AUZEF Çağdaş Siyasi Düşünceler Çıkmış Sorular

Çağdaş Siyasi Düşünceler dersi; siyaset ve siyasal olanın tanımlarını, siyasal sistem kuramını, temel ideolojileri (liberalizm, muhafazakârlık, Marksizm), iktidar ve demokrasi tartışmalarını ve eleştirel akımları ele alır.

Siyaset anlayışları ve siyasal olan

• Siyaset; devlet ve hükümet uygulamalarıyla sınırlı görülürse yönetme pratiği sayılır, bu dar tanıma itiraz da gelmiştir.
• Uzlaşı olarak siyaset liberal gelenekle, çatışma olarak siyaset ise mücadele vurgusuyla ilişkilidir; iki anlayış birbirine karşıttır.
• Siyaset ile siyasal olan ayrımını Mouffe ve Laclau gibi postyapısalcılar geliştirmiştir.
• Siyasal olan çatışmacıdır, tüm toplumsal ilişkilere sinmiştir, kimlikler sabit değildir; toplumsal uyum öngörmez.
• Schmitt siyasalın özgün ölçütünü dost-düşman ayrımı sayar; bu ayrım siyasal birliği sağlar.
• Lefort siyasal olanı toplumsal düzenin kurucu anlarında görür; Marksizme karşı bir duruş alır.

Easton ve siyasal sistem

• Toplumdan gelen talepler ve destekler girdidir; sistem bunları karar ve kanun biçiminde çıktıya dönüştürür.
• Açık talepler doğrudan iletilen somut ihtiyaçlardır; rejime desteği çekmek talep değildir.
• Kuram tekil aktörlere değil sistemin bütününe odaklanır; yönetme pratiği çerçevesinde değerlendirilir.
• Talepler karşılanmazsa döngü tıkanır; hacim ve kapsam gerilimi doğar.
• Kanundan doğan görevler kamu otoritesinin tercihi değil zorunluluğudur.

Devlet, meşruluk ve otorite

• Modern devletin sınırları belirgindir; imparatorluklarda sınırlar esnek ve geniş coğrafyalıydı.
• Modern siyasette meşruluğun kaynağı halk egemenliğidir.
• Weber otoriteyi geleneksel, karizmatik ve rasyonel-yasal olarak ayırır; sonuncusu yalnızca modern dönemin ürünüdür.
• Rasyonel-yasal otoritede yetki yazılı kurallara bağlıdır, kişiden çok makam önemlidir.
• Güç üç boyutta incelenir: kararı benimsetme, gündem belirleme, zihinleri yönetme.

Liberalizm ve liberal demokrasi

• Klasik liberalizmin ilkeleri bireycilik, negatif özgürlük ve laissez faire-laissez passer'dir.
• Devletin görevi hak ve özgürlükleri korumakla sınırlıdır; aşırı büyüyen devlet baskı aracına dönüşebilir.
• Liberal demokraside devlet tarafsızdır, yetkiler sınırlıdır, rekabetçi seçimler yapılır; itaat vurgusu yoktur.
• Green birey ile toplum arasında uzlaşma arar; Nozick asgari devleti savunur.
• Rawls Bir Adalet Teorisi'nde farklılaşmış toplumda ortak adalet anlayışının mümkün olduğunu savunur.

Muhafazakârlık

• Kurucusu Burke'tür; modernleşmenin radikal değişimlerine tepki olarak doğmuştur.
• İnsan aklının sınırlı olduğunu, geleneğin akılla kurgulanan ilkelerden değerli olduğunu savunur.
• Değişim ilkesi değişerek korumak, koruyarak değişmektir.
• Toplum organizma gibi görülür; uyum öne çıkar, hiyerarşi ve otoriteye saygı gösterilir.
• Otorite, gelenek ve düzeni koruduğu sürece meşrudur; aileyi ve değerleri koruma devletin işidir.

Marksizm ve ideoloji

• Marx kapitalizmi sömürü temelinde eleştirir; iki sınıf burjuvazi ve işçi sınıfıdır, artı değeri burjuvazi sahiplenir.
• Altyapıyı üretim ilişkileri oluşturur; hukuk, devlet, din ve düşünce üstyapıdadır.
• Devlet sınıflar üstü değil, burjuvazinin çıkarını koruyan araçtır.
• Gramsci hegemonyayı, egemen sınıfın rıza üretmesi olarak açıklar; Neo-Marksistler ideolojiyi aktif güç sayar.
• İdeolojiyi ilk kullanan Destutt de Tracy'dir; en soyut unsuru doktrindir; görsel imgeler yayılmayı kolaylaştırır.

Demokrasi, haklar ve toplumsal sözleşme

• Sözleşmeci düşünürler devleti yaşam, özgürlük ve mülkiyeti korumak için kurulmuş sayar; doğa hâli güvensizdir.
• Haklar sırasıyla sivil, siyasal, sosyal biçiminde ortaya çıkmıştır; seçme-seçilme siyasal haklardandır.
• Habermas kamusal alan ve müzakereci demokrasinin kuramcısıdır; müzakereci model liberal demokrasinin eksiklerine dayanır.
• Mouffe ve Laclau agonistik demokrasiyi savunur; çatışma meşru zeminde yönetilir.
• Çağdaş kuramlar farklılık, çoğulculuk ve tanınmayı öne çıkarır; hukuki eşitliği gerekli ama yetersiz sayar.

İktidar ve eleştirel akımlar

• Foucault iktidarı devletin ötesinde, gündelik ilişkilere ve kurumlara yayılmış ağ olarak görür.
• Biyoiktidar, bedenler ve nüfus üzerindeki modern denetimdir.
• Postkolonyal düşünce Avrupa merkezciliğini ve sömürgeci bakışı eleştirir (Said, Fanon, Spivak).
• Komüniteryanlar liberal bireyi toplumsal bağlardan kopuk görerek eleştirir.
• Feminizm, postkolonyalizm ve postyapısalcılık ana akım dışıdır; liberalizm ana akımdır.

Girdi ve çıktı

Easton'da toplumdan gelen talep ve destekler girdi, sistemin ürettiği karar ve kanunlar çıktıdır.

Dost-düşman ayrımı

Schmitt'e göre siyasalı diğer alanlardan ayıran ve siyasal birliği sağlayan ölçüt.

Agonistik çoğulculuk

Düşmanların birbirini tanıyan hasımlara dönüştüğü, çatışmanın meşru zeminde yönetildiği demokrasi anlayışı.

Kamusal alan

Devletten ve piyasadan bağımsız, eşit bireylerin akılcı tartışmayla kamuoyu oluşturduğu zemin (Habermas).

Hegemonya

Egemen sınıfın eğitim, medya ve kültürel kurumlarla toplumun rızasını üretmesi (Gramsci).

Biyoiktidar

Sağlık ve nüfus politikalarıyla yaşamı düzenleyen modern denetim biçimi (Foucault).

Tarihsel materyalizm

Toplumsal yapıyı belirleyenin düşünceler değil, maddi üretim ilişkileri olduğunu savunan yaklaşım.

Rasyonel-yasal otorite

Yetkinin yazılı kurallara ve makama dayandığı, yalnızca modern döneme özgü otorite türü.

Negatif özgürlük

Zorlama ve müdahalenin bulunmaması durumu; klasik liberalizmin temel ilkesi.

Bilgisizlik peçesi

Rawls'ta tarafların kendi çıkarlarından bağımsız adil ilkelerde uzlaşmasını sağlayan araç.

Doktrin

İdeolojinin en soyut, inanç ve ilkeleri sistemli ortaya koyan bölümü.

• Foucault iktidarı yaygın ağ olarak görür; Marx devleti sınıf aracı sayar; bu iki iktidar anlayışı karıştırılmamalı.
• Schmitt çatışma ve homojen birliği, Mouffe çatışmanın meşru yönetimini, Habermas akılcı müzakereyi öne çıkarır.
• Muhafazakârlık her değişime değil, radikal kopuşa karşıdır; akılla üretilmiş değerler ona aykırıdır.
• Haklar sırası sivil, siyasal, sosyal; sendikal ve grev hakları sosyal haktır, seçme-seçilme siyasaldır.
• Olumsuz ifade soran sorularda Easton'da aktör davranışı, ideolojide gerçeği olduğu gibi yansıtma gibi seçenekler yanlıştır.