AUZEF Cbs Tabanlı Modellemeler Çıkmış Sorular

Ders, coğrafi bilgi sistemlerinde kullanılan modelleme türlerini, vektör ve raster veri gösterimini, yüzey ve hidrolojik analizleri ile yoğunluk ve istatistiksel modellemeyi ele alır. Amaç, konumsal verinin bilgisayarda temsil edilmesi ve bu veriden eğim, havza, kümelenme gibi sonuçların üretilmesidir.

Modellere genel bakış ve sınıflandırma

• Modeller CBS'de sorgulama, analiz, depolama ve sunum için kullanılır; veri güvenliği doğrudan model işi sayılmaz.
• Harvey'e göre modeller üç ana başlıkta toplanır; Goodchild'de tamamen bilgisayarla işletilenler dijital modellerdir.
• Ölçeksel modeller gerçeği küçülterek, genel sistem modelleri birbiriyle ilişkili bileşenleri birlikte ele alır.
• Uzaktan algılama, uzaktaki nesnenin yansıttığı veya yaydığı enerjiyi ölçer; arşiv görüntüleri zamansal ve konumsal izlemeye yarar.
• Klasik yönetimde zamanla maliyet artar; CBS bu bakımdan farklı bir birikimli maliyet eğrisi gösterir.

Vektör ve raster veri modelleri

• Vektör modelde nokta, çizgi ve poligon kullanılır; poligonlar türdeş ve bütünlük gösteren varlıkları temsil eder.
• Varlıklar önce matematiksel gösterime çevrilir; nokta tek koordinatla, çizgi ve poligon sıralı koordinat dizisiyle ifade edilir.
• Her varlığa ayırt edici bir ID numarası verilir.
• Raster modelde hücre konumu satır ve sütun numarasıyla verilir; numaralandırma sol üstten başlar.

Topoloji ve veri yapıları

• Çizgi-Düğüm yapısında ortak sınırlar tekrar tekrar saklanmaz, veri boyutu şişmez.
• Düğüm, bir çizginin başındaki ve sonundaki uç noktadır.
• Topolojik yapı daha yüksek ayrıntı düzeyi sağlamaz; bu bir yararı değildir.
• Vektör verilerin verimli depolanması için üç tür veri yapısı vardır.

Model türleri ve temel işlemler

• Yoğun kentsel büyüme zamansal değişim modelleriyle, sel riski etmen tabanlı modellerle incelenir.
• Yakınlık ve interpolasyon temel konumsal (kartografik) modellerdedir; yakınlık nesneler arası uzaklığı hesaplar.
• En kısa rota gibi sorunlar ağ modelleriyle çözülür.
• Birleştirme iki katmanı bir araya getirip yeni katman üretir; zon belirleme geometrik modellerin işlevi sayılmaz.
• Öznitelik verileri için tanımlayıcı istatistik modelleri kullanılır; eğim ve bakı hesabı istatistik değil yüzey analizidir.

Sayısal yükseklik ve yüzey modelleme

• Sayısal Yüzey Modeli bitki örtüsü ve binaları da içerir; Sayısal Arazi Modeli kırık hatları ve doğal unsurları kapsayan çatıdır.
• SYM fotogrametri, arazi ölçmeleri ve topografik haritalardan üretilir; formatları eşyükselti, TIN ve DEM'dir.
• DEM raster, TIN ise düzensiz üçgenler ağı biçiminde vektör yüzey modelidir; yüzey modellemenin girdisi DEM'dir.
• Eğim, yükseklik farkının yatay mesafeye oranıdır; 3x3 pencerede 8 komşu kullanılır, derece veya yüzde verilir.
• Bakı kuzeyden saat yönünde 0-360 derece ölçülür; düz alan -1 değerini alır.
• Görülebilirlikte görüş çizgisi belirlenir; ikili görüş alanı yalnızca hedefin görünüp görünmediğini sorgular.

Hidrolojik modelleme

• Ön işleme DEM yenileme ve boşluk doldurmayı içerir; boşluklar giderilmezse yüzey akışı belirlenemez.
• Akım yönü 8 komşu içinde en alçak hücreye verilir; 16 değeri batıyı gösterir; yönü tanımsız hücreler çukurdur.
• Kümülatif akım yukarıdan akış alan hücre sayısıdır; değeri 0 olan hücreler zirve alanlarıdır.
• Eşik üstü kümülatif akımdan akış ağı üretilir; eşik altı hücreler NoData olur.
• Akış sıralamasında iki yöntem vardır; Strahler'de dizin yalnızca aynı dereceli kollar birleşince artar.
• En uzun akış yolu akış uzunluğuyla bulunur; havza oluşturma dökülme noktalarından, iç drenajda çukurlardan yararlanır.

Yoğunluk ve istatistiksel modelleme

• Merkez obje yönteminde Öklid mesafesi kullanılır; ortalama merkez X-Y koordinatlarıyla bulunur ve zamansal kaymayı izlemeye yarar.
• Standart sapma elipsi yönsel dağılımı gösterir; konumun yanında öznitelik değeri de hesaba katılabilir.
• Z skor verilerin standartlaştırılmasıdır; ortalama altı eksi, üstü artı işaretlidir. Sıcak nokta analizi mekânsal kümeleme ortaya koyar.
• Basit ve Kernel yoğunluk raster çıktı verir; basit yoğunlukta dairesel tarama alanındaki nesne sayısı alana bölünür.
• Kernel yoğunlukta değer noktada en yüksektir, uzaklaştıkça azalır, yarıçapta sıfırlanır.
• Nokta desenleri tam mekansal tesadüfilik hipoteziyle sınanır; çizgisel yoğunluk hattın komşu bölgelerini de kapsar.

DEM

Hücrelerin kot değerlerinden oluşan, sürekli yüzey sunan raster yükseklik verisi.

TIN

Yüzeyi düzensiz üçgenlerle gösteren vektörel yüzey modeli.

Eşyükselti eğrisi

Eşit kot değerli noktaları birleştiren, topoğrafik haritalarda yer alan eğri.

Çizgi-Düğüm

Ortak sınırların tekrar saklanmasını önleyen topolojik veri yapısı.

Bakı

Eğimli yüzeyin baktığı yön; 0-360 derece, düz alan -1.

Kümülatif akım

Bir hücreye akışını yönelten yukarı hücrelerin toplam sayısı.

Akış ağı vektörizasyonu

Raster akış ağını çizgisel vektör veriye dönüştürme.

Havza oluşturma

Dökülme noktalarından hareketle hidrolojik alanların üretilmesi.

Ortalama merkez

Objelerin X ve Y koordinatlarından bulunan, zamanla kaymayı izlemeye yarayan merkez.

Z skor

Değerden ortalama çıkarılıp standart sapmaya bölünerek bulunan standartlaştırılmış değer.

Kernel yoğunluk

Yarıçaplı çember içindeki noktalara dayalı, noktada en yüksek olan yoğunluk yüzeyi.

• Sayısal Yüzey Modeli (bitki ve bina dahil) ile Sayısal Arazi Modeli (şemsiye yapı) karıştırılmamalı.
• Arazi örtüsü DEM'den üretilemez; eğim, bakı ve görünürlük üretilir.
• Raster çıktı veren yoğunluk yöntemleri Basit ve Kernel'dir; vektör çıktılılar ayrı gruptadır.
• Strahler'de düşük dereceli kol yüksek dereceliye katılınca dizin değişmez.
• Akım yönü ve eğimde 8 komşu, bakıda 0-360 aralığı ve düz için -1 akılda tutulmalı.