AUZEF İlk Yardım Çıkmış Sorular

İlk yardım, olay yerinde ilaç ve tıbbi araç kullanmadan, eldeki imkânlarla hayatı korumayı ve durumun kötüleşmesini önlemeyi hedefler. Ders; yaşam bulgularını, temel yaşam desteğini, kanama, kırık, yanık, zehirlenme ve bilinç kaybı gibi acil durumları ile vücut sistemlerini kapsar.

İlk yardımın tanımı, amaçları ve ilkeleri

• İlk yardımcının hekim olması gerekmez; eğitimli, sakin ve 112'ye doğru bilgi verebilen kişi yeterlidir.
• Amaç tehlikeyi gidermek, solunum ile dolaşımı sürdürmek ve durumun kötüleşmesini önlemektir.
• İlaç verme, enjeksiyon, dikiş, serum gibi tıbbi tedaviler ilk yardımcının yetkisinde değildir.
• Tansiyon ölçmek ve cerrahi girişim ilk yardımın görevleri arasında sayılmaz.
• 112 çağrısında arayanın bilgisi, adres, yaralı sayısı ve durumları kısa ve net bildirilir; kişisel istekler gereksizdir.

Yaşam bulguları ve değerlendirme

• Yaşam bulguları bilinç, solunum, dolaşım (nabız, kan basıncı) ve vücut ısısıdır.
• Erişkinde dinlenme nabzı dakikada 60-100, solunum sayısı 12-20 aralığındadır.
• Nabız şah damarı, bilek, kol ve ayak sırtından alınır; avuç içi ve ayağın iç yüzünden alınmaz.
• Solunum yaklaşık 10 saniye bak-dinle-hisset yöntemiyle kontrol edilir.
• İkinci değerlendirme baştan aşağı muayenedir; kan şekeri ölçümü bunun kapsamında değildir.

Temel yaşam desteği ve hava yolu

• Yetişkin, çocuk ve bebekte tek kurtarıcıyla oran 30 göğüs basısı ve 2 soluktur; yetişkinde iki kurtarıcıyla da aynıdır.
• Yetişkinde bası hızı dakikada 100-120, derinlik en az 5 cm olmalı, göğüs her seferinde tam eski haline dönmelidir.
• Çocukta (1-8 yaş) tek elin topuğu, bebekte iki parmak kullanılır.
• Bebekte önce güvenlik, yardım çağırma, sert zemin ve göğüs basısı gelir; ateş ölçmek algoritmada yoktur.
• Bilinci kapalı kişide hava yolu baş geri-çene yukarı ile açılır; ayakları kaldırmak hava yolu işlemi değildir.

Hava yolu tıkanıklığı

• Kısmi tıkanıklıkta kişi öksürebilir; öksürmesi teşvik edilir, su içirilmez, müdahale edilmez.
• Öksürük zayıflar, solunum bozulur veya morarma olursa tıkanıklık tamamlanmıştır ve manevra gerekir.
• Tam tıkanmada kişi konuşamaz, öksüremez, elleriyle boğazını tutar ve morarır; burun akıntısı belirti değildir.
• Bilinci açık yetişkinde Heimlich manevrası uygulanır: arkadan sarılıp göbek ile göğüs kemiği arası içe-yukarı bası.
• Bebekte önce yüzüstü sırta 5 vuruş, sonra sırtüstü göğse iki parmakla 5 bası yapılır.

Bilinç kaybı, şok ve kalp krizi

• Bayılma kısa ve geçici bilinç kaybıdır; koma uzun süreli ve derindir.
• Bayılmada kişi yatırılır, ayakları yükseltilir, giysileri gevşetilir; tokat ve soğuk su zararlıdır.
• Bilinci kapalı ama soluyan kişiye koma (derlenme) pozisyonu verilir.
• Şokta cilt soluk ve soğuk, nabız hızlı-zayıf olur, ateş görülmez; şok pozisyonunda ayaklar yaklaşık 30 cm kaldırılır.
• Kalp krizi ağrısı omuz, boyun ve çeneye yayılır, uzun sürer ve nefesle geçmez; soğuk terleme eşlik eder.
• Epilepsi nöbetini yorgunluk, uykusuzluk, uzun açlık ve hormonal değişimler tetikler.

Kanama, kırık, çıkık ve taşıma

• Kanamalar dış, iç ve doğal açıklık kanaması diye ayrılır; mide kanaması iç kanamadır.
• Kanamada temiz bezle bastırılır, yaralıya yiyecek veya içecek verilmez; saplı cisim çıkarılmaz.
• Baskı noktaları boyun, koltuk altı, kolun üstü ve kasıktır; turnike son çaredir.
• Kapalı kırıkta deri sağlam, açık kırıkta kemik ucu dışarıdadır.
• Sabitlemede sert ve sağlam gereç kullanılır, içi yumuşakla desteklenir; ip ve tel kullanılmaz.
• Çıkıkta eklem yerine oturtulmaz, olduğu konumda sabitlenir.
• Kafatası ve omurga yaralanmasında kişi kıpırdatılmaz; omurilik yaralanmasında sedyeye 3 kişiyle konur.
• Rentek manevrası araçta kalmanın tehlikeli olduğu yaralıyı eksen bozulmadan çıkarmak içindir.

Yanık, donma, sıcak çarpması ve zehirlenme

• Yanıkta kabarcıklar patlatılmaz; 3. derece yanıkta tüm deri katmanları ve alttaki dokular zarar görür.
• Kimyasal yanıkta giysiler çıkarılır, 15-20 dakika yıkanır, kusturulmaz.
• Elektrik çarpmasında önce akım kesilir; su dökülmez.
• Donan bölge ovulmaz ve hızla ısıtılmaz; ılık ortama alınır.
• Sıcak çarpmasında kişi serin yere alınır ve soğutulur.
• Zehirlenmede kusturulmaz, süt, yoğurt veya tuzlu su verilmez.
• Gaz zehirlenmesinde kurtarıcı ağız-burnunu korur, ortam havalandırılır, kişi temiz havaya çıkarılır.
• Yılan sokmasında yara emilmez veya kesilmez; kişi hareket ettirilmez.

Heimlich manevrası

Tam hava yolu tıkanıklığında bilinci açık kişiye arkadan sarılıp içe-yukarı yapılan karın-göğüs basısıdır.

Rentek manevrası

Araçta sıkışmış yaralıyı baş-boyun-gövde ekseni bozulmadan araçtan çıkarma tekniğidir.

Koma pozisyonu

Bilinci kapalı ama soluyan kişiye verilen yan yatış duruşudur; hava yolunu açık tutar.

Şok pozisyonu

Sırtüstü yatırılıp ayakların yaklaşık 30 cm yükseltildiği duruştur.

Senkop

Beyne giden kanın geçici azalmasıyla oluşan kısa süreli bilinç kaybı, yani bayılmadır.

Turnike

Durdurulamayan şiddetli kanamada son çare olarak damarın bağlanıp kan akışının kesilmesidir.

Bak-Dinle-Hisset

Göğüs hareketine bakarak, sesi dinleyerek ve nefesi yanakla hissederek solunumu değerlendirme yöntemidir.

Endokrin bezler

Hormonlarını kanal kullanmadan doğrudan kana veren bezlerdir; tükrük bezi bunlara girmez.

Bradikardi ve taşikardi

Nabzın dakikada 60'ın altına düşmesi ve 100'ün üzerine çıkmasıdır.

Genel verici ve genel alıcı

0 kan grubu genel verici, AB kan grubu genel alıcıdır.

• Soru 'yapılmaz' veya 'yanlıştır' diyorsa tipik cevaplar kusturma, su-süt-yoğurt içirme, ovma, saplı cismi çekme ve çıkığı yerine oturtmadır.
• Heimlich (hava yolu tıkanıklığı) ile Rentek (araçtan çıkarma) manevralarını, koma ile şok pozisyonunu birbirine karıştırma.
• Oranlar sabittir: yetişkin, çocuk ve bebekte 30:2; nabız 60-100, solunum 12-20 değerlerini ezberle.
• Sistem sorularında yanlış şıkları ayıkla: böbrek, karaciğer dolaşım dışı; deri sindirim dışı; kafatası sinir sistemi dışı; mesane ve tükrük bezi hormon salgılamaz.
• Ateş, tansiyon ve kan şekeri ölçmek ilk yardımcının öncelikli işleri arasında yer almaz.