AUZEF Doğal Faktörlerin Turizme Etkisi Çıkmış Sorular

Ders, iklim, yer şekilleri, bitki örtüsü ve su gibi doğal unsurların turizmi nasıl biçimlendirdiğini ve turistik çekiciliği nasıl oluşturduğunu anlatır. Dağlar, kıyılar, mağaralar ve Türkiye'deki koruma alanları örneklerle ele alınır.

Turizm ve doğal unsurların ilişkisi

• Turizmin kaynağı yeryüzündeki çeşitlilik ve farklılıklardır; insanlar kendi çevresinden farklı yerleri görmek için seyahat eder.
• İklim, dağlar, denizler, bitki örtüsü ve su kaynakları turizmin temelidir ve etkileri çok yönlüdür.
• Milli parklar, bitki örtüsü, su kaynakları ve yaban hayatı doğrudan çekicilik oluşturur; zincir restoranlar tek başına çekici değildir.
• Yamaç paraşütü, off-road, rüzgâr sörfü ve mağara turizmi doğal koşullara dayanır; müze turizmi insan yapımı eserlere dayanır.

Konum, iklim ve rüzgârlar

• Enlem ve boylamla belirlenen matematik konum, güneşlenme süresini ve iklim kuşağını belirler.
• Yükseldikçe sıcaklık düştüğü için platolar yazın çevrelerine göre daha serindir.
• Alizeler, dönenceler çevresindeki yüksek basınçtan ekvatordaki alçak basınca yıl boyu eser; ticaret rüzgârları da denir.
• Yer şekilleri eğim, bakı ve yükselti yoluyla güneşlenmeyi, toprağı, bitki örtüsünü ve suyu etkiler.

Kıtaların oluşumu ve dağlar

• Kıtalar bir zamanlar Pangea adlı tek kara kütlesindeydi; sonra kuzeyde Lavrasya, güneyde Gondvana ayrıldı.
• Yan basınçla tortul tabakaların kıvrılmasına orojenez denir; yukarı kıvrım antiklinal, çöken kısım senklinaldir.
• Türkiye'de Toroslar, Karadeniz dağları ve Doğu Anadolu'da 3000 metreyi aşan dağlar vardır.
• Ağrı, Süphan, Erciyes ve Hasan volkanik kökenlidir; Nur (Amanos) Dağları faylanmayla yükselmiştir.

Platolar ve aşınma yüzeyleri

• Uzun süreli aşınmayla deniz seviyesine yakın, hafif dalgalı hale gelen yüzeye peneplen (yontukdüz) denir.
• Giza Platosu, Mısır'da büyük piramitlerin ve Büyük Sfenks'in bulunduğu kireçtaşı yüksek düzlüktür.
• Dağlık sahalarda atık birikimi, orman yangını, ağaç kesimi, maden ve taş ocağı çevre sorunu yaratır.

Kıyı tipleri

• Burundan denize uzanan birikinti kıyı okudur; karşı kıyıya erişip ağzı kapatınca kıyı kordonu olur ve arkada lagün kalır.
• Alçak kıyılarda eğim azdır, kıta sahanlığı geniştir ve deniz uzun mesafe sığ kalır.
• Fiyort ve yüksek kıyılarda su birden derinleşir.
• Deniz yükselmesiyle vadilerin sular altında kalması ria kıyılarını oluşturur; haliçte yamaçlar ria kıyılarına göre daha yumuşaktır.

Mağaralar

• Rüzgâr, buz, deniz ve lav mağaraları doğal oluşumdur; iglo insan yapımı kar barınağıdır.
• Mağaralar yer altı sularının kayacı eritmesiyle açılır.
• Sonradan sarkıt, dikit ve sütun gibi birikim şekilleri de gelişir; yalnızca aşınım yaşandığı söylenemez.

Bitki örtüsü

• Benzer iklimde yetişen, görünüş ve yaşam biçimi benzer bitki topluluğuna formasyon denir; orman, maki ve bozkır örnektir.
• Bitki örtüsünü öncelikle sıcaklık, güneşlenme ve su belirler.
• Ana kaya toprağı dolaylı etkiler, bu yüzden bitki üzerinde daha az belirleyicidir.

UNESCO ve koruma alanları

• Göreme Milli Parkı, peribacaları ve tüf yapısı (doğal) ile oyma kiliseleri ve yeraltı şehirleri (kültürel) nedeniyle karma miras olarak listededir.
• Selimiye, Hierapolis-Pamukkale, Göreme ve Safranbolu UNESCO listesindedir.
• Pier Loti Tepesi manzarasıyla bilinen bir turistik yerdir ve listede yer almaz.

Matematik konum

Enlem ve boylamla belirlenen, güneşlenmeyi ve iklim kuşağını belirleyen konumdur.

Pangea

Kıtaların bir zamanlar birleşik olduğu süper kıtadır.

Orojenez

Tortul tabakaların yan basınçla kıvrılarak dağ oluşturması sürecidir.

Antiklinal ve senklinal

Kıvrımın yukarı kalkan kısmı antiklinal, aşağı çöken kısmı senklinaldir.

Peneplen

Aşınmayla deniz seviyesine yakın hale gelmiş hafif dalgalı yüzeydir (yontukdüz).

Kıyı oku ve kıyı kordonu

Burundan uzanan birikinti kıyı okudur; karşı kıyıya ulaşıp ağzı kapatırsa kıyı kordonu olur.

Ria ve haliç

Vadilerin sular altında kalmasıyla oluşan kıyı tipleridir; haliçte yamaçlar daha yumuşaktır.

Alizeler

Dönenceler çevresinden ekvatora yıl boyu esen sürekli rüzgârlardır.

Formasyon

Benzer iklimde gelişen, yapısı ve yaşam biçimi benzer bitki topluluğudur.

Giza Platosu

Büyük piramitlerin bulunduğu Mısır'daki kireçtaşı yüksek düzlüktür.

Karma miras

Hem doğal hem kültürel değerleriyle UNESCO listesine alınan alandır; Göreme örnektir.

• Soruların çoğu 'hangisi değildir' biçimindedir; insan yapımı veya yanlış genelleme içeren seçenek genellikle cevaptır.
• Kıyı oku ile kıyı kordonunu karıştırma: önce ok oluşur, ağzı kapatınca kordon olur.
• Ria ve haliç kıyılarını yamaç eğimine göre ayırt et.
• Volkanik dağlar ile faylanmayla oluşan tektonik dağları ayır.
• 'Sadece', 'sınırlı' gibi kesin ifadeler içeren seçeneklere şüpheyle yaklaş.