AUZEF Diplomasi ve Kriz Yönetimi Çıkmış Sorular

Ders, diplomasinin barışçıl bir araç olarak ortaya çıkışını, Avrupa'da güç dengesi sisteminin gelişimini ve Fransız İhtilali, Napolyon ile Viyana düzeni üzerinden 19. yüzyıl statükosunun kurulup sarsılmasını anlatır.

Diplomasinin tanımı ve kökenleri

• Diplomasi, ulusal çıkarlara ikna, temsil ve müzakere gibi barışçıl yollarla ulaşmaya çalışır; güçle sınır değiştirmek savaşın tanımıdır.
• Antik Yunan polisleri bağımsızdı; elçi gönderir, ittifak kurardı, ancak üstlerinde diplomasiyi düzenleyen merkezi bir kurum yoktu.
• Orta Çağ'da elçiler yalnızca kriz ya da savaşta, geçici görevle yollanırdı.
• Karşılıklı daimi elçilikler 15. yüzyılın ikinci yarısında Kuzey İtalya şehir devletlerinde doğdu.

Rönesans İtalya'sı ve devlet aklı

• Venedik, Ceneviz, Floransa ve Milano ticaret yolları üzerinde rekabet ediyordu; ordu ve nüfusları sınırlı olduğundan ittifak ve bilgi toplama için daimi diplomasiye yöneldiler.
• Machiavelli Floransa'da, Kuzey İtalya'da yaşadı; ahlaki ilkeler yerine devletin çıkarını öne çıkardı.
• Richelieu, Katolik olmasına rağmen Habsburgları zayıflatmak için Protestanlarla iş birliği yaptı; bu anlayışa Raison d'État denir.

Otuz Yıl Savaşları ve Vestfalya Barışı

• 1648 öncesinde Avrupa'da en yüksek meşruiyet ve denetim merkezi Katolik Kilisesi'ydi; krallar mutlak egemen değildi.
• Savaş, 1618'de Bohemya'daki Protestan isyanıyla başladı; sonra İsveç, Fransa ve İspanya'nın katılımıyla genel bir Avrupa savaşına dönüştü.
• Münster ve Osnabrück antlaşmalarının ortak adı Vestfalya Barışı'dır.
• Vestfalya, egemen devletlerin eşitliği ve iç işlerine karışmama ilkesine dayalı modern sistemin başlangıcı sayılır.

Güç dengesi sistemi

• Güç Dengesi kuramına göre hiçbir devlet ezici üstünlük kuramaz; ittifaklar esnektir ve güçlenen tarafa karşı zayıfın yanında yer alınır.
• 1713 Utrecht Kongresi İspanyol Veraset Savaşları'nı bitirdi ve güç dengesine ilk kez resmî nitelik kazandırdı.
• 18. yüzyıl dengesini İngiltere, Fransa, Prusya, Avusturya ve Rusya kurdu; ABD sistemin dışındaydı.
• Devletlerin hepsinin monarşik yönetilmesi aralarında benzerlik yarattı; birbirlerini ideolojik düşman değil, sistem içi rakip saydılar.

Fransız İhtilali ve Napolyon

• 16. Louis, yabancı monarşilerle bağlantı kurduğu gerekçesiyle 21 Ocak 1793'te idam edildi; bu olay Fransa karşıtı koalisyonları hızlandırdı.
• 1795 Basel Barışı ile Prusya ve İspanya Birinci Koalisyon'dan çekildi; Fransız Cumhuriyeti ilk kez resmen tanındı.
• Austerlitz, Jena ve Tilsit Napolyon'un zirvesini simgeler.
• Kıta Ablukası'na uymayan Rusya'ya yapılan 1812 seferi Büyük Ordu'yu çökertti ve Napolyon'un düşüşünü başlattı.

Viyana Kongresi ve Restorasyon

• Mart 1814 Chaumont Antlaşması ile İngiltere, Rusya, Prusya ve Avusturya Napolyon'a karşı birlikte hareket etmeyi ve ayrı barış yapmamayı kabul etti; kongreden öncedir.
• Viyana Kongresi Eylül 1814'te toplandı; Avusturya başkanlığında 39 devletlik Germen Konfederasyonu kuruldu ve Fransa sınırında tampon bölge amaçlandı.
• 1815'ten 1830 Devrimleri'ne uzanan dönem Restorasyon olarak anılır; meşruiyet ilkesiyle eski hanedanlar geri getirildi.
• Metternich düzeni, ihtilalin mirası olan milliyetçiliği bastırmaya çalıştı; milliyetçilik çok uluslu imparatorlukları en çok zorladı.

Kutsal İttifak ve Avrupa Ahengi

• Kutsal İttifak, 1815'te Çar I. Aleksandr önderliğinde Ortodoks Rusya, Katolik Avusturya ve Protestan Prusya arasında kuruldu; liberal ve milliyetçi hareketleri bastırmayı hedefledi.
• Avrupa Ahengi'ni 1815'te İngiltere, Rusya, Avusturya ve Prusya kurdu.
• Fransa, 1818 Aix-la-Chapelle Kongresi'nde beşinci büyük güç olarak sisteme alındı.
• Ahenk evrensel değildi; Avrupa merkezli ve coğrafi olarak sınırlı, statükoyu koruyan muhafazakâr bir koordinasyondu.

Diplomasi

Ulusal çıkarlara ikna, temsil ve müzakereyle barışçıl biçimde ulaşma faaliyeti.

Raison d'État (Devlet Aklı)

Devletin bekası ve yüksek çıkarını din ve ideolojinin üstünde tutan pragmatik anlayış.

Daimi elçilik

Karşı başkentte sürekli bulunan ve bilgi toplayan temsilcilik; Kuzey İtalya şehir devletlerinde doğdu.

Vestfalya Barışı

1648'de Otuz Yıl Savaşları'nı bitiren, devlet egemenliği ve eşitliğine dayalı düzenin temeli.

Güç Dengesi

Hiçbir aktörün hegemonya kuramaması için esnek koalisyonlarla dengelemeyi öngören kuram.

Basel Barışı

1795'te Prusya ve İspanya ile yapılan, Fransız Cumhuriyeti'nin ilk resmî tanınmasını sağlayan barış.

Chaumont Antlaşması

1814'te dört büyük gücün Napolyon'a karşı birlikte hareketini düzenleyen antlaşma.

Restorasyon

Napolyon'un indirdiği hanedanların meşruiyet ilkesiyle yeniden tahta çıkarıldığı dönem.

Kutsal İttifak

Rusya, Avusturya ve Prusya monarşilerini birleştiren, liberal ve milliyetçi akımlara karşı gerici birlik.

Avrupa Ahengi

Büyük güçlerin Avrupa'da statükoyu korumak için kurduğu, Avrupa merkezli koordinasyon sistemi.

Germen Konfederasyonu

Viyana Kongresi'nin Avusturya başkanlığında kurduğu 39 devletli yapı.

• Chaumont (Mart 1814) Viyana Kongresi'nden öncedir; Basel Barışı (1795) ise Fransız Cumhuriyeti'nin ilk tanınmasıdır.
• Kutsal İttifak üç devletlidir (Rusya, Avusturya, Prusya); Avrupa Ahengi dört devletle başlayıp 1818'de Fransa ile beşe çıkmıştır.
• Olumsuz kök sorularında (olmayan, sayılamaz, değildir) tanımın dışındaki seçeneği bulun: güçle sınır değiştirmek, ABD, evrensel düzen, üst merkezi otorite.
• Utrecht güç dengesini resmîleştirir, Vestfalya Barışı ise Otuz Yıl Savaşları'nı bitirir; ikisini karıştırmayın.