AUZEF Küresel Afet Yönetimi Örgütlenmesi ve Uygulamaları Çıkmış Sorular

Ders, afetin tanımını ve türlerini, modern afet yönetimi anlayışını, Yokohama, Hyogo ve Sendai belgeleriyle şekillenen uluslararası çerçeveyi, BM kuruluşlarının rollerini, INSARAG ve USAR sistemini ve KBRN tehlikelerini ele alır.

Afet kavramı ve türleri

• Afetin ortak özelliği, olağan yaşamı durdurması ya da kesintiye uğratmasıdır; ani gelişmesi şart değildir, kuraklık gibi yavaş olaylar da afete dönüşebilir.
• Deprem doğa kaynaklıdır; kontrolsüz kitlesel göç ise insan faaliyetlerinden doğan afet sayılır.
• Türkiye'de en çok can ve mal kaybına deprem yol açar.
• Deprem, kuraklık, erozyon ve denetimsiz kitlesel göç afet yönetiminin kapsamındadır.
• Küresel ısınma bulaşıcı hastalıkların yayılmasını artırır; Türkiye'de iklim değişikliğini ilk ve en çok Akdeniz Bölgesi hissedecektir.

Modern afet yönetimi ve AFAD

• Modern anlayış kriz odaklı değil risk odaklıdır; afet öncesi hazırlık ve eğitime ağırlık verir.
• Devlet, uluslararası kuruluşlar ve sivil toplum birlikte kapsanır.
• Hazırlık, risk azaltma ile etki ve ihtiyaç analizi aşamaları bu anlayışın parçasıdır.
• Türkiye'de afet, acil durum ve sivil savunma hizmetlerini AFAD yürütür.
• Ulusal ve yerel müdahale yönetimini TAMP planı açıklar.

Yokohama Stratejisi ve On Yıl

• Doğal Afetleri Azaltma On Yılı kararları öncelikle gelişmekte olan ülkeleri hedefler.
• Kararlar ulusal komite kurulmasını ve afet zararlarını azaltma politikasının kalkınma planıyla bütünleştirilmesini içerir.
• Yokohama'ya göre önlem ve hazırlık kalkınmadan ayrı düşünülemez; ilk adım riskin doğru tespitidir.
• Öncelik düşük gelirli gruplara verilir; ülkelerin birlikte hareket etmesi esastır.
• Uluslararası Strateji Birimi kararların uygulanmasını izler ve teşvik eder.

Hyogo Çerçeve Eylem Planı

• Kobe'deki Dünya Afet Azaltma Konferansı'nın sonuç belgesidir ve afet risklerini asgariye indirmeyi hedefler.
• Birincil sorumluluk devletlere aittir.
• Bilgi ve eğitim eylemleri iyi örneklerin paylaşılmasını, bilgiye kolay erişimi ve ortak terminolojiyi içerir.
• Risk azaltmada kamu-özel işbirliği, sigorta-reasürans ve dayanıklı yapılar yer alır.
• Bütçeden yeterli kaynak ayrılması Kurumsal Yönetim alanında ele alınır.

Sendai Çerçeve Belgesi

• Üçüncü Dünya Konferansı'nın ürünüdür; amaç risk ve can kaybını azaltmak, dayanıklılığı artırmaktır.
• Küresel hedefler 2030'a dek ölümlerin ve GSYH'ye oranla ekonomik kayıpların azaltılmasını içerir.
• Hedeflerin nedeni, küresel ilerlemenin değerlendirilebilmesidir.
• Rehber ilkeler: ortak sorumluluk, kaynak ve teşvik sağlama, en yoksulların güçlendirilmesi.
• Öncekinden Daha İyisini İnşa Etmek ilkesi riskleri azaltmaya ve farkındalığa hizmet eder.
• Medya farkındalığı artırır, tarafsız bilgi verir, erken uyarıyı destekler.

Uluslararası afet yönetimi ve BM kuruluşları

• Yardımın girişi afetzede ülkenin talep ve onayına bağlıdır; ülke dilediği ülkeden yardım isteyebilir.
• Kültür, teknik yöntem ve iç kurallar farklılığı ekip uyumunda risk yaratır.
• 1999 Marmara Depremi'nde etki analizi, koordinasyon ekibi ve gümrük sorunları yaşanmıştır.
• BM 1945'te kurulmuş, merkezi ABD'dedir ve 190'dan fazla üyesi vardır.
• UNDP yoksullukla mücadele ve sürdürülebilir kalkınma üzerinde çalışır; askeri proje hazırlamaz.
• OCHA insani yardımı koordine eder, bağış için bilgilendirme yapar, harcamaları raporlar; kendi bütçesinden hibe vermez.
• UNDAC BM'nin afet uzmanlarından oluşur; ülke talebi olmadan üs kurmaz.

INSARAG ve USAR sistemi

• INSARAG'ı USAR ekipleri kurmuştur; BM bünyesinde resmî kurum değil bir ağdır, ortak terminolojiyi destekler.
• Yönergeler üç ciltlidir; Cilt II ekip kurulumu, eşgüdüm süreci ve asgari standartları kapsar.
• USAR döngüsü beş aşamalıdır; eğitim ve tatbikat hazırlık evresinde yapılır.
• Yardım talebi OCHA, INSARAG sekreterliği veya BM yerleşik koordinatörlüğü yoluyla iletilebilir.
• OSOCC'yi UNDAC kurar; müdahale ekipleri arasında eşgüdüm sağlar.
• USAR ekipleri Hafif, Orta ve Ağır olmak üzere üç sınıfa ayrılır; Hafif ekip enkaz altında çalışamaz.

KBRN tehlikeleri

• Kimyasal sanayi ve nükleer santral artışı sınır aşan önlemleri gerektirir.
• KBRN Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik, Nükleer sözcüklerinin baş harfleridir.
• 03.05.2012 tarihli yönetmelik halk sağlığını korur, TSK görevlerini belirler ve kurumlar arası işbirliğini düzenler.

Afet

Olağan yaşamı durduran veya kesintiye uğratan olaydır.

Risk yönetimi

Afet öncesi hazırlık ve azaltmaya dayanan, kriz odaklı yaklaşımın karşıtı anlayıştır.

AFAD

Türkiye'de afet ve acil durum hizmetlerini yürüten kurumdur.

TAMP

Ulusal ve yerel müdahale yönetimini açıklayan afet planıdır.

HFA

Kobe'de kabul edilen, afet riskini asgariye indirmeyi amaçlayan eylem planıdır.

Sendai Çerçeve Belgesi

Üçüncü Dünya Konferansı'nda kabul edilen, 2030 hedefli küresel afet riski belgesidir.

OCHA

BM'nin insani yardım koordinasyon ofisidir.

UNDAC

BM'nin afet değerlendirme ve koordinasyon ekibidir.

OSOCC

Afet bölgesinde operasyonları koordine eden merkezdir.

INSARAG

Uluslararası arama kurtarma danışma grubudur.

USAR

Kentsel arama ve kurtarma ekipleridir.

KBRN

Kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer tehlikelerin kısaltmasıdır.

• Kriz yönetimi ile risk yönetimi sıkça yer değiştirilir; modern anlayış risk odaklıdır.
• Uluslararası yardım afetzede ülkenin talebi ve onayı olmadan gönderilmez.
• OSOCC'yi UNDAC kurar; LEMA ev sahibi ülkenin yerel kurumudur.
• Belgeleri karıştırma: Yokohama, Hyogo (Kobe) ve Sendai ayrı konferanslardır.
• Hafif, Orta, Ağır USAR sınıflarının kapasite farkına dikkat edilmelidir.