AUZEF Erken Çocukluk Eğitiminde Montessori Yaklaşımı Çıkmış Sorular

Ders, Maria Montessori'nin eğitim anlayışını, gelişim evrelerini, hazırlanmış çevreyi, öğretmen rolünü ve materyal alanlarını işler; Waldorf, Reggio Emilia, High Scope, Bank Street ve Head Start yaklaşımlarıyla karşılaştırma yapar.

Montessori'nin hayatı ve yaklaşımın doğuşu

• Yaklaşım, sağlıklı çocukların değil, zihinsel engelli çocukların gözlemlenmesiyle başlamış; sonradan normal gelişen çocuklara uygulanmıştır.
• Seguin ve Itard'ın zihinsel engelli eğitimi çalışmalarından etkilenilmiştir.
• İlk Çocuklar Evi (Casa dei Bambini) 1907'de Roma'nın San Lorenzo semtinde 3-6 yaş için açılmıştır.
• 1909'dan sonra eğitimci kursu açılmış, okullar hızla yayılmıştır; Montessori ve Reggio Emilia İtalya kökenlidir.
• Program esnektir; ülkenin sistemine ve kültürüne göre uyarlanabilir.

Gelişim evreleri ve duyarlı dönemler

• Ruhsal embriyo dönemi doğum öncesidir; psişik organlar bu evrede biçimlenir.
• Emici zihin 0-6 yaşı kapsar; ilk üç yıl bilinçsiz, sonraki üç yıl bilinçlidir.
• 6-12 yaşta soyut düşünce, ahlaki yargı ve toplumsal sorumluluk belirginleşir.
• Küçük nesnelere ilgi 1-4 yaş arasında görülen bir duyarlı evredir.
• Evreler dörder yıllık sabit dönemlere bölünmez.
• Normalden sapmada saldırganlık, tembellik, bağımlılık ve yetersizlik hissi görülür; özgüven sağlıklı gelişim göstergesidir.

Temel ilkeler ve hazırlanmış çevre

• İlkeler: dikkatin polarizasyonu, hazırlanmış çevre, karma yaş grubu ve özel materyallerdir.
• Dikkatin polarizasyonunda çocuk ilgisini çeken işe derin odaklanır ve bu sırada rahatsız edilmez.
• Çevrede her materyalden tek takım bulunur; böylece çocuk sıra beklemeyi ve saygıyı öğrenir.
• Karma yaş grubunda büyükler küçüklere model olur, yardımlaşma ve saygı gelişir.
• Özgürlük sınırsız serbestlik değil, sorumlulukla seçim yapabilmektir; dıştan kontrol ilkeyle çelişir.
• Dışsal ödül ve ceza yoktur; çocuk iç motivasyonla çalışır.

Öğretmen rolü, gözlem ve hedefler

• Öğretmen gözlemci, rehber ve kolaylaştırıcıdır; ortamı hazırlar, baskıcı otorite değildir.
• Sunum bireysel yapılır, üç aşamalı yöntem izlenir, öğretmen az konuşur; materyal gerekirse yeniden sunulur.
• Başlangıç değerlendirmesi çocuğun düzeyini belirleyip bireysel program hazırlamak içindir, kıyaslama için değil.
• Gözlem düzenli ve sistemlidir; amaç çocuğun bağımsızlığını desteklemektir.
• Hedef; bağımsızlık, özgüven, sorumluluk ve karar verebilen bireylerdir.
• Normalleşmiş çocuk bağımsız, odaklanabilen ve girişimcidir; kararsızlık özelliği değildir.

Günlük yaşam ve duyu materyalleri

• Pratik yaşam çalışmaları bağımsızlık, öz bakım, koordinasyon ve dikkati geliştirir; yalnız el kaslarıyla sınırlı değildir.
• Cırt cırt, düğme, bağcık ve çıtçıt çalışmaları kendi kendine giyinmeyi sağlar.
• Fermuar çerçevesi 3 yaşından itibaren sunulabilir.
• Duyuların yalıtılması gereği her materyal tek bir duyuya seslenir.
• Esrarengiz torba nesneyi dokunarak tanıma (stereognostik duyu) için kullanılır.
• Koku şişeleri 3 yaş ve üzeri çocuklara sunulur; altlarındaki işaretle hata kontrolü sağlanır.
• Silindir bloklar ağırlıklı olarak ince motor becerisini destekler.

Dil, matematik ve kozmik eğitim

• Dil materyalleri okuma-yazmaya hazır zengin ortam sunar; herkese okuma yazma öğretmek hedef değildir.
• Metal kalıplar el ve kalem kontrolünü geliştirir; ses farkındalığı hedefi değildir.
• Matematik materyalleri soyut kavramları somutlaştırır; çocuk önce somutla çalışır, sonra soyuta geçer.
• Mekik kutuları sıfır kavramını ve 0-9 rakam dizisini pekiştirir.
• Sayı kartları onluk sistemi ve basamak değerini somutlaştırır.
• Kozmik eğitim dünyayı bütün olarak tanıtır; küre, kıta ve su formları, tarih şeridi bu alandandır.
• Birinci kürede karalar pütürlü, sular düz yüzeyle gösterilir.

Diğer erken çocukluk yaklaşımları

• Waldorf: Steiner'ın antropozofik felsefesi; sanat, müzik, ritim, ritüel ve doğal malzemeli oyuncak öne çıkar; aile konseyi vardır.
• Reggio Emilia: Malaguzzi öncülüğünde; yüz dil, proje çalışması ve atelierista (sanat uzmanı) ayırt edicidir.
• High Scope: Weikart geliştirmiştir; günlük akış planla-yap-değerlendir döngüsüdür.
• Bank Street: gelişimsel etkileşimci yaklaşımdır; Werner, Lewin, Piaget ve Erikson'dan etkilenmiştir.
• Head Start: 1965'te ABD'de dezavantajlı çocuk ve aileler için eğitim, sağlık ve sosyal destek sunar.

Emici zihin

0-6 yaşta çocuğun çevresindeki dil, kültür ve deneyimi sünger gibi özümsemesi.

Ruhsal embriyo

Doğum öncesi dönem; psişik organların biçimlendiği evre.

Dikkatin polarizasyonu

Çocuğun bir etkinliğe kendiliğinden derin ve kesintisiz odaklanması.

Hazırlanmış çevre

Çocuğun gelişimine uygun düzenlenmiş, her materyalden bir takım bulunan ortam.

Hata kontrolü

Materyalin çocuğa yaptığı hatayı yetişkin uyarısı olmadan fark ettirmesi.

Duyarlı evre

Çocuğun belirli bir beceriye özellikle ilgi duyduğu gelişim dönemi.

Üç aşamalı ders

Öğretmen adlandırır, çocuk gösterir, çocuk adı kendisi söyler.

Normalleşme

Çocuğun bağımsız, odaklanabilen ve kendini denetleyebilen hale gelmesi.

Stereognostik duyu

Nesneyi görmeden dokunarak tanıma duyusu.

Kozmik eğitim

Dünyayı ve evreni bütün olarak tanıtan coğrafya, tarih ve kültür alanı.

Atelierista

Reggio Emilia'da çocukların sanatla ifadesini destekleyen uzman.

• Waldorf doğal oyuncak, ritim ve aile konseyiyle; Reggio Emilia proje ve atelieristayla karıştırılmamalı.
• Weikart High Scope'un kurucusudur, Bank Street kuramcıları arasında yer almaz.
• Soruda 'yer almaz' diyorsa Montessori'ye ters seçenek aranmalı: dıştan kontrol, bağımlılık, ödül, aynı yaş sınıfı, tek seferlik sunum.
• Üç aşamalı derste sıra önemli: adlandırma, gösterme, çocuğun adı söylemesi.
• Kıtalar ve küreler coğrafya (kozmik) alanındadır, duyu alanında değildir.