AUZEF İktisat Politikası Çıkmış Sorular

İktisat Politikası dersi, hedeflere ulaşmak için alınan kararları, bu kararların seçilme ve uygulanma sürecini ve klasikten Yeni Keynezyene uzanan başlıca iktisadi yaklaşımların politika önerilerini karşılaştırır. Para, maliye ve dış ticaret politikası araçları ile iç ve dış denge de dersin önemli parçalarıdır.

İktisat politikasının temelleri

• Tam istihdam, fiyat istikrarı ve büyüme gibi hedeflere varmak için alınıp uygulanan kararların bütünü iktisat politikasıdır.
• Gerçek bir olayı varsayımlarla yalınlaştırarak gösteren yapı iktisat politikası modeli olarak adlandırılır.
• Politikanın uygulanabilmesi için hedef ve sorumluluk açık, araçlar sade, yapı da mevcut kurumsal düzene uyumlu olmalıdır.
• Gecikmeler ikiye ayrılır: iç gecikme sorunun fark edilip karara bağlanmasını, dış gecikme etkinin ekonomide görülmesini anlatır.
• İktisat politikalarını topluma yönelten ilk iktisatçı Keynes kabul edilir.

Klasik ve neo-klasik yaklaşım

• Adam Smith ve izleyicilerinin Klasik Teorisi liberal öğretiye dayanır; piyasa müdahale olmadan kendiliğinden dengeye gelir (Görünmez El).
• Klasik teoride reel değişkenler piyasada belirlenir; para arzı ise dışsaldır ve devlet ya da merkez bankasınca belirlenir.
• Emek arzı ile talebinin kesiştiği yerde reel ücret oluşur; istihdam düzeyi toplam üretimi de belirler.
• Neo-klasik teori rasyonellik ve fayda azamileştirmesine dayanır; talebi belirleyen etken faydadır.
• Walras genel dengede emek, üretim faktörleri ve tüketim malları piyasalarını birlikte ele almıştır.
• Menger değerin zaman, psikoloji, ihtiyaç yoğunluğu ve kültür gibi öznel etkenlerden etkilendiğini savunmuştur; Marshall talep esnekliğini ilk inceleyendir.

Keynesyen ve türevleri

• Keynesyen yaklaşımda eksik istihdam yetersiz toplam talepten doğar; bu yüzden talep tarafı ve maliye politikası öne çıkar.
• Fiyat ve ücretler nominal GSMH'deki düşüşe tam uyum sağlayacak kadar esnek değildir.
• Genel Teori'de faiz yatırımı, yatırım geliri, gelir istihdamı etkiler; faizin döviz kurunu belirlemesi bu çerçevede yoktur.
• Post-Keynezyen teoride büyüme ve gelir dağılımını yatırım belirler; gelecek belirsiz olduğundan birimler hata yapabileceklerini kabul eder.
• Yeni Keynezyen teoride ücret ve fiyatlar yapışkandır; gelir ve istihdamı toplam talep belirler, yapışkan ücretler tam istihdamı engeller.

Monetarist, yeni klasik ve arz yanlı görüşler

• Friedman öncülüğündeki monetarizmde fiyatlar genel düzeyini ve dengeyi para arzı belirler; enflasyonun nedeni para arzının hızlı artışıdır.
• Monetaristler durgunlukta ağırlıkla para politikasını savunur, maliyede ise vergi indirimini benimser.
• Yeni Klasik teori rasyonel beklentilere dayanır: eldeki tüm bilgi kullanılır, tahminler ortalamada isabetlidir, hatalar kalıcı olmaz.
• Arz yanlı iktisat vergi oranlarını düşürerek maliyetleri azaltır; tasarruf, yatırım ve üretimin artmasını bekler.

Devlet, bölüşüm ve stratejik politika

• Asgari ücret, kira kontrolü ve fiyat tavanı gibi yasal araçlarla devlet birincil gelir dağılımını şekillendirir.
• Serbest piyasa içinde devletin etkin rol almasını savunan yaklaşım stratejik iktisat politikasıdır.
• İdeolojik tercihler peşin hükümlüdür ve değişime ya da teknolojik gelişmeye kapalıdır.
• Gelir vergisi oranı (T=tY) kurumsal denkliğe örnektir.

Para, denge ve dış ekonomi

• Günümüzde bütün ülkelerde geçerli olan rejim, karşılığa bağlı olmayan kâğıt (fiat) para rejimidir.
• Uluslararası borç ve alacakların kapatılmasında risk bakımından en sağlam araç altındır.
• Harcama azaltıcı politikalar iç talebi ve ithalatı düşürür; iç ve dış denge üzerindeki etkileri farklı yöndedir.
• Esnek ve etkin faiz sistemi finansal piyasaları derin olan gelişmiş ülkelerde geçerlidir.
• Reeskont oranları para politikasının, borçlanma maliyenin, döviz kontrolü dış ticaret politikasının aracıdır.
• Bilgisayar ve internetle öne çıkan Üçüncü Sanayi Devrimi dönemine Bilgi Çağı denir.

Görünmez El

Piyasanın devlet müdahalesi olmadan kendiliğinden dengeye ulaşacağını anlatan klasik görüş.

Fiyat istikrarı

Fiyatlar genel düzeyinde istenmeyen, çoğunlukla yüksek dalgalanmaların bulunmaması durumu.

İç gecikme

Sorunun fark edilip politika kararının alınmasına kadar geçen süre.

Dış gecikme

Alınan politikanın ekonomide etkisini göstermesine kadar geçen süre.

Rasyonel beklentiler

Bireylerin tüm bilgiyi kullanarak gelecek tahmini yapması; hatalar yalnız beklenmedik şoklarda ve geçicidir.

Yapışkan fiyat ve ücret

Talep değişince hızla ayarlanmayan fiyat ve ücretler; Yeni Keynezyen görüşün temelidir.

Arz yanlı iktisat

Vergi indirimleriyle üretim ve yatırımı özendirmeyi amaçlayan yaklaşım.

Stratejik iktisat politikası

Serbest piyasada bile devletin belirli sektörleri destekleyip kalkınmayı yönlendirmesi.

Kâğıt (fiat) para

Herhangi bir karşılığa bağlanmayan, günümüzde geçerli para rejimi.

Birincil gelir dağılımı

Piyasada oluşan ilk gelir paylaşımı; devlet bunu ücret, fiyat ve servet düzenlemeleriyle etkiler.

İktisat politikası modeli

Seçilmiş değişkenler arasındaki varsayıma dayalı ilişkilerle gerçek olayı yalınlaştıran yapı.

• Klasik teoride para arzı dışsaldır ve piyasa kendiliğinden dengelenir; Keynesyen ve Yeni Keynezyen teoride ise yapışkan fiyat ve ücretler nedeniyle talep belirleyicidir.
• Monetarist teoride belirleyici değişken para arzı, Post-Keynezyen teoride yatırım, neo-klasik teoride fayda, Yeni Keynezyen teoride toplam taleptir.
• İç gecikme karar öncesi, dış gecikme etki öncesi süreçtir; birbirine karıştırılmamalıdır.
• Yeni Klasik teoride yalnızca beklenmeyen politikalar etkili olabilir; önceden beklenen politikaların etkisiz kalacağı görüşü bu teoriye aittir.
• Olumsuz kalıp sorularda (değildir, sayılmaz, bağdaşmaz) önce doğru ifadeleri eleyip kalan seçeneği bulmak işe yarar.