AUZEF Ceza Muhakemesi ve İnfaz Hukuku Çıkmış Sorular

Ceza Muhakemesi ve İnfaz Hukuku; suç şüphesinden kesinleşen hükmün uygulanmasına kadar işleyen yargılama sürecini, bu süreçteki kişileri, delilleri, koruma tedbirlerini ve yaptırımların infazını konu alır. Temel kaynak 1 Haziran 2005'te yürürlüğe giren 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'dur.

Temel kavramlar ve süreç

• Temel kaynak 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'dur; 1 Haziran 2005'ten beri yürürlüktedir.
• Yargılamanın ilk evresi soruşturma, ikinci evresi kovuşturmadır; iddianamenin kabulüyle kovuşturma başlar.
• Kolluk veya savcı önünde dinlemeye ifade alma, hâkim ya da mahkeme önündeki dinlemeye sorgu denir.
• Kanunda düzenlenmemiş benzer olaya başka bir olayın kuralını uygulamak kıyastır.
• Yer bakımından uygulamada ülkesellik ilkesi esas alınır.

Yargılamanın tarafları

• Soruşturma evresinde suç şüphesi altındaki kişi şüpheli adını alır.
• Şüpheli veya sanığın avukatı müdafi, katılan, suçtan zarar gören ya da malen sorumlunun avukatı vekildir.
• Hüküm kesinleştikten sonra mali sorumluluk yüklenen kişiye malen sorumlu denir.
• Alt sınırı bir yıl olan hapis cezası, talepsiz zorunlu müdafi atanması hâlleri arasında değildir.
• Hâkimin tarafsızlığı davaya bakamama ve ret hükümleriyle güvence altındadır.
• Kan hısımlığı nedeniyle yasak üçüncü derece dahil kadardır; dördüncü derece kapsam dışındadır.

Muhakeme şartları, dava ve şikâyet

• Aynı fiil için derdest dava varken açılan ikinci dava reddedilir.
• Şikâyet kişiye veya hukuki nitelendirmeye değil, fiile ilişkindir.
• Genel şikâyet süresi, fiil ve failin öğrenildiği günden itibaren altı aydır.
• İzin, yetkili makamın kamu yararı bulunduğuna dair irade açıklamasıdır.
• Hükümlünün ölümü, cezaların şahsiliği ilkesi gereği davayı düşürür.
• İddianamenin iadesi muhakeme şartı değil, usul işlemidir.

Deliller

• Hüküm yalnızca hukuka uygun elde edilmiş delillere dayanabilir; Anayasa m.38/6 aykırı bulguları delil saymaz.
• Hukuka aykırı delilden hareketle ulaşılan başka delil de hukuka aykırı sayılır.
• Beyan delili şüpheli, sanık, tanık ve diğer kişilerin açıklamalarını kapsar.
• Belge, somut olayı gösteren insan yapımı ispat aracıdır.
• Tanık beyanı bilirkişilik işlemi değil, ayrı bir delil türüdür.
• Mühendisler tanıklıktan çekinme hakkı olan meslekler arasında sayılmaz.

Koruma tedbirleri

• Gözaltı, yakalanan kişinin savcı kararıyla sınırlı süre özgürlüğünün kısıtlanmasıdır.
• Çağrıya gelmeyen şüpheli için sulh ceza hâkimi, savcı istemiyle yakalama emri çıkarabilir.
• Tutuklama, kuvvetli şüphe altındaki kişinin hâkim kararıyla geçici özgürlüğünden yoksun bırakılmasıdır.
• Yalnızca adli para cezası gerektiren suçlarda tutuklama kararı verilemez.
• Tutuklamaya itiraz, numara olarak kendisini izleyen sulh ceza hâkimliğince incelenir.
• Adli kontrol, tutuklama nedenleri varken tutuklamaya alternatif olarak verilir.

Arama, elkoyma ve gizli tedbirler

• Adli arama, şüpheliyi yakalamak veya delil bulmak için kişi, eşya ya da konutta yapılır.
• Elkoyma, zilyedin tasarruf yetkisini sona erdirir.
• Gizli soruşturmacı, kimliği değiştirilerek suç örgütlerini izleyen kamu görevlisidir.
• İletişimin tespiti; kimin kimi ne zaman aradığı ve görüşme süresinin belirlenmesidir.

Hüküm ve kanun yolları

• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması esas hüküm türü sayılmaz.
• Kesinleşmiş hükme karşı olağanüstü kanun yollarına gidilebilir.
• Yenileme sebepleri varsa kesinleşmiş davanın yeniden görülmesi yargılamanın yenilenmesidir.

İnfaz hukuku ve yaptırımlar

• İnfaz, kesinleşmiş ceza ve güvenlik tedbirlerinin fiilen uygulanmasıdır; infaz hukuku bağımsız bir daldır.
• Müsadere güvenlik tedbiridir.
• Ağırlaştırılmış müebbet hapis, yüksek güvenlikli kapalı kurumlarda çekilir.
• Adli para cezası, belirli miktar paranın Hazineye ödenmesidir.
• Kısa süreli hapse seçenek yaptırımlar arasında kamuya yararlı işte çalışma vardır; angarya çalıştırma yoktur.
• Erteleme infazı geriye bırakır; koşullu salıverme kalan cezanın kurum dışında çekilmesini sağlar.
• Cuma akşamı girip Pazar akşamı çıkma hafta sonu infazdır.

Müdafi

Şüpheli veya sanığın savunmasını üstlenen avukat.

Vekil

Katılanı, suçtan zarar göreni veya malen sorumluyu temsil eden avukat.

Şikâyet

Suçtan zarar görenin failin cezalandırılmasını istediğini yetkili makama bildirmesi.

İzin

Yetkili makamın soruşturma veya dava açılmasında kamu yararı bulunduğunu bildirmesi.

Gözaltı

Yakalanan kişinin savcı kararıyla sınırlı süre özgürlüğünden yoksun bırakılması.

Tutuklama

Kuvvetli şüphe hâlinde hâkim kararıyla hükümden önce geçici özgürlük kısıtlaması.

Adli kontrol

Tutuklama nedenleri varken tutuklama yerine uygulanan alternatif tedbir.

Elkoyma

Delil veya müsadere konusu değer üzerinde zilyedin tasarruf yetkisini kaldıran tedbir.

Yargılamanın yenilenmesi

Kesinleşmiş hükümde yenileme sebebi bulunca davanın yeniden görülmesi.

Koşullu salıverme

Cezanın bir kısmını iyi halle çeken hükümlünün kalanı kurum dışında çekmesi.

Erteleme

Hapis cezasının infazının belirli süre ileri bırakılması.

• Müdafi (şüpheli ve sanığın avukatı) ile vekil (katılan, mağdur, malen sorumlunun avukatı) karıştırılmamalı.
• İfade alma kolluk veya savcı önünde, sorgu hâkim veya mahkeme önünde yapılır.
• Gözaltı savcı kararıyla, tutuklama hâkim kararıyla olur; adli kontrol tutuklamaya alternatiftir.
• Şikâyet fiile ilişkindir ve genel süresi altı aydır.
• Olumsuz ifadeli sorularda (değildir, yanlıştır, yer almaz) doğru şık kanunda bulunmayan seçenektir.