AUZEF Hadis Çıkmış Sorular

Hadis dersi; vahyin gelişini, hadis ve kaynak türlerini, Kütüb-i Sitte müelliflerini ve eserlerini, hadis terimlerini, sahte hadise karşı tedbirleri ve seçilmiş hadislerin anlamlarını kapsar. İman, ibadet ve ahlak konularındaki rivayetler Arapça metin çevirisiyle sorulur.

Vahiy ve hadis-i kudsî

• İlk vahiy Hira mağarasında Cebrail aracılığıyla gelen Alak suresinin ilk beş ayetidir.
• Çıngırak sesi biçimindeki vahiy en ağır olandır; çok soğukta bile alından ter damlatırdı.
• Meleğin insan suretinde gelmesi vahyin en kolay biçimidir.
• Hadis-i kudsîde anlam Allah'a, lafız Hz. Peygamber'e aittir.
• Kur'an'da lafız da anlam da Allah'ındır; tevatürle gelir, namazda okunur, mucizedir.
• Hz. Peygamber ilk vahiyden sonra Hz. Hatice'ye gelip 'zemmilûnî' (beni örtün) demiştir.

Hadis kaynakları ve müellifleri

• Kütüb-i Sitte: Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Nesâî, İbn Mâce ve Tirmizî'nin eserleri.
• Buhârî ile Müslim'in Sahih'leri Sahihayn diye anılır ve diğerlerinden önde tutulur.
• Buhârî lika (gerçek görüşme) şartı aradığı için Müslim'e göre daha titizdir; Müslim çağdaşlığı yeterli sayar.
• Müslim'in eserine 'câmi' denmemesinin sebebi tefsir bölümünün kısa olmasıdır.
• Ebû Dâvûd Mekkelilere mektubunda çok zayıf hadisleri belirttiğini söylemiştir.
• Ehl-i hadisin itikadî görüşlerini topladığı kitaplara Kitabü's-Sünne denir.

Şerhler ve eser türleri

• Meâlimü's-Sünen, Hattâbî'nin yazdığı ve Ebû Dâvûd'un Sünen'ine yapılan ilk şerhtir.
• Avnü'l-Mabûd, Azîmâbâdî'nin Ebû Dâvûd şerhidir.
• Fethu'l-Bârî İbn Hacer'in, Kevâkibü'd-Derârî Kirmânî'nin Buhârî şerhidir; El-İstizkâr Muvatta şerhidir.
• Muhammed b. Hasen eş-Şeybânî'nin Muvatta nüshası Mâlikî ve Hanefî görüşlerini karşılaştırma imkânı verir.
• Hadis kitaplarında birr ve sıla konuları çoğunlukla Edeb bölümünde yer alır.

Sahih'in başı, iman ve niyet

• Buhârî'nin Bed'ü'l-Vahy bölümü 'Ameller ancak niyetlere göredir' hadisiyle açılır.
• Bu hadis İslam'ın temel ilkelerindendir; Şafiî onu İslam'ın üçte biri ya da dörtte biri saymıştır.
• Buhârî imanı 'kavl ve amel' diye tanımlayarak ameli imandan saymayan Mürcie'yi reddeder.
• İslam'ın beş şartı kelime-i şehadet, namaz, zekât, oruç ve hacdır; cihat bunlar arasında değildir.
• Münafık sözcüğü köstebek yuvasının gizli çıkışını anlatan nâfika kökünden gelir.

Hadis uydurma ve tedbirler

• Mevzu hadis, Hz. Peygamber'e yalan yere isnat edilen uydurma sözdür.
• Uydurma sebepleri: siyasi çekişme, mezhep taassubu, kıssacılar, ibadete teşvik, zındıkların zarar verme çabası.
• Muhaddisler sahih hadisleri derledi, cerh-tadil ve rical kitapları ile mevzuat eserleri yazdı.
• İyi niyetli uydurmaya hoşgörü muhaddislerin tutumu değildir.
• Yalan olduğunu bildiği sözü Hz. Peygamber adına aktaran kişi yalancılardan biri sayılır.

Hadis terimleri ve isnad

• Müsned, isnadı kesintisiz Hz. Peygamber'e ulaşan merfû hadistir; sahabeye göre düzenlenen eser türüne de denir.
• Sahabenin akılla bilinemeyecek konulardaki sözü (tuvalet duası gibi) hükmen merfûdur.
• İtibar, bir hadisin başka yollardan gelip gelmediğini araştırmaktır; sonuçta mütâbi ve şâhid bulunur.
• Talik, bab başlığında senedin başındaki ravilerin atılarak hadisin aktarılmasıdır.
• Müttefik ve Müfterik, adları aynı ama kendileri farklı ravileri konu alır; Nesâî Abdurrahman b. İshak'ı böyle ayırmıştır.
• Tirmizî'nin Hennâd'dan İbn Abbas'a uzanan isnadında altı râvi vardır, yedi değil.

İbadet ve temizlik hadisleri

• Temizlik bölümleri Tahâre, Gusl, Vüdû' ve Hayz'dır; Kitâbü'l-Fiten bunlara girmez.
• Ta'dil-i erkan, rükû, secde, kıyam ve oturuşu sükûnetle yapmaktır; Rıfâa b. Râfi'ye öğretilmiştir.
• Abdullah b. Zeyd ezanı rüyasında görmüş, sesi gür ve uzağa ulaştığı için Bilal okumuştur.
• Guslde iki avuç dolusu su başa üç kez dökülür.
• İki kabir hadisinde biri idrardan sakınmaz, diğeri söz taşırdı.
• Tuvaletten çıkış duası: sıkıntıyı gideren ve sağlık veren Allah'a hamd.

Ahlak ve sosyal hayat hadisleri

• Kişi kendisi için istediğini kardeşi için de istemedikçe iman etmiş olmaz.
• Din kolaylıktır; aşırıya gideni din yener, dengeli davranmak gerekir.
• Müslümanın kusurunu örten kişinin kusurunu Allah dünyada ve ahirette örter.
• Yetimin bakımını üstlenene cennet müjdelenir; iyilikte anne üç kez öne çıkarılır, sonra baba gelir.
• Hz. Enes'e hiç 'öf' denmemesi Peygamberimizin sabrını ve yumuşak huyunu gösterir.
• Hz. Ebû Bekir zekât vermeyenlere karşı savaşmıştır.
• Hz. Peygamber'in 'Cevâmiu'l-kelim' özelliği az sözle çok anlam anlatmasıdır.

Hadis-i kudsî

Anlamı Allah'tan, lafzı Hz. Peygamber'den olan söz; Kur'an hükümleri ona uygulanmaz.

Sahihayn

Buhârî ve Müslim'in Sahih'lerine birlikte verilen ad.

Lika

İsnaddaki iki ravinin gerçekten karşılaşmış olması şartı; Buhârî'de aranır.

Mevzu hadis

Hz. Peygamber'e yalan yere söylenmiş gibi atfedilen uydurma söz.

Hükmen merfû

Sahabenin kendi görüşüyle söyleyemeyeceği konuda verdiği, Peygamber'den işitilmiş sayılan bilgi.

Müsned

İsnadı kesintisiz Hz. Peygamber'e ulaşan hadis veya sahabeye göre düzenlenmiş eser.

İtibar

Hadisin başka yollardan gelip gelmediğini araştırma.

Talik

Senedin baştan bir veya daha çok ravisinin anılmadan hadis aktarılması.

Ta'dil-i erkan

Namazın her rüknünü tam ve sükûnetle yapma.

Mürcie

İmanı yalnız kalp tasdikinden sayan, ameli imandan ayıran grup.

Müttefik ve Müfterik

Adları aynı, kişileri farklı ravileri inceleyen dal.

Cevâmiu'l-kelim

Az sözle geniş anlam anlatma özelliği.

• Buhârî ile Müslim'in farkı: Buhârî lika arar, Müslim çağdaşlığı yeterli sayar.
• Mürcie ameli imandan saymaz; Buhârî'nin 'kavl ve amel' tanımı buna karşıdır.
• Müsned ile müsnel karıştırılmamalı; müsned kesintisiz isnadlı hadis veya eser türüdür.
• Şerh adlarını yazarlarıyla eşleştir: Avnü'l-Mabûd-Azîmâbâdî, Fethu'l-Bârî-İbn Hacer, Meâlimü's-Sünen-Hattâbî.
• Arapça cümlelerde edat ve kök anlamına dikkat et; 'mâ emertüküm' olumsuz değil 'emrettiğim şey' demektir.