AUZEF Dünya Bölgeleri: Orta Asya, Rusya ve Kafkaslar Çıkmış Sorular

Ders, Orta Asya, Rusya ve Kafkaslar bölgelerinin konumunu, yer şekillerini, iklimini, akarsularını, nüfusunu ve ekonomisini karşılaştırmalı biçimde ele alır. Ülkelerin komşulukları, kentleri ve doğal kaynakları sınavda sık sorulur.

Orta Asya: Genel Çerçeve ve Kazakistan

• Kazakistan yaklaşık 2,7 milyon km² ile Orta Asya kara alanının yüzde 68'ini kaplar.
• En uzun sınırı kuzey ve batıdaki Rusya ile paylaşılır (yaklaşık 7.644 km).
• Doğuda dağlar yer alır, batıya doğru arazi alçalır; en alçak kesim Hazar kıyıları ve Hazar Çöküntüsü'dür.
• Kazak Bozkırı ülkenin ortasından kuzeyine uzanır; en önemli akarsu İşim'dir ve Astana bu nehir kıyısındadır.
• İklim sert karasal, kurak ve yarı kuraktır; Aral ve Siriderya aşağı havzasında yağış yaklaşık 100-200 mm'dir, 1000 mm değildir.
• Kazakistan'ın kuzeyinde ve kuzeybatısında bulunmaz ama Kırgızistan ile Özbekistan'ın kuzey komşusudur.

Özbekistan, Türkmenistan, Tacikistan, Kırgızistan

• Özbekistan bölge nüfusunun yaklaşık yüzde 45'ini barındırır; arazisinin yaklaşık yüzde 10'u ziraata uygundur, iklimi kurakdır.
• Karakalpakistan Özbekistan'ın kuzeybatısındaki özerk cumhuriyettir; merkezi Nukus'tur.
• Üstyurt Platosu'nun doğu yarısı Özbekistan'da, batı yarısı Kazakistan'dadır.
• Türkmenistan'ın yaklaşık yüzde 80'i çöl ve yarı çöldür; ekime elverişli alan yaklaşık yüzde 2'dir.
• Türkmenistan'ın güneydoğusunda Afganistan, güneyinde İran vardır; Tecer, Murgab, Atrek ve Sumbar başlıca akarsularıdır.
• Tacikistan'ın doğusunda Çin bulunur; Dağlık Bedahşan'ın merkezi Horog'dur.
• Kırgızistan dağlıktır; nüfus Fergana Vadisi'nde (Oş, Celal-Abad, Batken) toplanır, kuzeyinde Kazakistan vardır.

Orta Asya'da Su, Pamuk ve Çevre

• Fergana, Orta Asya'nın en büyük ve en verimli vadisidir; Özbekistan, Kırgızistan ve Tacikistan arasında paylaşılır.
• Zerefşan, denize ulaşamayıp Kızılkum kumları arasında kaybolan akarsuların en büyüğüdür.
• Pamuk 'Beyaz Altın' diye anılır; Sovyet döneminde zorunlu ekim ve sulama kanalları yaygınlaştı.
• Amuderya ve Siriderya sularının pamuğa çevrilmesi Aral Gölü'nü büyük oranda kuruttu ve çevre felaketine yol açtı.
• Türkmenistan vahaları tarım merkezidir; Karaboğaz vaha değil, tuzlu sığ bir Hazar körfezidir.

Rusya: Yer Şekilleri ve Doğal Yapı

• Rusya yaklaşık 17,1 milyon km² ile dünyanın en büyük ülkesidir; yaklaşık 57.792 km'lik sınır uzunluğuyla da birinci durumdadır.
• Ural Dağları Avrupa ile Asya arasında doğal sınırdır; kömür, demir ve petrol bakımından zengindir.
• Batı Sibirya Ovası Ural'lardan Yenisey'e uzanır; Yenisey Orta Sibirya Platosu ile ovanın arasındaki sınırdır.
• Güneybatıda Kafkas Dağları uzanır; Volga (İdil) Avrupa'nın en uzun nehridir ve Hazar'a dökülür.
• Tayga, tundranın güneyindeki iğne yapraklı orman kuşağıdır; Kuzey Sibirya'da ağırlıkla tundra görülür.
• Karadeniz kıyısı subtropikaldir; en önemli kenti Soçi'dir. Çernozyomlar en geniş toprak türüdür.

Rusya: Nüfus, Kentler ve Ekonomi

• Nüfusun yaklaşık yüzde 80'i Slavlardır; en kalabalık kesim Avrupa Rusyası'dır.
• Moskova en büyük, St. Petersburg ikinci büyük kenttir; Kızıl Meydan Moskova'dadır.
• Kentleşme oranı en yüksek bölüm Moskova Bölümü'dür; doğum oranı Dağıstan, Kalmukya, Tuva ve Çita'da yüksektir.
• Çekirdek Rusya Ural'ların batısında yer alır; Merkezi Sanayi Bölgesi en eski ve en geniş sanayi alanıdır.
• Uzak Doğu merkeze en uzak bölgedir; Vladivostok ve Trans-Sibirya'nın son durağı buradadır.
• Buğdaydan sonra arpa gelir, keten başlıca tekstil hammaddesidir; patates başta 'şeytanın elması' sayılmıştır. Kaliningrad en küçük bölgedir.

Kafkaslar: Fiziki Coğrafya ve Kaynaklar

• Büyük Kafkas Dağları Azerbaycan'ın kuzey sınırıdır; en yüksek zirvesi Elbruz'dur.
• Talış Dağları Azerbaycan'ın güneyinde, İran sınırı boyunca uzanır; Küçük Kafkaslar batıdadır.
• Kafkasönü bozkırında tahıl ve ayçiçeği yetişir, pamuk yetişmez.
• Bölgenin en değerli kaynakları petrol ve doğal gazdır.
• Gürcistan'da Likhi Sıradağları ülkeyi Karadeniz ve Hazar havzalarına böler; doğusu Iveria, batısı Imereti'dir.
• Gürcistan'ın başlıca madeni manganezdir; batıda mısır yayılınca nüfus artmıştır.

Kafkaslar: Ülkeler ve Yönetim Birimleri

• Azerbaycan Kafkasya'da yüzölçümü en büyük ve nüfusu en kalabalık ülkedir; Erivan Azerbaycan'da değildir.
• Ermenistan denize kıyısı olmayan dağlık ülkedir; güneyinde İran vardır; en büyük gölü Sevan'dır.
• Gürcistan'ın başkenti ve en büyük kenti Tiflis'tir; Acaristan'ın başkenti Batum'dur.
• İnguş Özerk Yönetim Birimi'nin merkezi Nazran'dır; 1992'de Çeçen-İnguş'tan ayrılmıştır.
• Adigey'de geçim tarım ve hayvancılığa dayanır.

Beyaz Altın

Orta Asya'da pamuğa verilen ad.

Aral Gölü

Pamuk sulaması nedeniyle büyük oranda kuruyan, Özbekistan ile Kazakistan arasındaki göl.

Fergana Vadisi

Orta Asya'nın en geniş ve verimli vadisi; üç ülke arasında paylaşılır.

Üstyurt Platosu

Aral ile Hazar arasındaki kurak plato; doğusu Özbekistan, batısı Kazakistan'dadır.

Tayga

Tundranın güneyindeki geniş iğne yapraklı orman kuşağı.

Tundra

Kuzey Sibirya'da hakim, ağaçsız soğuk bitki örtüsü.

Çernozyom

Rusya'da en geniş alanı kaplayan verimli kara toprak türü.

Eksklav

Ana topraktan ayrı kalmış bölge; Kaliningrad örneği.

Likhi (Surami) Sıradağları

Gürcistan'ı doğu ve batı su havzalarına ayıran dağ sırası.

Kafkasönü

Büyük Kafkaslar'ın kuzeyindeki verimli bozkır düzlükleri.

Kazak Bozkırı

Kazakistan'ın ortasından kuzeyine uzanan, İşim'in aktığı geniş düzlük.

• Karaboğaz vaha değil körfezdir; Vahş Türkmenistan'da değil Tacikistan'da akar.
• Türkmenistan'da çöl oranı yüzde 80'dir; yüzde 50 ifadesi yanlıştır. Kazakistan ve Özbekistan'da 1000-1200 mm yağış da yanlıştır.
• Üstyurt Platosu Rusya sınırlarında değil, Özbekistan ve Kazakistan arasındadır; Taşkent, Buhara Rusya'da ya da Türkmenistan'da değildir.
• St. Petersburg doğum oranı yüksek yerlerden değildir; Uzak Doğu merkeze en yakın değil en uzak bölgedir.
• Pamuk Orta Asya ürünüdür, Kafkasönü ve Rusya'da tahıl, ayçiçeği, arpa, keten öne çıkar.