AUZEF Hemşirelik Bakımı V Çıkmış Sorular

Ders, psikiyatri hemşireliğinin tarihçesini, şizofreni ve diğer psikotik bozuklukları, duygudurum ve anksiyete bozukluklarını, kişilik ve bağımlılık konularını, psikofarmakolojiyi, nörobilişsel bozuklukları ve ruh sağlığının yasal boyutunu kapsar. Hasta yaklaşımı ve ilaç yan etkilerine ilişkin hemşirelik girişimleri de önemli yer tutar.

Tarihçe ve ruh sağlığı genel bilgileri

• Orta çağda ruhsal hastalıklar şeytani güçlere yorulmuş, hastalar bu inançla yakılmıştır.
• Pinel hastaların zincirlerini çözerek çağdaş yaklaşımın öncüsü olmuştur.
• Kraepelin ruhsal bozuklukları belirti kümelerine göre sınıflandıran ilk önemli isimdir.
• Türkiye'de psikiyatri hemşireliğini ilk profesyonel yapan kişi Nebahat Kum'dur.
• Ülkemizde en sık tanılar duygu-durum bozuklukları ile anksiyete ve diğer nevrotik bozukluklardır.
• Ruhsal bozukluklar evli kadınlarda evli erkeklerden daha sık görülür.

Şizofreni ve psikotik bozukluklar

• Delüzyon pozitif belirtidir; negatif belirtiler arasında sayılmaz.
• Bleuler'in 4 A'sı assosiasyon, affekt, ambivalans ve autism'dir; anhedoni dışarıda kalır.
• En sık halüsinasyon işitme halüsinasyonudur; hemşire önce içeriğini öğrenip zarar verme riskini belirler.
• Beyin görüntülemede yan karıncıklar büyük bulunur; dopamin sistemi aşırı etkindir.
• Başlangıç yaşı erkeklerde kadınlardan daha erkendir.
• Şizoaffektif bozuklukta şizofreni belirtileriyle bipolar belirtiler aynı dönemde bulunur.
• Perseküsyon sanrısında kişi izlendiğine ve zarar göreceğine inanır; kısa vadeli hedef duygu ve düşüncelerini sözel ifade etmesidir.
• Kuşkucu hastada güven, açık ve anlaşılır konuşmayla kurulur; dokunma ve sürekli göz teması şüpheyi artırabilir.

Anksiyete, OKB, dissosiyatif ve bedensel bozukluklar

• Panik atakta kalp hızı azalmaz, artar.
• Agorafobide kaygı ve kaçınma süreklidir.
• Dissosiyatif bozukluklarda başvurulan savunma düzeneği çözülmedir.
• OKB'nin temel tutumlarından biri hata yapmamak zorunda olma inancıdır.
• Vücut algısı bozukluğunda tedavi bilişsel-davranışçıdır; cerrahi düzeltme uygulanmaz.

Kişilik ve psikolojik gelişim

• Hipokrat mizacı baskın vücut sıvısına göre sınıflandırmıştır.
• Beş faktör modelinde dışadönüklük vardır, içe dönüklük ayrı boyut değildir.
• Kişilik bozukluklarının C kümesi endişeli yapıyla ilişkilidir.
• Paranoid kişilik bozukluğunun temel inancı insanların tehlikeli olduğudur.
• Dunbar özgül kişilik yapısı-özgül hastalık kuramını ileri sürmüştür.
• Anne-bebek bağlanması sosyal gelişim için önemlidir; bağlanmanın aksaması tepkisel bağlanma bozukluğuna yol açar.
• Kardeş doğunca yeniden parmak emme regresyondur.

Bağımlılık, cinsel bozukluklar ve konsültasyon-liyezon

• Bağımlılığı sinir sistemi ve kalıtım gibi etmenlerle açıklayan görüş biyolojik yaklaşımdır.
• Durdurulamayan aralıklı alkol alma dürtüsü epsilon alkolizmdir.
• Alışkanlık, maddenin ruhsal etkisini yeniden yaşama isteğidir.
• Pedofili en az altı ay süren ve 13 yaş ve altı çocuğa yönelik cinsel düşlem ya da davranışlardır.
• Acı çekmekten cinsel uyarılma duymak mazoşizmdir.
• Dış ya da iç üreme organları olağandışı gelişmiş birey interseks olarak adlandırılır.
• Liyezon hemşiresi klinik, idari, eğitim ve araştırma rollerini üstlenir; klinik hemşirelere bakımda destek olur.

Duygudurum bozuklukları ve psikofarmakoloji

• Depresyonda serotonin azalır; trisikliklar serotonin ve norepinefrin geri alımını engeller.
• İkiuçlu-II'de majör depresif ve hipomanik dönem birlikte görülür.
• Klozapin keşfedilen ilk atipik antipsikotiktir.
• Akut distoni tedavinin başında ağız, çene, yüz ve ense kaslarında istemsiz kasılmayla görülür.
• Malign nöroleptik sendromda ateş, rijidite, CPK ve lökosit artışı olur.
• Benzodiazepinler nöbetleri artırmaz, antikonvülzan etkilidir.
• Klorpromazinin bulanık görme ve kabızlığı geçici yan etkidir; hemşire bunu hastaya açıklar.

Nörobilişsel bozukluklar ve bakım

• Alzheimer'da yakın bellek kaybı görülür; sorumluluk artışı belirti değildir.
• Östrojen Alzheimer'da risk değil koruyucu etken sayılır.
• Nörobilişsel bozuklukta yaşlı konuşurken düşüncelerine müdahale edilmez.
• Hastanın bakım planına katılması beklenir, bakımı tek başına planlaması beklenmez.
• Tedaviye uyumsuzlukta yalnızca kan ilaç düzeyine bakmak yetersizdir; düşünce, duygu ve aile tutumu da değerlendirilir.

Yasal boyut ve tamamlayıcı uygulamalar

• Psikotik belirtilerin etkisiyle işlenen suçta ceza verilmez, tedavi uygulanır.
• Madde kullanımında kişi suçtan sorumlu tutulur ve ceza alır.
• Bipolar bozuklukta suç anındaki hastalık evresi karar için belirleyicidir.
• Vesayet, mahkeme kararıyla yetişkinin kısıtlanıp başkasının gözetimine verilmesidir.
• TAT uygulamaları yalnızca hekimlerce yapılmaz; kronik ve malign hastalıkların artışı TAT'a yönelimi artırır.
• Homeopati bitkisel ürün değildir, ayrı bir yaklaşımdır.

Çözülme

Dissosiyatif bozukluklara özgü, bellek, kimlik ve bilinç bütünlüğünün geçici dağılmasına karşı kullanılan savunma düzeneği.

Perseküsyon sanrısı

Kişinin izlendiğine ve kendisine zarar verileceğine yönelik yanlış inancı.

Şizoaffektif bozukluk

Şizofreninin pozitif ve negatif belirtileriyle bipolar belirtilerin aynı dönemde görüldüğü psikotik bozukluk.

Akut distoni

Tedavi başında yüz, çene ve ense kaslarında istemsiz kasılmalarla görülen ekstrapiramidal yan etki.

Malign nöroleptik sendrom

Ateş, kas rijiditesi, mental bozulma, CPK ve lökosit artışıyla seyreden antipsikotik komplikasyonu.

Regresyon

Stres altında kişinin daha önceki gelişim dönemine ait davranışlara dönmesi.

Epsilon alkolizm

Aralıklı ortaya çıkan, durdurulamayan alkol alma dürtüsü.

Mazoşizm

Acı çekme düşünceleriyle ya da davranışlarıyla yoğun cinsel uyarılma yaşanması.

İnterseks

Dış ya da iç üreme organları olağandışı gelişmiş doğan birey.

Vesayet

Sorumluluklarını yerine getiremeyen yetişkinin mahkeme kararıyla kısıtlanması.

İkiuçlu-II bozukluk

En az bir majör depresif ve bir hipomanik dönemin birlikte bulunduğu tablo.

Tepkisel bağlanma bozukluğu

Olumsuz çevre nedeniyle bağlanma gelişiminin aksaması ve uygunsuz sosyal davranışlar.

• Soru 'hangisi değildir' diye sorulduğunda dışarıda kalan öğeyi ara: delüzyon pozitif belirti, anhedoni Bleuler'in 4 A'sında yok, içe dönüklük beş faktörde yok.
• Akut distoni (tedavi başında istemsiz kasılma) ile akatizi ve malign nöroleptik sendromu karıştırma; akatizide doz artırımı yanlış girişimdir.
• Psikotik belirtilerin etkisindeki suçta ceza yok, tedavi vardır; madde kullanımında ise ceza verilir.
• Kuşkucu hastada dokunma ve sürekli göz teması değil, açık ve anlaşılır iletişim doğrudur.