AUZEF Havacılık Güvenliği Çıkmış Sorular

Havacılık Güvenliği dersi, sivil havacılığı yasa dışı müdahalelere karşı koruyan uluslararası sözleşmeleri, kurumları, ulusal mevzuatı ve havalimanlarındaki fiili güvenlik uygulamalarını ele alır.

Tarihçe ve tehditler

• Bilinen ilk uçak kaçırma olayı 1931'de Peru'da, silahlı devrimciler tarafından gerçekleştirildi.
• 11 Eylül 2001 saldırılarında dört yolcu uçağı kaçırıldı; olay güvenlik anlayışında dönüm noktası oldu.
• Sabotaj, silahlı saldırı, kaçırma ve kavgacı yolcu eylemleri uçuşa yönelik doğrudan tehdittir.
• Kaçakçılık gümrük ve mali suç olup doğrudan tehdit sayılmaz.

Uluslararası sözleşmeler

• Tokyo 1963: uçakta işlenen suçları düzenler.
• Lahey 1970: uçak kaçırmayı suç sayar; taraf devlet faili yargılar veya iade eder.
• Montreal 1971: sivil havacılığa yönelik hukuka aykırı eylemleri kapsar.
• Ekonomik İşbirliği Teşkilatı havacılık güvenliği sözleşmesi değildir.

Uluslararası ve bölgesel kuruluşlar

• ICAO, ECAC, Avrupa Birliği ve IATA havacılık güvenliği standartlarında rol alır.
• UNECE ve OECD genel ekonomik konularla ilgilenir; havacılık güvenliği kuruluşu sayılmaz.
• ECAC 1955'te kurulmuş, Avrupa'da güvenlik politikalarını uyumlaştıran hükümetlerarası bir yapıdır; Türkiye de üyedir.
• ECAC mali kaynak aktarmaz; danışma ve standart belirleme odaklıdır.
• AB, 11 Eylül sonrası 2002'de 2320/2002 sayılı tüzükle ortak kuralları getirdi; sonra 300/2008 ile güncelledi.
• ICAO Güvenlik El Kitabı (Doc 8973) ciltlerden oluşur; Havaalanı Altyapı Sistemleri adlı cilt yoktur.

Türkiye'deki hukuki çerçeve ve yetkili kurum

• Milli Sivil Havacılık Güvenlik Programı 24.12.1996'da yürürlüğe girmiştir.
• Program dayanakları: onaylı sözleşmeler, KVKK, Polis Vazife ve Salahiyetleri Kanunu, Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun.
• G-20 ve İslam İşbirliği Teşkilatı hukuki dayanak değildir.
• Mevzuat içinde 2920 sayılı Sivil Havacılık Kanunu ile 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu sayılır.
• Denetim, test ve tatbikatları yürüten asıl kurum SHGM'dir; personel giriş düzenlemeleri de bu kurumun yetkisindedir.

Korunan hedefler ve çevre güvenliği

• Birincil hedefler insan hayatı ve havacılık altyapısıdır: yolcu, mürettebat, yer personeli, kamu.
• Tarihi eserler temel hedef listesinde yer almaz.
• Çevre güvenliği tel örgü, kamera, devriye ve aydınlatmayla yetkisiz girişi önler.
• Terminal dışından girişe izin vermek çevre korumasına aykırıdır.

Kontrol noktası ve tarama cihazları

• Kontrol noktası, steril alana geçişte kişi, bagaj ve araçların denetlendiği yerdir.
• X-ray bagajı açmadan inceler; maddeleri yoğunluğa göre organik ve inorganik diye renklendirir.
• Metal dedektörü yalnızca kişi üzerindeki metali algılar.
• Terminal girişinde X-ray, kapı tipi ve el dedektörü, vücut tarayıcısı kullanılır; fener tarama cihazı değildir.
• Saç tokası yasaklı madde değildir; kesici-delici aletler ve basınçlı spreyler yasaklıdır.

Havayolu personeli ve operasyonel görevler

• Havayolu, kendi çalışanlarına havalimanı giriş kartı taşımayı zorunlu kılar.
• Check-in görevlisi bilet, kimlik, vize kontrolü yapar ve bagaj kabul eder.
• Binen yolcu sayısını listeyle eşleştirmek biniş kapısı ve kabin ekibinin işidir.
• Bomba ihbarında ilk adım tehdit değerlendirmesidir; tahliye buna göre kademeli planlanır.

Kontrol noktası

Steril alana girişte kişi, eşya ve araçların güvenlik amacıyla denetlendiği geçiş yeri.

Steril alan

Kontrolden geçmiş yolcu ve personelin bulunduğu, girişi sınırlandırılmış havalimanı bölümü.

SHGM

Ulaştırma Bakanlığına bağlı, güvenlik hizmetlerini denetleyen Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü.

MSHGP

Türkiye'de havalimanı güvenlik prosedürlerini tek çatıda toplayan Milli Sivil Havacılık Güvenlik Programı.

ICAO

Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü; havacılık güvenliği standartlarını belirleyen kuruluş.

ECAC

Avrupa Sivil Havacılık Konferansı; Avrupa'da güvenlik politikalarını uyumlaştırır.

IATA

Uluslararası Hava Taşıyıcıları Birliği; havayollarının çatı kuruluşu.

Lahey Sözleşmesi

1970 tarihli, uçak kaçırmayı suç sayan Uçak Kaçırma Sözleşmesi.

X-ray cihazı

Bagajın içini açmadan ekranda görüntüleyen tarama cihazı.

Bomba tehdit değerlendirmesi

Bomba ihbarı prosedürünün ilk adımı; ihbarın tutarlılığı ve hedef bilgileri incelenir.

• Tokyo (suçlar), Lahey (kaçırma) ve Montreal (hukuka aykırı eylemler) sözleşmelerini konularıyla eşleştir.
• ICAO, ECAC, AB ve IATA güvenlik kuruluşudur; UNECE, OECD, G-20 değildir.
• X-ray bagajı, metal dedektörü kişiyi tarar; fener ve saç tokası gibi şıklar çeldiricidir.
• Yetkili kurum sorularında SHGM akla gelmeli; giriş kartı ve denetim onun alanındadır.
• Olumsuz kök sorularında (yer almaz, sayılmaz) günlük veya ekonomik nitelikli şık genellikle doğru cevaptır.