi tifo etkenidir.
• Koplik lekeleri kızamığa özgüdür.
• Sivrisinek Plasmodium'u vücudunda geliştirip çoğaltarak bulaştırır.
• Bit tifusu bildirimi zorunlu 1. grup hastalıklar arasında değildir.

Alma-Ata

1978'de Temel Sağlık Hizmetleri bildirgesinin ilan edildiği konferansın yeri.

Presbiyopi

Göz merceğinin esnekliğini kaybetmesine bağlı yakın görmenin zayıflaması.

Hipertansiyon

Dinlenme kan basıncının 140/90 ve üzerinde olması.

Dizüri

İdrar yaparken ağrı ve yanma duyulması.

Noktüri

Geceleri idrar için uyanıp tuvalete gitme.

Artrit

Eklemin iltihaplanması.

Kolelitiazis

Safra kesesinde taş oluşması.

Zoonoz

Hayvandan insana geçen hastalık; örnek bruselloz.

Sanitasyon

İnsan, çevre, gıda ve işletme sağlığını koruyan geniş kapsamlı önlemler.

Barotitis media

Ani basınç değişiminde orta kulakta basıncın dengelenememesiyle oluşan durum.

İntramusküler

Kas içine yapılan uygulama yolu.

• Sorular çoğunlukla olumsuz kökle gelir (yer almaz, değildir, yanlıştır); seçeneği buna göre tersten değerlendirmek gerekir.
• Kuvvet, dayanıklılık, denge ve esneme egzersizlerinin ayrı yararları karıştırılmamalıdır.
• Bruselloz hayvandan, tifo ve çocuk felci insandan insana geçer; zoonoz ayrımına dikkat edilmelidir.
• Anjina bir test değil belirtidir; kısa süreli olmak akut, uzun süreli olmak kronik hastalığın özelliğidir.
• Yaşlanmada tepki süresi uzar, kısalmaz; egzersizde nabız artışı tehlike işareti sayılmaz.