AUZEF İdare Hukuku Çıkmış Sorular

İdare hukuku, kamu yönetiminin örgütünü, işlemlerini, sözleşmelerini, kolluk faaliyetini, kamu malları ile memurlarını ve idarenin sorumluluğunu düzenleyen bağımsız bir kamu hukuku dalıdır. Ders, idarenin kamu gücü ayrıcalıklarıyla hareket ederken hukukla bağlı olduğunu işler.

İdare hukukunun niteliği ve idari işlev

• İdare hukuku kamu hukukunun bağımsız dalıdır; özel hukukun kolu değildir.
• Statü hukukudur, tek kanunda toplanmamıştır ve büyük ölçüde yargı içtihadıyla gelişmiştir.
• Organik anlamda idare yürütmenin içindedir; yasama ve yargının dışındadır. Sayıştay idarenin içinde sayılmaz.
• Yasama organının bina onarımı, personel alımı gibi yönetsel faaliyetleri maddi anlamda idari işlevdir.
• İdari işlev kamu gücünden yararlanılarak yürütülür; sosyal devlet ilkesi idare hukukunu etkiler.

İdari teşkilat

• Merkezi idarenin taşra teşkilatı il ve ilçe teşkilatıdır; il özel idaresi, belediye ve köy ayrı tüzel kişiliklidir.
• Anayasa m.126 gereği birden çok ili kapsayan merkezi idare teşkilatı kurulabilir.
• İllerin yönetimi yetki genişliği ilkesine dayanır; vali merkez adına yerinde karar verebilir.
• Bakanlıklar Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle kurulur; Cumhurbaşkanına geçici ayrılıkta yardımcısı vekâlet eder.
• Mahalle tüzel kişiliğe sahip değildir; mahalli idareler il, belediye ve köydür.
• Belediye meclisinin feshi Danıştay kararıyla olur.

Kamu tüzel kişileri, hiyerarşi ve vesayet

• RTÜK, YÖK ve Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Anayasa'da düzenlenir; TOKİ ve BDDK düzenlenmez.
• Kamu tüzel kişileri kamu gücü ayrıcalıklarına sahiptir ve yönetmelik çıkarabilir, kanun çıkaramaz.
• Hiyerarşi aynı tüzel kişilik içinde üstün astın kişisi ve işlemleri üzerindeki genel yetkisidir; kanunda yazılması gerekmez, amir feragat edemez.
• Merkezi idare ile yerinden yönetim kuruluşları arasındaki ilişki idari vesayettir (Anayasa m.127).
• Birden çok yerel yönetimin ortak hizmet için kurduğu yapı mahalli idare birliğidir.

İdari işlemler

• İdari işlemin unsurları yetki, şekil, sebep, konu ve maksattır; irade ayrı unsur sayılmaz.
• Yetki gaspı, idare adına işlem yapma yetkisi hiç olmayan kişinin işlem yapmasıdır; işlem yok hükmündedir.
• Birel işlemler (atama, ruhsat) uygulanınca tükenir; düzenleyici işlemler uygulanmakla tükenmez ve doğurgandır.
• Icrailik, işlemin muhatabın rızası olmadan hukuki sonuç doğurabilmesidir.
• Disiplin amiri kararı basit iradelidir; kurul kararları kolektif iradelidir.
• Geri alma hukuka aykırı işlemi geçmişe etkili ortadan kaldırır; kaldırma yalnızca ileriye etkilidir.

Kamu hizmeti ve idari sözleşmeler

• Kamu hizmetinin temeli toplumun ortak ve genel ihtiyaçlarını karşılamaktır; ilkelerinden biri süreklilik.
• İdari sözleşme kamu hizmetiyle ilgilidir, kamu hukukuna tabidir ve idareye üstün yetkiler tanır.
• Özel kişi idari sözleşmeyi tek yanlı feshedemez; tahkim şartı ölçüt değildir.
• İmtiyazda işletmeci kullanıcılardan tarife üzerinden ücret alır.
• Müşterek emanette kâr ve zarar idareye aittir.
• Yap-İşlet-Devret idarenin özel hukuka tabi sözleşmelerindendir.

Kamu malları, kamulaştırma ve kolluk

• Kamu malı için mülkiyetin idareye ait olması ve kamu yararına tahsis edilmesi gerekir; yol orta maldır.
• Genel yararlanmada kural serbestlik, eşitlik ve bedelsizliktir.
• Kamulaştırma taşınmaz, istimval taşınır mal, devletleştirme özel teşebbüs içindir.
• Anlaşma olmazsa tescil için Asliye Hukuk Mahkemesine başvurulur; kamulaştırma amaçla orantılı olmalıdır.
• Amaç gerçekleşmezse malik 5 yıl sonra geri alma hakkını kullanır; fiili el atma rıza olmadan gerçekleşir.
• Kolluk devredilemez, yalnız kamu düzenini korur, gelir amacı taşımaz; resen icra mahkeme kararı gerektirmez.

Memurlar ve idarenin sorumluluğu

• Memurluk ilkeleri sınıflandırma, liyakat ve kariyerdir; kariyer en üst derecelere ulaşma imkânı verir.
• Disiplin cezalarında kademe ilerlemesinin durdurulması vardır; savunma alınmadan ceza verilemez.
• Disiplin cezası derhal, aylıktan kesme ise izleyen ay başında uygulanır.
• Memurlar grev kararı alamaz.
• Kamu görevlisinin kusuru için dava idareye açılır, idare memura rücu eder.
• Zarar maddi veya manevi olabilir; hizmet kusuru hizmetin hiç, geç veya kötü işlemesidir.

Yetki gaspı

Hiçbir yetkisi olmayan kişinin idare adına işlem yapmasıdır.

İdari vesayet

Merkezi idarenin ayrı tüzel kişilikli yerel veya hizmet yönünden kuruluşlar üzerindeki kanuna dayalı denetimidir.

Hiyerarşi

Aynı tüzel kişilik içinde üstün astın kişisi ve işlemleri üzerindeki yetkisidir.

Yetki genişliği

Valinin merkez adına emir beklemeden yerinde karar verebilmesini sağlayan ilkedir.

Birel işlem

Belirli kişi veya duruma özgü, uygulanınca tükenen işlemdir.

İcrailik

İdari işlemin muhatabın rızası aranmadan hukuki sonuç doğurmasıdır.

Resen icra

İdarenin kararını mahkemeye gitmeden doğrudan uygulamasıdır.

Müşterek emanet

İşletmenin idare hesabına yapıldığı, kâr ve zararın idareye ait olduğu usuldür.

İstimval

Özel kişilerin taşınır mallarına idarece el konulmasıdır.

Devletleştirme

Kamu hizmeti niteliğindeki özel teşebbüsün devlete geçirilmesidir.

Fiili el atma

İdarenin kamulaştırma yapmadan özel taşınmazı kullanmasıdır.

Hizmet kusuru

Hizmetin hiç, geç veya kötü işlemesinden doğan idare sorumluluğu sebebidir.

• Hiyerarşi (aynı tüzel kişilik içinde) ile idari vesayet (ayrı tüzel kişilik üzerinde) karıştırılmamalıdır.
• Birel ve düzenleyici işlemlerin özellikleri sık ters çevrilir: tükenmeme ve doğurganlık düzenleyici işleme aittir.
• Geri alma geçmişe, kaldırma ileriye etkilidir.
• Liyakat ölçüt, kariyer ise yükselme imkânı ilkesidir; derece ilerlemesi diye ceza yoktur, kademe ilerlemesi vardır.
• Kamulaştırma, istimval ve devletleştirme konularının sırasına dikkat edilmelidir.