AUZEF Küreselleşen Dünyada Toplumsal Meseleler Çıkmış Sorular

Ders, küreselleşmenin ekonomik, kültürel, siyasal ve toplumsal boyutlarını; modernlik, ulus devlet, göç ve Avrupa bütünleşmesi gibi konularla birlikte ele alır. Farklı düşünürlerin küreselleşmeye yaklaşımları ve bu süreçte ortaya çıkan sorunlar karşılaştırmalı olarak işlenir.

Küreselleşmeye yaklaşımlar

• Kuşkucular küreselleşmeyi abartılmış sayar; ulus devletin hâlâ belirleyici olduğunu ve benzer bütünleşmenin geçmişte de yaşandığını söyler.
• Kuşkucuya göre küreselleşme, refah devletini küçültmek isteyenlerin ideolojik söylemidir.
• Dönüşümcüler süreci modernitenin birleştirici güçlerinin yürüttüğü çok boyutlu bir dönüşüm olarak görür.
• Liberal kozmopolitler küreselleşmenin insanlar arası uyumu ve dünya vatandaşlığı bilincini güçlendirdiğini savunur.
• Mann'a göre etkiler ülkeden ülkeye değişir.
• Küreselleşme, Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra belirgin biçimde hız kazanmıştır.

Önemli düşünürler ve görüşleri

• Stiglitz küreselleşmeyi adaletsiz bulur ama reformla daha insani olabileceğini düşünür; bunun için küresel demokratik kurumlar ister.
• Stiglitz'e göre Çin ve Hindistan kontrollü biçimde küresel ekonomiye katılarak hızla büyümüştür.
• Friedman iyimserdir; teknoloji dünyayı düzleştirir, bilgi ve kültür alışverişini artırır.
• Friedman'ın altın deli gömleği, küresel ekonomiye katılmanın piyasa kurallarına uymayı gerektirmesini anlatır.
• Giddens küreselleşmeyi dünya ölçeğinde toplumsal ilişkilerin yoğunlaşması olarak tanımlar.
• Sachs'a göre bilgi teknolojileri vasıfsız işçilerin durumunu kötüleştirmiştir.

Kültür tartışmaları

• Homojenleşme tezi kültürlerin tek tipleştiğini, melezleşme tezi ise yerel ve küresel öğelerden yeni karma biçimler doğduğunu savunur.
• Huntington'a göre Soğuk Savaş sonrası bölünme uygarlıklar arasındadır; en belirleyici öğe dindir.
• Medeniyetler çatışması tezi, uygarlıkları yekpare gösterip iç çeşitliliği görmediği için eleştirilir.
• Huntington'ın tezi Fukuyama'nın tarihin sonu görüşüne karşı çıkış niteliğindedir.
• Ritzer'e göre melezleşme küresel üretimin ürünüdür; McDonaldlaştırma verimlilik, hesaplanabilirlik, öngörülebilirlik ve denetimin yayılmasıdır.
• McLuhan'ın küresel köy kavramı iletişimle dünyanın tek topluluk gibi bağlanmasını anlatır.

Modernlik ve ulus devlet

• Modernlik endüstri toplumuyla gelişmiş, gelenekten tarihsel bir kopuşu ifade eder.
• Giddens modernliği erken ve geç evre olarak ayırır; düşünümsellik, eylemleri sürekli sorgulamaktır.
• Bauman akışkan modernlikte kurumların ve ilişkilerin geçici hâle geldiğini söyler.
• Ulus devlet modernitenin ve endüstri uygarlığının ürünüdür.
• Weber'e göre püriten ahlak çalışmayı ve çileciliği öne çıkarır, hedonizmin karşıtıdır; Berger gelişmekte olan ülkelerde bu ruhun sürdüğünü savunur.
• Ekonomik bunalımlarda ulusçuluk güç kazanır.

Küreselleşme karşıtlığı, eleştiriler ve yeni düzen

• Hardt ve Negri'ye göre klasik emperyalizmin köşe taşı ulus devletlerdi; yeni egemenlik biçimi merkezsiz ağ-iktidardır.
• Stiglitz'e göre karşıt eylemlerin temelinde farklı bir dünyanın mümkün olduğu inancı vardır.
• Karşıt hareketler teknolojik ağlar sayesinde hızla örgütlenmiştir.
• Küreselleşme toplumsal bütünlüğe hem eşitsizlik hem de bağların aşınması yoluyla zarar verebilir.
• Yeni işler geçici ve süreksizdir; küreselleşme yalnız sermaye ve profesyonelleri kapsamaz.
• Çok uluslu şirketler yatırımlarını keyfî uygulamalardan korumak için iç işlerini etkilemeye çalışır.

Göç ve ağlar

• Appadurai'nin etnomanzarası göçmen, turist, mülteci gibi hareketli grupların oluşturduğu akıştır.
• Castells ağ toplumunda akışlar mekânının coğrafi mekânın yerini aldığını söyler.
• Beyin göçü gelişmekte olan ülkeleri sorunla karşılaştırır; göç veren ülkeye döviz girdisi sağlar.
• Hindistan en çok işçi dövizi alan ülkedir ve yurt dışındaki Hintlilere vergi indirimi uygulamıştır.
• Jaafai'ye göre nitelikli göçmenler çoğunlukla ülkelerindeki siyasi istikrarsızlık nedeniyle kalıcı olur.

Avrupa bütünleşmesi ve uluslararası kurumlar

• Birleşik Avrupa fikri Dante ve Dubois'ya dayanır; Dante Roma'nın canlanıp tek yönetim kurulmasını önermiştir.
• Morin'e göre Hristiyanlığın en güçlü olduğu dönem Orta Çağ'dır; Avrupalılar ilk kez Haçlı Seferleri'nde haç altında birleşmiştir.
• AB'nin kökeni Kömür ve Çelik Topluluğu'dur; iş birliği önce ekonomide başlamış, Avrupa ortak çıkarlarla biçimlenmiştir.
• Avrupa Parlamentosu üyeleri seçimle gelir ve siyasal gruplara göre kümelenir.
• IMF Büyük Buhran sonrası Bretton Woods'ta, BM 1945'te, Dünya Ticaret Örgütü 1995'te kurulmuştur.
• Stockholm'deki 1972 UNCHE çevre sorunlarını ilk kez küresel gündeme taşımıştır.

Etnomanzara

Appadurai'nin kültürel akış boyutlarından, insan hareketliliğinin oluşturduğu akıştır.

Ağ-iktidar

Hardt ve Negri'nin merkezsiz, ağ biçimli yeni egemenlik tanımıdır.

Kültür emperyalizmi

Güçlü bir kültürün değerlerini başka kültürlere dayatmasıdır.

Medeniyetler çatışması

Huntington'a göre Soğuk Savaş sonrası çatışmalar uygarlıklar ve dinler arasında yaşanır.

Düşünümsellik

Giddens'a göre bireylerin kendi eylemlerini sürekli izleyip sorgulamasıdır.

Akışkan modernlik

Bauman'ın kurum ve ilişkilerin kalıcılığını yitirdiğini anlatan kavramıdır.

Ağ toplumu

Castells'e göre bilgi ve iletişim teknolojileri çevresinde örgütlenen toplumsal yapıdır.

Altın deli gömleği

Friedman'ın, ülkelerin küresel ekonomi kurallarına uymak zorunda kalmasını anlatan benzetmesidir.

McDonaldlaştırma

Ritzer'e göre fast-food ilkelerinin toplumun birçok alanına yayılmasıdır.

Küresel köy

McLuhan'ın iletişim sayesinde dünyanın tek topluluk gibi bağlanmasını anlatan kavramıdır.

Melezleşme

Kültürlerin karşılaşıp yerel ve küresel öğelerden karma biçimler oluşturmasıdır.

• Kuşkucular ulus devletin önemini koruduğunu, liberal kozmopolitler ve küreselleşme yanlıları ise sınırların önemini yitirdiğini savunur.
• Homojenleşme tek tipleşmeyi, melezleşme karma yeni biçimleri anlatır; ikisi karıştırılmamalıdır.
• Düşünür ve kavram eşleşmesine dikkat: Beck risk toplumu, Castells ağ toplumu, Bauman akışkan modernlik, McLuhan küresel köy.
• Soru kökünde 'yer almaz' veya 'yanlıştır' geçiyorsa olumsuz kökü atlamamak gerekir.