AUZEF Lojistik ve Taşıma Hukuku Çıkmış Sorular

Ders, eşya ve yolcu taşımacılığının hukuki çerçevesini anlatır: TTK'daki taşıma hükümleri, karayolu, demiryolu, denizyolu ve havayolu taşımaları, sicil kuralları, yetki belgeleri ile farklı taşıma türlerinin birleştiği taşıma sözleşmeleri.

Genel çerçeve ve mevzuat

• Taşıma işleri Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenir; havayoluyla yük ve yolcu taşıma TTK'da düzenlenmemiştir.
• TTK 4. Kitap karayolu taşımasına özel hüküm getirir, diğer taşıma türlerinde genel ve tamamlayıcıdır.
• Lojistik ve taşımacılıkta en geniş yetki Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığındadır.
• Türkiye denizyoluyla yolcu taşımalarında uluslararası bir konvansiyona taraf değildir.
• Hamburg Kuralları, taşıyıcıya ağır sorumluluk yüklediği gerekçesiyle etkili deniz devletlerince benimsenmemiştir.
• Sözleşme olduğu halde taşıma hiç başlamazsa özel taşıma hükümleri değil genel hükümler uygulanır.

Yetki belgeleri ve organizatörlük

• Birden çok taşıma türünü kapsayan yük taşımacılığına yönetmelikte kombine taşımacılık denir.
• Eğitim, bilgi, beceri ve donanıma sahip olmak mesleki yeterliliktir; mesleki etik yeterliliği ölçüt değildir.
• TİO yetki belgesi yenileme başvurusu süre bitiminden en az 60 gün önce yapılır.
• TİO genel müdürü için mesleki yeterlilik ÜDY belgesiyle sağlanır.
• Yurt içi ve uluslararası eşya komisyonculuğu için G1 yetki belgesi gerekir.
• Tehlikeli atık taşıması yalnızca taşıyıcı sorumluluk sigortasıyla yapılabilir.
• Havayolunda yetki belgesi öncesi özel İnceleme Komisyonu kurulur.
• Özel sektör tren işletmecisi için kendi demiryolu altyapısına sahip olmak zorunlu değildir.

Karayolu taşıması ve TTK hükümleri

• Gönderen, alıcıyı belirler, taşıma senedini imzalar ve navlunu öder.
• Eşya taşıma senedi kural olarak 3 özgün nüsha düzenlenir.
• Taşıma veya teslim engelinde taşıyıcı önce gönderenden ya da gönderilenden talimat ister; hapis hakkı engel sayılmaz.
• Gönderen taşımayı durdurma, geri getirme, alıcı değiştirme gibi talimat verebilir; yasak eşyanın taşınmasını isteyemez.
• Gönderenin feshinde taşıyıcı hesap vermeden navlunun 1/3'ünü tazminat isteyebilir.
• Tazminatta değer, çıkış yerindeki cari serbest piyasa fiyatına göre belirlenir.
• Teslimde ödeme kaydına uymayan taşıyıcının sorumluluğu teslimde ödenecek tutarla sınırlıdır.
• Konteyner karayolunda bir tür taşıma kabı sayılır; 3,5 tonu aşan yük aracı kamyondur.

Denizyolu: gemi, sicil ve navlun

• Gemiyi kazanç için kendi adına kullanan malike donatan denir; yola elverişlilik seferin risklerine dayanabilme niteliğidir.
• Gemi Türk bayrağı hakkını kaybederse sicilden silinir; askeri gemiler Milli Gemi Siciline yazılamaz.
• Kabotaj hakkı yalnızca Türk bayrağı çekme hakkı olan gemilere tanınmıştır.
• Ücretsiz hatır taşıması ve ticari amaçsız kullanım navlun sözleşmesi sayılmaz.
• Taşıyanın sorumluluğu emredicidir; canlı hayvan, güverte, konişmentosuz ve hatır taşımaları istisnadır, konteyner değildir.
• Gecikmede taşıyan kusurluysa gecikilen günlerin navlunu ödenmez; yüke el konulması navlun hakkını kaldırmaz.
• Zaman çarteri noterde yapılmak zorunda değildir; kiracı olağan yıpranmadan sorumlu olmaz.
• Aracın tamamını ya da bölümünü tahsis etmek sefer çarterin özelliğidir.

Demiryolu taşıması

• Yurt içinde ilk sırada Rumeli Demiryolları İşletme Nizamnamesi uygulanır.
• Uluslararası tek tip rejim kurmak için OTIF kurulmuştur; eşya için COTIF-CIM, yolcu için CIV geçerlidir.
• Altyapı ve tren işletmeciliği kamu tüzel kişilerine ve ticaret şirketlerine açıktır; dernekler yapamaz.
• CIM'de tam vagon yüklemesi aksi yoksa göndericiye aittir.
• Doğal fire oranına kadar kayıptan taşıyıcı sorumlu olmaz; kast ve pervasızlık sorumluluktan kurtarmaz.
• CIM sınırları: zayi ve hasarda brüt kg başına 17 SDR, gecikmede taşıma ücretinin 4 katı.

Havayolu taşıması

• Yolcu, bagaj ve yükün tümüne ilişkin hükümler 1999 Montreal Konvansiyonu'ndadır.
• Kargoda taşıma senedi hava yük senedidir.
• Kargo sorumluluk sınırı kg başına 19 SDR, bagajda yolcu başına 1288 SDR'dir.
• Bagaj varıştan 21 gün içinde teslim edilmezse kayıp sayılır.
• Kargoda hasar bildirimi en çok 14 gün içinde yapılır; dava zamanaşımı 2 yıldır.
• ICAO üyeleri devletlerdir; IATA uluslararası havayolu birliğidir.

Hava aracı ve karayolu sicilleri

• Yönetim çoğunluğu yabancılarda olan vakfın uçağı Türk hava aracı sayılmaz.
• Uçak ipoteği sicile kayıtla kurulur; kayıtsız uçak teslimle ipotek edilemez.
• Sivil hava aracı siciline yapımcı, yapım-tip ve malik bilgileri yazılır.
• Gemi üzerinde ipotek için de sicil kaydı gerekir.

Değişik tür araçlarla taşıma

• Ayırt edici özellik tek sözleşmeyle birden fazla ortamda taşımadır.
• Konteyner kullanımı zorunlu unsur değildir.
• Havalimanından İzmit'e karayoluyla devam eden taşıma TTK'nın bu hükümlerine girer.
• Yük araçtan indirilmeden vapura binerse CMR taşımanın bütününe uygulanır.
• Zararın hangi evrede doğduğunu iddia eden kanıtlar.
• Rotterdam Kuralları birden fazla yöntemli taşımayı da kapsar; tarifeli seferler kapsamdadır.

CMR

Karayoluyla uluslararası eşya taşımasına ilişkin konvansiyon.

COTIF-CIM

Demiryoluyla uluslararası eşya taşımasını düzenleyen kurallar.

Donatan

Gemiyi kazanç amacıyla kendi adına suda kullanan malik.

Yola elverişlilik

Geminin seferin risklerine dayanacak donanım ve mürettebata sahip olması.

Kombine taşımacılık

Birden fazla taşıma türüyle yapılan yük taşımacılığı.

Sefer çarter

Taşıma aracının tamamının veya bir bölümünün tahsis edildiği sözleşme.

Hava yük senedi

Havayoluyla kargo taşımasında düzenlenen belge.

SDR (ÖÇH)

Sorumluluk sınırlarının ifade edildiği uluslararası hesap birimi.

Kabotaj

Kıyı taşımacılığı hakkı; yalnızca Türk bayraklı gemilere tanınır.

Mesleki yeterlilik

Eğitim, bilgi, beceri ve donanıma sahip olma durumu.

• Sınır değerleri karıştırma: CIM 17 SDR, Montreal kargo 19 SDR, bagaj 1288 SDR.
• CIM yük, CIV yolcu taşımasını düzenler.
• Sorulardaki 'hiçbir şekilde', 'hiçbir koşulda' gibi mutlak ifadeler genellikle yanlış şıkkı gösterir.
• Hatır taşıması ve ticari amaçsız kullanım navlun sözleşmesi sayılmaz.
• Mesleki etik yeterliliği ve konteyner zorunluluğu gibi uydurma ölçütlere dikkat.