AUZEF Elektirikle Çalışmalarda İş Sağlığı ve Güvenliği Çıkmış Sorular

Ders, elektrikle çalışmalarda karşılaşılan tehlikeleri ve bunlara karşı alınacak önlemleri ele alır. Topraklama, yangın güvenliği, statik elektrik, aydınlatma, acil durum işaretleri, risk kavramı ve çalışma düzeni konuları bir arada işlenir.

Temel elektrik büyüklükleri ve gerilim sınırları

• Birim zamanda geçen yük miktarı akımdır; iki nokta arasındaki potansiyel fark gerilimdir.
• Gerilimin akıma oranı dirençtir (R = V / I), birimi ohm'dur.
• Tehlikeli gerilim sınırı alternatif akımda 50 V, doğru akımda 120 V'tur.
• Alçak gerilimin üst sınırı alternatif akımda 1000 V'tur; üstü yüksek gerilimdir.
• Gerilimin tamamen kesilmesi blackout, nominal değerin altına düşmesi brownout olarak adlandırılır.

Topraklama ve koruma düzenekleri

• Normalde gerilimsiz metal kısımların iletkenle toprağa bağlanması koruma topraklamasıdır.
• Temel topraklama iletkeni betonarme temelin içine gömülebilir; beton nem tutarak direnci düşük tutar.
• TS 3994'e göre temel topraklama sistemleri TN, TT ve IT'dir.
• Sabit işletme elemanlarının topraklama kontrol periyodu 1 yıl olarak önerilir.
• Yalıtım direnci ölçümü gözle muayene ile yapılamaz; özel cihaz gerekir.
• Yıldız noktası 36 kV altında direnç üzerinden, üstünde doğrudan topraklanır.
• Topraklı prizde faz, nötr ve toprak uçları bulunur.
• Daire hatlarında 30 mA, bina ana panolarında 300 mA kaçak akım rölesi tercih edilir.

Yangın sınıfları ve yangın güvenliği

• A sınıfı katı maddeleri, B sınıfı sıvıları, D sınıfı metalleri kapsar; C sınıfı gazlardır.
• Petrol türevi içeren metal gövdeli motor ve alternatör yangınları B ve D sınıfına girer.
• Elektrik yangınlarının ateşleyicileri izolasyon kaçağı, aşırı akım, kısa devre ve aşırı yüklenmedir; topraklama yangın başlatmaz.
• Besleme hatlarının aşırı akım ve kaçak akım röleleriyle izlenmesi yangını erken tespit ettirir.
• Toplanma amaçlı yapılarda yükseklik 6,5 m'yi aşınca otomatik algılama sistemi gerekir.
• Yatak sayısı 200'ü aşan otel, motel ve yatakhanelerde yangın algılama sistemi zorunludur.
• Anons sistemi, kullanıcı sayısı 1000'i geçen topluma açık binalarda zorunludur.
• Sesli tahliye sistemi kabloları en az 60 dakika yangına dayanmalıdır.

Statik elektrik ve paratoner

• Statik yük nem, cismin tipi, pil etkisi ve ısı değişikliğinden etkilenir; aydınlık miktarı etkili değildir.
• Kuru ortamda statik yüklenme yüksek, nemli ortamda düşüktür.
• Gövde içinde oluşan statik hacimsel, dış yüzeyde oluşan yüzeysel olarak adlandırılır.
• Önlemler: nemlendirme, topraklama, iyonlaştırma, antistatik malzeme; akım artırmak önlem değildir.
• Aktif paratoner montajsız ya da montajlı halde test edilebilir.
• Paratoner tesisatı beş yılda bir değil, daha sık kontrol edilmelidir.

Aydınlatma ve görme

• Gözün ışık düzeyine uyumu adaptasyondur.
• Karma (mezopik) görme 10⁻² ile 10 asb arasında ortaya çıkar.
• YG hücreleri ve AG pano odalarında en az 250 lux, trafo odalarında en az 150 lux gerekir.
• Gün ışığında pencere boyutu, yönü, gölge ve cam geçirgenliği önemlidir; çerçeve cinsi öncelikli değildir.
• Renk duyarlılığını cinsiyet değiştirmez.
• Normal gölge faktörü yüzde 20'den yüksek, yüzde 80'den düşük olmalıdır.

Acil durum işaretleri ve uyarı sistemleri

• Yönlendirme işareti yüksekliği en az 15 cm, parlaklığı en az 2 cd/m² olmalıdır.
• Azami görülme mesafesi içeriden aydınlatılanda yüksekliğin 200, dışarıdan aydınlatılanda 100 katıdır.
• Sesli uyarı cihazı üç metrede en az 75, en çok 120 dBA üretmelidir.
• 50 kV üzeri ortamlarda yalıtkan paspas en az 10 mm kalınlıkta olmalıdır.

Risk, kaza nedenleri ve çalışma düzeni

• Risk, tehlikenin olasılığı ile şiddetinin birleşimidir.
• Şiddeti yaralanma düzeyi, can kaybı, çevresel zarar ve ekonomik kayıp belirler; dokümantasyon belirlemez.
• Cihaz yetersizliği kişisel değil teknik veya çevresel faktördür.
• Postalı çalışmada işçi en az on bir saat dinlendirilmeden çalıştırılamaz.
• Hasta bina sendromunda şikayetler artar, moral iyileşmesi görülmez.
• Eskimiş veya aşınmış priz kullanılmaz; kıvılcım çıkaran alet akü odasında kullanılmaz.

Akım

Birim zamanda bir noktadan geçen yük miktarıdır.

Gerilim

İki nokta arasındaki potansiyel farktır.

Direnç

Gerilimin akıma oranıdır; birimi ohm'dur.

Koruma topraklaması

Aktif olmayan metal kısımların iletkenle toprağa bağlanmasıdır.

Blackout

Şebeke geriliminin tamamen kesilmesidir.

Risk

Tehlike olasılığı ile şiddetinin bileşkesidir.

Adaptasyon

Gözün farklı aydınlık seviyelerine uyum yeteneğidir.

Mezopik görme

Koni ve çomak hücrelerinin birlikte çalıştığı karma görmedir.

Hacimsel statik elektrik

Malzemenin iç kısmında oluşan statik elektriktir.

Kaçak akım rölesi

Kaçak akımı algılayıp devreyi açan koruma elemanıdır.

Gölge faktörü

Doğrudan aydınlık düzeyinin toplam aydınlık düzeyine oranıdır.

• Nem ile statik elektrik ters orantılıdır: nem arttıkça statik yük azalır.
• AC için 50 V, DC için 120 V tehlikeli gerilim sınırıdır; karıştırılmamalıdır.
• Yangın sınıfları: A katı, B sıvı, C gaz, D metal.
• Blackout tam kesintiyi, brownout gerilim düşmesini anlatır.
• Olumsuz ifadeli sorularda cihaz yetersizliği, aydınlık miktarı, çerçeve cinsi gibi ilgisiz etkenler genelde doğru şıktır.