AUZEF İktisadi Düşünce Çıkmış Sorular

İktisadi Düşünce dersi, Merkantilizm ve Fizyokrasiden başlayarak Klasik, Neoklasik, Keynesyen, Monetarist, Yeni Klasik ve Yeni Keynesyen okulların temel varsayımlarını, birbirleriyle farklarını ve devletin ekonomideki rolüne bakışlarını karşılaştırmalı olarak ele alır.

Merkantilizm ve Fizyokrasi

• Merkantilistler ulusal zenginliğin dayanağını altın ve gümüş gibi değerli madenlerde görür.
• Dış ticaret fazlası verilmesi istenir; korumacılık savunulur, düşük gümrük tarifeleri benimsenmez.
• Malthus Merkantilist değil, Klasik okul içinde yer alır.
• Fizyokratlar tarımı tek üretken sektör sayar ve yalnızca topraktan vergi alınmasını ister.
• Fizyokratlar doğal düzene inanır; devletin ekonomiye karışmasına ve dış ticaretin denetlenmesine karşıdır.

Klasik İktisat: Temel Varsayımlar

• Ücret ve fiyatlar esnektir; piyasa kendiliğinden dengeye gelir ve ekonomi tam istihdama döner.
• Say yasasına göre arz kendi talebini yaratır; Ricardo bu görüşe katılır.
• Görünmez elin etkinliği, bırakınız yapsınlar ilkesinin dayanağıdır.
• Değerin kaynağı emektir; fayda değer teorisi neoklasiklere aittir.
• Klasik modelde varsa işsizlik iradidir; reel ücretin düşmesi emek arzı fazlasını giderir.

Klasik Model: Emek, Faiz ve Para

• Emek arzı ve emek talebi reel ücrete göre belirlenir; istihdamı ücret ve fiyatlar belirler.
• Faiz, tasarruf ile yatırımı eşitleyen noktada oluşur; tasarruf fazlası faizi düşürür.
• Para yalnızca değişim aracıdır, yansızdır; para politikası reel değişkenleri etkilemez.
• Dolaşım hızı sabittir; mübadele denkleminde fiyatları para arzı belirler.
• Klasik maliyede bütçe denk ve küçük olmalı, borçlanma sakıncalı sayılır, kamu gelirleri tarafsız olmalıdır.

Dış Ticaret Kuramları ve Neoklasik Katkılar

• Mutlak üstünlük kuramı Adam Smith'e, karşılaştırmalı üstünlük kuramı Ricardo'ya aittir.
• Mill uluslararası ticaret analizine talep koşullarını ilk katan iktisatçıdır.
• Karşılaştırmalı üstünlükte iş gücü ülke içinde hareketli, ülkeler arasında hareketsizdir.
• Walras genel denge analizini geliştirmiştir; Cambridge yaklaşımı miktar teorisini para talebi biçiminde ifade eder.
• Pigou etkisinde fiyatlar düşünce reel servet artar; Fisher denklemine göre reel faiz nominal faizden beklenen enflasyonun çıkarılmasıyla bulunur.

Keynesyen İktisat

• Büyük Buhran klasik görüşün yetersizliğini göstermiş, Keynes'in Genel Teori'si öne çıkmıştır.
• Çıktıyı efektif talep belirler; büyümenin itici gücü tasarruf değil talep ve harcamadır.
• Tüketim ve tasarruf cari harcanabilir gelire bağlıdır; vergi artışı harcanabilir geliri düşürür.
• Ücret ve fiyatlar aşağı yönde katıdır; işçiler nominal ücrete, firmalar reel ücrete bakar.
• Durgunlukta genişletici maliye politikası önerilir; analiz kısa dönemlidir ve atıl kaynak varken toplam arz yataydır.
• Para talebi işlem, ihtiyat ve spekülasyon güdülerine dayanır; likidite tuzağında para talep eğrisi yataydır.

Monetarist Okul

• Enflasyon her zaman para arzının gerekenden hızlı artmasından kaynaklanır.
• Para arzının sabit bir kuralla, istikrarlı artırılması önerilir.
• Uzun dönemde para nötrdür: para arzı artışı fiyatları yükseltir, reel geliri değiştirmez.
• 1929 bunalımı, para arzının zamanında ve yeterince genişletilememesine bağlanır.
• Dolanım hızı istikrarlı ve öngörülebilirdir; para talebinin gelir esnekliği 1'den büyüktür.
• Doğal işsizlik, friksiyonel ve yapısal işsizliğin toplamıdır; sürekli gelir hipotezi Friedman'a aittir.

Yeni Klasik İktisat

• Rasyonel beklentiler ve esnek ücret-fiyatlar temel varsayımdır; işsizlik iradidir ve tahmin hatalarından doğar.
• Önceden beklenen para politikası yalnızca fiyatları etkiler, çıktı değişmez; en iyi politika politikasızlıktır.
• Beklenmeyen para genişlemesi kısa dönemde hem çıktıyı hem fiyatları artırır.
• Lucas arz eğrisinde işsizlik, ancak fiilî enflasyon beklenenden yüksekse doğal oranın altına iner.
• Ricardo-Barro etkisinde bireyler borçlanmayı ileride vergi olarak görüp tasarrufu artırır.

Yeni Keynesyen İktisat

• Rasyonel beklentiler benimsenir, ancak nominal ücret ve fiyatlar yapışkan ya da katıdır.
• Bu nedenle önceden duyurulan para artışı bile hasılayı ve fiyatları artırır.
• Beklenen ve sürpriz politika reel değişkenleri etkiler; sürpriz politikanın etkisi daha büyüktür.
• Yeni klasik ile yeni Keynesyen arasındaki temel ayrım ücret ve fiyat esnekliğidir.

Say yasası

Üretilen her malın kendi talebini yarattığını söyleyen klasik önerme.

Görünmez el

Piyasanın kendiliğinden düzenlendiği ve bırakınız yapsınlar ilkesini haklı kılan düşünce.

Karşılaştırmalı üstünlük

Ricardo'nun geliştirdiği, ülkelerin göreli maliyet avantajına göre ticaret yapmasını açıklayan kuram.

İradi işsizlik

Çalışanların mevcut reel ücretle çalışmak istememesinden doğan gönüllü işsizlik.

Pigou etkisi

Fiyatlar genel düzeyi değişince reel servetin ve dolayısıyla tüketimin etkilenmesi.

Fisher denklemi

Reel faiz, nominal faiz eksi beklenen enflasyona eşittir.

Efektif talep

Keynesyen yaklaşımda çıktı düzeyini belirleyen etken.

Likidite tuzağı

Faizin çok düşük olduğu, para talebinin faize sonsuz duyarlı ve talep eğrisinin yatay olduğu durum.

Lucas arz eğrisi

Üretim ve istihdamın yalnızca beklenmeyen fiyat artışıyla doğal düzeyin üzerine çıkabildiğini gösteren eğri.

Ricardo-Barro etkisi

Borçla finansmanın ileride vergi getireceğini bilen bireylerin tasarrufu artırması.

Politika etkisizliği

Rasyonel beklentilerle önceden bilinen politikaların reel değişkenleri etkilemediği yeni klasik önermesi.

• Dolanım hızı: Klasiklerde sabit, Keynesyenlerde istikrarsız, Monetaristlerde istikrarlı ve öngörülebilirdir.
• Para talebinin faiz esnekliği: Klasiklerde sıfır, Keynesyenlerde yüksek, Monetaristlerde düşüktür.
• Yeni klasik ve yeni Keynesyen ikisi de rasyonel beklentiyi kabul eder; fark ücret ve fiyatların esnek ya da katı olmasındadır.
• Tüketimin cari harcanabilir gelire bağlı olması Keynesyen, sürekli gelire bağlı olması Monetarist görüştür.
• Okul-iktisatçı eşleştirmelerine dikkat: Friedman monetarist, Barro ve Lucas yeni klasik, Malthus klasik, Okun Keynesyen çizgidedir.