AUZEF Kuruluş ve Yükseliş Devri Osmanlı Tarihi Çıkmış Sorular

Ders, Osmanlı Devleti'nin Beylikten cihan devletine uzanan kuruluş ve yükseliş sürecini anlatır: ilk fetihler, Rumeli'ye geçiş, Fetret Devri, İstanbul'un fethi ve 16. yüzyıl sonuna dek Avrupa ve İran cephesindeki mücadeleler.

Kuruluş ve ilk fetihler

• Anadolu Selçuklu Devleti 1243 Kösedağ Savaşı'nda Moğollara yenilince bağımsızlığını fiilen yitirmiş, vergi veren bir yapıya dönüşmüştür.
• 1302 Bapheus (Koyunhisar) Savaşı Osmanlıların ilk büyük askerî başarısıdır; Osman Gazi Bizans için ciddi bir tehdit olmuştur.
• 1326'da Bursa alınınca İznik'e yönelinmiş, kuşatmayı kurtarmak isteyen III. Andronikos 1329 Pelekanon (Maltepe) Savaşı'nda Orhan'ın karşısına çıkmıştır.
• Karesi Beyliği Orhan Gazi zamanında katılmış, ilk toprak ilhakı olmuştur.

Rumeli'ye geçiş ve kaynak sorunu

• Karesi yöneticileri ve donanması Osmanlı hizmetine girince Çanakkale Boğazı geçilebilmiş, Süleyman Paşa komutasında fetihler başlamıştır.
• Osmanlı tarih yazıcılığı 15. yüzyılda başladığından 13-14. yüzyıl olaylarının çağdaş Osmanlı kaynağı yoktur.
• Kronoloji için yabancı kaynaklara ve sonradan yazılan menakıbnamelere başvurulur.

I. Murad ve I. Bayezid dönemi

• I. Murad Hamidoğulları'nın topraklarının bir kısmını parayla satın almış, kalanı vasal olarak bırakmıştır.
• 1386 Frenkyazısı Savaşı Karamanoğulları'nı barışa zorlamış, Anadolu'da denge Osmanlı lehine dönmüştür.
• I. Bayezid vasallık siyasetini bırakıp beylikleri ilhak ederek merkeziyetçi yapı kurmaya çalışmıştır.
• 1390 Batı Anadolu seferinde Bizans'ın Anadolu'daki son şehri Alaşehir alınmıştır.
• 1393 Bulgaristan seferinin nedeni, Bulgarların Kosova Savaşı'nda Osmanlılara yardım etmemesidir.
• 1396 Niğbolu Savaşı'nda Sırplar Haçlı safında değil, Osmanlı yanında vasal olarak savaşmıştır.

Fetret Devri ve toparlanma

• Fetret Devri karışıklığında Şeyh Bedreddin İsyanı çıkmış; müritleri Börklüce Mustafa ve Torlak Kemal'dir.
• İsyan sosyal, ekonomik ve dinî yönleri olan geniş bir halk hareketidir.
• I. Mehmed uzlaşmacı davranmış, Timurlu hükümdarı Şahruh'a saygılı mektuplar göndererek doğu sınırını güvenceye almıştır.

II. Murad ve II. Mehmed (Fatih) dönemi

• 1427'de Sırp Despotu Stefan Lazarevic'in ölümünden sonra Belgrad ve Semendire sorunu Osmanlı ile Macarları karşı karşıya getirmiştir.
• 1448 II. Kosova Savaşı'nda ordunun başında II. Murad vardı; savaş Balkanlardaki Türk hâkimiyetini pekiştirmiştir.
• 20 Nisan 1453'te Haliç önündeki deniz çarpışmasında Ceneviz ve Papalık gemileri Haliç'e girmiş, gemilerin karadan yürütülmesi kararı doğmuştur.
• Semendire 1459'da alınınca Sırp Despotluğu bitmiş, Sırbistan eyalet olmuştur.
• Sıralama: 1460 Mora, 1462 Eflak, 1463 Bosna.
• Mora'da Osmanlılar, liman ve ticaret yollarını elinde tutan Venedik ile mücadele etmiştir.

Kanuni dönemi ve Avrupa siyaseti

• Mohaç Meydan Muharebesi 1526'da Kanuni zamanındadır, Fatih devrine ait değildir.
• Ele geçirilen Macar topraklarında Budin beylerbeyiliği kurulmamıştır; soruda yanlış olan ifade budur.
• Osmanlı-Fransız yakınlaşması ortak rakip V. Karl'a karşı denge isteğinden doğmuştur.

16. yüzyıl sonu savaşları

• 1578-1590 Osmanlı-Safevi Savaşı'nda Lala Mustafa, Özdemiroğlu Osman, Ferhad ve Koca Sinan Paşalar serdarlık yapmıştır.
• Damat İbrahim Paşa 18. yüzyıl sadrazamıdır, bu savaşla ilgisi yoktur.
• 1596 Haçova'daki yenilgiye rağmen Habsburglar savaşa devam etmiştir.
• II. Rudolf savaşı genişletmek için Eflâk, Boğdan ve Erdel'i Osmanlılara karşı ayaklandırmaya çalışmıştır.

Vasallık

Bir beyliğin iç işlerinde serbest kalıp merkezin üstünlüğünü tanıması ve ona bağlı olması.

İlhak

Bir bölgenin doğrudan devlet topraklarına katılması.

Menakıbname

Kahramanlıkları anlatan, olaylardan sonra yazılmış kaynak türü.

Fetret Devri

Osmanlı'da şehzadeler arası taht mücadelesiyle karışıklığın yaşandığı dönem.

Tekfur

Bizans'ın bölgesel yerel yöneticisi.

Serdar

Seferde ordunun başında bulunan komutan.

Beylerbeyilik

Fethedilen bölgede kurulan büyük idari birim.

Despotluk

Sırp devletini yöneten despotun idaresindeki yapı.

Karesi Beyliği

Osmanlıya katılan ilk beylik; donanması Rumeli geçişini sağlamıştır.

• Yanlış olanı bulma sorularında ayrıntıya dikkat edilmeli: II. Kosova'da komutan II. Mehmed değil II. Murad'dır.
• Bayezid vasallık siyasetini sürdürmemiş, merkeziyetçi ilhak politikası izlemiştir; Murad ile karıştırılmamalı.
• Fatih dönemi fetih sırası Mora, Eflak, Bosna olarak ezberlenmeli; Mohaç Fatih'e değil Kanuni'ye aittir.
• Niğbolu'da Sırplar Osmanlı safındadır; Haçlı ordusunun unsuru sayılmaz.
• İstanbul kuşatmasında 20 Nisan deniz çarpışması Osmanlıların kaybettiği çarpışmadır.