AUZEF Erken Çocuklukta Fen ve Matematik Eğitimi Çıkmış Sorular

Ders, okul öncesi çocuklara sayı, geometri, ölçme, örüntü ve fen kavramlarının somut yaşantılar, oyun ve sorgulama yoluyla nasıl kazandırılacağını ele alır. Piaget, Vygotsky ve sayma ilkeleri ile öğretmenin rolü ve değerlendirme yöntemleri de konunun parçasıdır.

Sayma ilkeleri ve sayı duyusu

• Sabit sıra ilkesi, çocukların saymada edindiği ilk ilkedir; sayı adları hep aynı düzende söylenir.
• Birebir eşleme, her nesneye tek sayı adı verilmesidir; anlamlı saymanın ilk koşuludur.
• Kardinalite, sayım sonunda söylenen son sayının toplam miktarı gösterdiğini bilmektir; çocuk yeniden saymaz.
• Sıradan bağımsızlık, nesnelerin hangi sırayla sayıldığının toplamı değiştirmediğini anlatır.
• Ezbere sayma yalnızca sıra bilgisidir; eşleştirerek saymada miktar kavranır. Sık hata, bazı sayıları atlamaktır.
• Nominal sayı kimlik bildirir (forma numarası), kardinal sayı miktar bildirir.

Piaget ve Vygotsky kuramları

• Korunum, görünüş, diziliş veya kap değişse de miktarın aynı kaldığını bilmektir.
• Korunumu kazanmamış çocuk ince uzun bardaktaki suyu daha fazla sanar; yanlışlar, düzen değişse de miktar sabit kalan etkinliklerle giderilir.
• Tersine çevrilebilirlik, bir işlemin zihinde geri alınabilmesidir; toplama ile çıkarma birbirinin tersidir.
• Bu yaştaki çocuklar işlem öncesi dönemdedir; sembollere değil somut nesnelere ihtiyaç duyar.
• Yakınsak gelişim alanı, çocuğun yardımla başarabildiği görevlerin bulunduğu aralıktır (Vygotsky).
• Oyun, plan yapma ve engel aşma yoluyla problem çözme becerisini destekler.

Toplama, çıkarma ve matematiksel beceriler

• İlk kazandırılan işlemler toplama ve çıkarmadır; bloklar gibi manipülatifler en etkili araçtır.
• Problemler gündelik yaşamdan seçilmelidir; nesneleri ayıran oyunlar çıkarmayı hem eksiltme hem kıyaslama olarak gösterir.
• Serileme, nesneleri kısadan uzuna gibi kademeli bir özelliğe göre dizmektir.
• Sınıflandırma ortak özelliğe göre gruplamadır; ikili gruplamada özellik var ya da yoktur, çok ölçütlü gruplama çeşitliliği daha iyi kavratır.
• Şipşak sayma, küçük grubun miktarını saymadan kısa bakışla algılamaktır.
• Sayı ilişkileri, bir sayının parçalara ayrılıp birleştirilebildiğini görmekle anlaşılır.

Geometri ve mekânsal beceriler

• Daireyi çokgenlerden ayıran özellik, sınırındaki tüm noktaların merkeze eşit uzaklıkta olmasıdır.
• Karenin kenarları ve açıları eşittir; eşkenar dörtgenin kenarları eşit, açıları çoğunlukla dik değildir.
• Çevre, şeklin etrafına iplik dolayıp uzunluğunu ölçerek somutlaştırılır; simetri ayna etkinliğiyle pekişir.
• Derin şekil kavrayışı kenar, açı ve simetriyi fark edip açıklayabilmektir.
• Mekânsal yönelim kişinin kendini uzayda konumlandırmasıdır; labirent bunu, engelli parkur beden farkındalığını geliştirir.
• Mekânsal görselleştirme şekilleri zihinde canlandırmaktır; yapı blokları mekânsal akıl yürütmeyi destekler.
• Üstünde, içinde, yakın gibi sözcükler uzamsal algının temelidir; konum, nesnenin bir referansa göre yeridir.

Ölçme, zaman, hacim ve örüntü

• Hacim soyuttur; su, kum, bakliyatı farklı kaplara doldurup boşaltmak duyusal kavrayış sağlar.
• Zaman soyut olduğu için günlük rutinler ve olay sıralamalarıyla öğretilir.
• Ölçmeye standart olmayan birimlerle (adım, karış) başlanır; standart birimler sonra karşılaştırılabilirliği öğretir.
• Tekrarlı örüntüde çekirdek kural baştan sona yinelenir (kare-çember-kare-çember).
• Büyüyen örüntünün kuralı, her adımda eklenen öğe sayısıyla bulunur.
• Örüntüyü genelleyen çocuk altında yatan kuralı anlar ve başka nesnelerle sürdürür.

Fen eğitimi ve bilimsel süreç becerileri

• Bilgi edinme sırası: sezgisel kavrayış, hipotez kurma, deney, kesin bilgi.
• Gözlem, duyularla bilgi toplamaktır ve en temel beceridir; tahmin etme gözleme dayalı öngörüdür.
• Fotosentez, su molekülünün atom yapısı gibi soyut konular bu yaşa uygun değildir.
• Bitkiyi sulamayıp değişimi izlemek, bitkinin suyu kullanımını gösterir; hava deneyleri havanın yer kapladığını kazandırır.
• Araba büyüyüp üreyemediği için canlı sayılmaz; canlılık ölçütleri beslenme, büyüme, gelişme ve üremedir.
• Hava direnci deneyinde düz kâğıt, yüzeyi geniş olduğu için daha geç düşer.
• Fen etkinlikleri nedensellik araştırmasını ve eğer/o zaman düşüncesini destekler.

Öğretmenin rolü ve değerlendirme

• Yapılandırmacı yaklaşımda çocuk bilgiyi etkin kurar; öğretmen gözlem, soru ve grup çalışmasına rehberlik eder.
• Uğur böceği gibi ani merak anları, esnek biçimde kendiliğinden gelişen projeye dönüştürülür.
• Hata öğrenmenin parçasıdır; öğretmen açık uçlu sorularla çocuğu kendi düşüncesini yansıtmaya yönlendirir.
• Değerlendirme gelişime uygun olmalı; proje, ürün, portfolyo, gözlem ve anekdot kaydı kullanılır, standart test uygun değildir.
• Belgeleme çocuğun öğrenmesini çocuğa, öğretmene ve aileye görünür kılar.
• Kapsayıcı ortam bireysel farklılıklara saygıya dayanır; çok duyulu materyaller ve edebiyat entegrasyonu katılımı artırır.

Korunum

Görünüm veya diziliş değişse de sayı, miktar ve kütlenin aynı kaldığını kavramak.

Kardinalite

Sayımda söylenen son sayının kümenin toplam eleman sayısını gösterdiği ilkesi.

Birebir eşleme

Bir gruptaki her nesneyi diğer gruptan tek bir nesneyle karşılıklı eşleştirme.

Sıradan bağımsızlık

Nesneler hangi sırayla sayılırsa sayılsın toplamın değişmediği ilkesi.

Tersine çevrilebilirlik

Bir zihinsel işlemin geri izlenerek başlangıca dönülebildiğinin kavranması.

Serileme

Nesneleri uzunluk, ağırlık gibi kademeli bir özelliğe göre sıralama.

Şipşak sayma (subitizing)

Küçük bir grubun miktarını tek tek saymadan hemen algılama.

Yakınsak gelişim alanı

Çocuğun tek başına yapamadığı ama destekle başarabildiği görevlerin alanı.

Mekânsal yönelim

Kişinin kendi konumunu, yönünü ve rotasını algılaması.

Animizm

Hareket eden nesnelerin canlı sanılması.

Belgeleme

Konuşma, fotoğraf ve ürünleri toplayarak öğrenme sürecini görünür kılma.

Rehberli oyun

Öğretmenin materyal ve sorularla oyunu öğrenme hedeflerine yönlendirdiği, serbest oyunla ders arasındaki köprü.

• Kardinalite (son sayı toplamdır), sabit sıra (hep aynı sıra), birebir eşleme (bir nesneye bir sayı) ve sıradan bağımsızlık ilkeleri karıştırılmamalı.
• Korunum ile tersine çevrilebilirlik farklıdır: biri miktarın değişmemesi, diğeri işlemin geri alınabilmesidir.
• Mekânsal yönelim kişinin kendi konumuyla, mekânsal görselleştirme zihinde şekil canlandırmayla ilgilidir.
• Soyut konular (fotosentez, atom yapısı), ezber, tek tip test ve sembole dayalı öğretim 'uygun değil' şıkkında karşımıza çıkar.
• Eşkenar dörtgen ile kare karıştırılmamalı: eşkenar dörtgende açıların dik olması şart değildir.