AUZEF Görüntüleme Teknikleri Çıkmış Sorular

Ders, veteriner hekimlikte kullanılan röntgen, bilgisayarlı tomografi, manyetik rezonans ve ultrasonografi yöntemlerinin çalışma ilkelerini, teknik ayarlarını, klinik kullanım alanlarını ve radyasyonun biyolojik etkilerini ele alır.

Röntgen görüntüsünün oluşumu ve teknik faktörler

• Görüntü, dokuların X ışınını farklı oranlarda soğurmasıyla ortaya çıkar.
• Voltaj, ışınlama süresi, kollimatör ve cihaz tipi cihaza ait faktörlerdir; anestezi ise hastaya bağlı bir faktördür.
• mA ışın miktarını, kV ise ışının dokuya nüfuz gücünü belirler.
• mA düşükse kV yükseltilerek gereken ışınlama süresi kısaltılır.
• Saçılma filmde gri sis yapar, kaliteyi bozar; gerekli değil istenmeyen bir olaydır ve grid ile azaltılır.

kV hesabı ve pozlama düzeltmeleri

• Sante Kuralı: kV, doku kalınlığının iki katı, film-fokus uzaklığı ve grid faktörünün toplamıdır. Kalınlık 10, uzaklık 40, grid yoksa sonuç 60 kV olur.
• Doz tablosuna göre ayarlanan görüntü yetersizse yüzde 15 kuralı uygulanır.
• İlk yüzde 15 düzeltmesinden sonra görüntü hâlâ hatalıysa ince ayar yalnızca yüzde 5 kadardır; tekrar yüzde 15 yapılmaz.
• Aydınlık film yetersiz pozlamayı gösterir (düşük kV/mAs, tüpün fazla uzak olması).
• Aynı filme iki kez ışınlama yapılırsa film aşırı ışın alır ve çok karanlık çıkar.

Çekim pozisyonları, film ve dijital sistemler

• Pozisyonlar ışının girdiği ve çıktığı noktaya göre adlandırılır.
• Rostro-kaudal kafa grafisi nazal sinüsleri ve frontal bölgeyi değerlendirmek için uygundur.
• Developman banyosu süresi yalnızca geleneksel filmde önemlidir.
• CR ve DR dijital sistemlerdir; film ve banyo kullanılmaz.

Kontrast maddeler ve kontrastlı incelemeler

• Baryum ve iyotlu bileşikler, benzer yoğunluktaki yumuşak doku, boşluk ve damarları birbirinden ayırt edilebilir kılar.
• Üretrografi üretradaki darlık, yırtık ve taşları göstermek için yapılır.
• Erkek ve dişide anatomi farklı olduğundan teknik ve doz da farklıdır.
• 5 ml/kg gibi büyük hacim üretra için değil, mesane dolumuna uygundur.

Görüntüleme ilkeleri: transmisyon, yansıma, emisyon

• Röntgen ve BT ışının vücuttan geçişiyle oluşan gölgeye dayanır (transmisyon).
• Ultrasonografi sesin yansımasını (eko) kullanır.
• MR emisyon ilkesine dayanır: radyofrekans kesilince protonlar enerjiyi sinyal olarak geri verir.

MR ve BT: kullanım alanları ve düzlemler

• MR, su oranı yüksek yumuşak dokuları çok iyi gösterir; disk fıtığında ilk tercihtir.
• Sert kemik korteksi MR'da sinyal vermez; akut kırıklarda röntgen veya BT kullanılır.
• BT; akciğer gibi hava içeren organlarda, akut beyin kanamasında ve kemik/kranium kırıklarında üstündür.
• Sagittal düzlem sağ-sol, koronal düzlem dorsal-ventral, aksiyal düzlem kranial-kaudal ayırır.
• Lateralden laterale kesit sagittal düzlemdir, koronal değildir.

Ultrasonografi: prob, frekans ve doku görünümü

• Piezoelektrik kristal, dönen ses dalgasıyla titreşip elektrik sinyali üretir; sinyal işlenerek görüntüye dönüşür.
• Düşük frekanslı problar 2-3,5 MHz aralığındadır, dalga boyu uzundur ve karaciğer, dalak gibi derin dokulara ulaşır.
• Frekans yükselince dalga boyu kısalır, çözünürlük artar ama penetrasyon azalır; göz ve testis gibi yüzeyel organlarda kullanılır.
• Ses dalgasının küçük hücre kümelerinden her yöne saçılması (dağılma) organa özgü ekotekstürü oluşturur.
• İdrar ve safra gibi homojen sıvılarda yansıma olmadığından görüntü siyah (anekoik) olur.
• Hava sesi geçirmediğinden akciğer ultrasonla ayrıntılı incelenemez.
• Doppler, hareketli kan hücrelerinden dönen sesteki frekans değişimiyle kan akışının yön ve hızını gösterir.

Radyobiyoloji

• İyonizan ışın hücreye doğrudan etki ederek DNA'yı kırabilir.
• Hücre suyunu parçalayıp serbest radikal oluşturarak dolaylı hasar da yapar.
• Hasarın büyük bölümü dolaylı yolla oluşur.

Sante Kuralı

kV'yi doku kalınlığı, film-fokus uzaklığı ve grid faktöründen hesaplayan formüldür.

Transmisyon

Vücuttan geçen ışının oluşturduğu gölgenin ölçülmesine dayanan ilkedir.

Emisyon

Uyarılmış protonların enerjiyi sinyal olarak geri yaymasıdır; MR'ın ilkesidir.

Kontrast madde

Baryum ve iyotlu bileşikler gibi, benzer yoğunluktaki yapıların ayrımını sağlayan maddelerdir.

Piezoelektrik kristal

Ses dalgasını elektrik sinyaline ve elektriği ses dalgasına çeviren prob elemanıdır.

Ekotekstür

Organın ultrasondaki kendine özgü doku görünümüdür; dağılma ile oluşur.

Anekoik

Yansıma olmadığı için ekranda siyah görünen sıvı dolu alandır.

Doppler ultrasonografi

Frekans değişiminden kan akımının yön ve hızını değerlendiren yöntemdir.

Sagittal düzlem

Vücudu sağ ve sol bölümlere ayıran kesit düzlemidir.

Dolaylı radyasyon etkisi

Hücre suyunun parçalanıp serbest radikal oluşmasıyla meydana gelen hasardır.

• mA ışın miktarı, kV ise nüfuz gücüdür; bu ikisi sık karıştırılır.
• Düşük frekans uzun dalga boyu ve derin penetrasyon, yüksek frekans ise kısa dalga boyu ve iyi çözünürlük demektir.
• Fazla ışın filmi karartır, yetersiz ışın aydınlatır; çift ışınlama karanlık film verir.
• MR yumuşak doku, BT kemik ve hava içeren organlar için öne çıkar; ultrason hava dolu akciğerde işe yaramaz.
• Koronal, sagittal ve aksiyal düzlemlerin ayırdığı bölümler birbirine karıştırılmamalıdır.