AUZEF Denetim Çıkmış Sorular

Denetim dersi; denetimin tanımını, türlerini, etik ilkeleri, standartları, iç kontrolü, risk modelini, yönetim iddialarını, kanıt toplamayı ve denetim sürecinin evrelerini anlatır. Ayrıca satış ve satın alma döngülerinde görev paylaşımı ile rapor ve görüş türleri konu edilir.

Denetimin tanımı, türleri ve gereksinimi

• Denetim, iddiaların önceden belirlenmiş ölçütlere uygunluğunu tarafsızca kanıt toplayarak değerleyen ve sonucu ilgililere ileten sistematik süreçtir.
• Üç tür vardır: finansal tablo denetimi, uygunluk denetimi ve faaliyet (performans) denetimi. Kârlılık ve verimlilik ayrı tür değildir.
• Faaliyet denetimi kaynakların etkin ve verimli kullanımını ölçer; kamuda Sayıştay gibi kamu denetçileri, özel kesimde iç denetçiler yürütür.
• Denetime duyulan gereksinim, ortak sayısının artması ve sahip-yönetici çıkar çatışmasından doğar; bunu Vekâlet (temsil) Teorisi açıklar.
• Finansal tabloları hazırlamak yönetimin görevidir; denetçi tabloları hazırlamaz, kayıt oluşturmaz, yalnızca kontrol eder.

Güvence hizmetleri

• Güvence hizmeti üç taraflıdır; uygun konu (finansal ya da finansal olmayan), ölçüt, yeterli ve uygun kanıt ile yazılı rapor içerir.
• Makul güvencede kanıt toplama daha kapsamlıdır ve sonuç olumlu biçimde bildirilir.
• Sınırlı güvencede çalışma daha dardır ve sonuç olumsuz ya da dolaylı dille ifade edilir.

Standartlar ve etik ilkeler

• Genel Kabul Görmüş Denetim Standartları 1947'de AICPA tarafından kabul edilmiştir; IFAC ise Uluslararası Denetim Standartlarını yayımlar.
• Üç grup vardır: Genel Standartlar (bağımsızlık, yeterlilik, özen), Çalışma Alanı Standartları (planlama, iç kontrol, kanıt) ve Raporlama Standartları (görüş vb.).
• Temel etik ilkeler: dürüstlük, objektiflik, mesleki yeterlilik ve özen, sır saklama, mesleğe uygun davranış.
• Beş tehdit türü vardır: kişisel çıkar, kendi kendini inceleme, taraf tutma, yakınlık ve yıldırma. Ayrı bir ücret tehdidi yoktur.
• Müşteri kabul ve devam kararlarında ISQC 1 çerçevesinde yönetimin dürüstlüğü ve bağımsızlık riski değerlendirilir; faaliyet süresi ya da zam oranı ölçüt değildir.

İç kontrol sistemi

• İç kontrol; varlıkları korumak, hata ve hileyi önlemek, politikalara uyumu sağlamak için kurulan plan ve yöntemlerin bütünüdür.
• COSO çerçevesinin beş bileşeni: kontrol ortamı, risk değerlendirme, kontrol faaliyetleri, bilgi ve iletişim, izleme.
• Denetçi iç kontrolü notlar, anketler ve akış şemalarıyla belgeler.
• İnsan hatası, yönetimin ilgisizliği, değişen koşullar ve maliyet-fayda dengesi iç kontrolün doğal sınırlarıdır; yazılı prosedürler engel değil güçlendiricidir.

Hile, hata ve yönetim iddiaları

• Hata ile hileyi ayıran öğe kasıttır.
• Hile iki gruptur: varlıkların kötüye kullanılması ve hileli finansal raporlama; baskı hileye yol açan etkenlerdendir.
• İddia grupları: işlem türleri ve olaylara, hesap bakiyelerine, sunum ve tam açıklamaya ilişkin iddialar.
• Dönemsellik işlem sınıfı iddiasıdır; yetkilendirme ve gerçekleşme de işlem iddialarına örnektir.

Risk modeli ve kanıt toplama

• Denetim riski = Önemli Yanlışlık Riski x Ortaya Çıkaramama Riski; önemli yanlışlık riski yapısal ve kontrol riskinin bileşimidir.
• Kanıt miktarı hesabın önemliliğine, iç kontrolün güvenilirliğine ve risk düzeyine göre belirlenir.
• Kanıt teknikleri: fiziki inceleme, analitik inceleme, yeniden hesaplama, doğrulama, göz atma, gözlem.
• Kanıtlar kaynağına göre iç ve dış olarak ayrılır.
• Maddi denetim tutarların doğruluğunu, dolaylı denetim ilişkili hesapların uyumunu araştırır.

Denetim süreci ve çalışma kâğıtları

• Sıra: önceki denetçiyle görüşme, önemlilik ve risk değerlendirmesi, kanıtların değerlendirilmesi, görüş oluşturma.
• Planlama risk değerlendirme, analitik inceleme, ekip kurma ve önemlilik belirlemeyi kapsar; kanıt toplama ve düzeltme isteme sonraki evrelerdedir.
• Plan durağan değildir; denetim sırasında güncellenebilir.
• Strateji genel hedefleri, denetim programı ise teknik, zaman ve sorumluları ayrıntılı gösterir.
• Sürekli dosyada daimi belgeler, cari dosyada o yılın çalışma kâğıtları ve raporu bulunur.
• Çalışma kâğıdında hazırlayan-inceleyen paraf ve tarihi, referans numarası, kaynak ve sonuç yer alır.

Raporlama ve görüş türleri

• Görüş türleri: olumlu, şartlı, olumsuz, görüş bildirmekten kaçınma; 'geçer' diye bir görüş yoktur.
• Yanlışlıklar hem önemli hem yaygınsa olumsuz görüş verilir.
• Standart rapor: muhatap, giriş, sorumluluklar, görüş, imza. 'Gelişme' bölümü yoktur.

Satış ve satın alma döngüleri

• Satışlar döngüsü: sipariş, sevkiyat, faturalama, tahsilat; stok değer düşüklüğü karşılığı bu döngüye girmez.
• Satışta tahsilatçı kayıt tutamaz, satışçı kredi limiti veremez, sevkiyatçı fatura kesemez.
• Satın almada ihtiyaç, tedarikçi seçimi, sipariş, teslim alma ve fatura kaydı yer alır.
• Borç kayıtlarını tutan görevli nakit işlemi yapamaz.
• Borç devir hızının geçmiş yıllar ve sektörle kıyaslanması satın alma için uygun analitik prosedürdür.

Vekâlet Teorisi

Sahip ile yönetici ayrılığından doğan bilgi eşitsizliğini ve bağımsız denetim ihtiyacını açıklayan kuramdır.

Yakınlık Tehdidi

Aynı müşteriyle uzun süre çalışma veya yakın ilişki nedeniyle şüpheciliğin zayıflamasıdır.

Kişisel Çıkar Tehdidi

Mali ya da başka bir çıkarın denetçinin yargısını uygunsuz etkileme riskidir.

Doğrulama

Bakiyelerin doğruluğu için banka, müşteri gibi dış kaynaklardan doğrudan yazılı teyit istenmesidir.

Denetim Programı

Teknikleri, testlerin zamanını ve sorumluları ayrıntılı gösteren uygulama kılavuzudur.

Önemli Yanlışlık Riski

Yapısal risk ile kontrol riskinin birlikte ele alınmasıyla oluşan risktir.

Ortaya Çıkaramama Riski

Denetçinin önemli yanlışlıkları bulamama olasılığıdır.

COSO

İç Kontrol Bütünleşik Çerçeve raporunu yayımlayan kuruluştur.

Olumsuz Görüş

Tabloların gerçeği yansıtmadığını bildiren, en ağır görüş türüdür.

Kasıt

Hileyi hatadan ayıran bilinçli aldatma unsurudur.

Sürekli Dosya

Ana sözleşme, imza sirküleri gibi yıldan yıla değişmeyen belgelerin tutulduğu dosyadır.

• Genel Standartlar (bağımsızlık, özen, yeterlilik) ile Raporlama Standartları (görüş) karıştırılmamalı.
• AICPA standartları kabul eden, IFAC ise ISA yayımlayan kuruluştur.
• Kanıt toplama planlamadan sonra gelir; yanlışlık düzeltme isteme de planlamaya ait değildir.
• Kârlılık ve verimlilik denetim türü değil, faaliyet denetiminin ölçütleridir.
• Denetçi kayıt tutmaz ve tablo hazırlamaz; bunlar yönetimin işidir.