AUZEF Makine ve Teçhizat Iı Çıkmış Sorular

Ders; makine elemanlarını (yaylar, vidalar, kayışlar, yataklar, bağlantı yöntemleri), kaldırma-taşıma makinelerini, basit el aletlerini, basınçlı kap ve kazanları ile iş güvenliği uygulamalarını (koruyucu donanım, işaretler, makine koruyucuları) kapsar.

Yaylar

• Bilezik yaylar konik halkalardan oluşur; eksenel yükte dış halkalar genişler, iç halkalar sıkışır.
• Disk (pul) yaylar küçük hacimde büyük yük taşır; şekle göre sınıflamada yer alır.
• Çubuk yaylar küçük boyutta yüksek kapasite gereken yerlere uygun değildir.
• Kauçuk yaylar titreşimli sistemlerde sönümleme elemanıdır.
• Tek tabakalı yaprak yaylar hassas cihazlarda ve elektrik sanayiinde kontaktör görevinde seçilir.
• Yaylar kuvvet dağıtır, enerji depolar, kuvvet ölçer ve darbeleri sönümler.

Vidalar, cıvatalar ve çözülebilen bağlantılar

• Testere vidanın diş profili dik yamuktur; tek yönlü yük aktarımında kullanılır.
• Boru vidası, kullanım amacına göre sınıflandırmada yer alır.
• Rondelalar oturma yüzeyini korur ve somun yükünü geniş alana yayar.
• Cıvatalar kolay şekil değiştiren elemanlar değildir.
• Dişliler arasındaki sürtünmeyi azaltmak gevşemeyi kolaylaştırır, dolayısıyla önlem sayılmaz.
• Pimler ısıl işleme tabi tutulan elemanlar değildir.

Kalıcı bağlantılar: perçin, lehim, yapıştırma

• Perçin; çelik yapı, kazan ve sızdırmaz kaplarda kullanılır, elektronik aletlerde kullanılmaz.
• Lehimde düşük sıcaklık nedeniyle ana malzemenin kristal yapısı kısa sürede bozulmaz.
• Yumuşak lehimin dayanımı düşüktür; büyük yük taşıyan araçlarda kullanılmaz.
• Lehim yüzeyinin fiziksel temizliği rayba ile kazıyarak yapılır.
• Alevli lehimlemede bölge doğrudan gaz alevi ile ısıtılır.
• Yapıştırmada ısı yoktur, hassas cihazlarda kullanılır; metal, cam ve seramikte en çok epoksi tercih edilir.

Miller, aksler, yataklar ve kayış-kasnak

• Aks, üzerindeki elemanları taşır ve eğilmeye zorlanır; burulma momenti iletmez.
• Miller daima değişken yüklemelere maruz kalır.
• Kaymalı yatakta mil kalın yağ filmi üzerinde döner, metal metale değmez.
• Rulmanın dönen elemanları sementasyon çeliğinden yapılır.
• Kösele ve tekstil düz kayış türleridir; tekstil kayışın çekme dayanımı yüksek, sürtünmesi düşüktür.
• Dişli kayışlar kayma yapmaz ve yağlama istemez ancak maliyetleri yüksektir.
• V kayışlarda mile gelen kuvvet düz kayışa göre azdır; değişken sürtünme katsayısı dezavantajdır.

Basınçlı kaplar ve kazanlar

• Benzin tankı basınç altında çalışmadığından basınçlı kap sayılmaz.
• Su kazanlarının avantajı geniş buhar ayrılma yüzeyidir; dezavantajı hacimce büyük olmalarıdır.
• Alev duman borulu kazanların üstünlüğü su sirkülasyonudur.
• Kapalı kazanda basıncı gösteren manometre zorunludur.
• Kazan dairesi yangın ve patlama riskine karşı ayrı bölmede ya da binada olmalıdır.
• Basınçlı kap testleri: pnömatik test, X ışınlı radyografi (süreksizlik filmde koyu görünür), sıvı sızdırma testi.

Kaldırma-taşıma makineleri ve el aletleri

• Elle taşınamayan yükleri kaldırıp aktaran makinelerin genel adı vinçtir.
• Tork konvertörlü forkliftte hareket tork konvertör, şanzıman, şaft, diferansiyel ve aks ile tekerleklere iletilir.
• Forklift günlük kontrolleri çalıştırılmadan önce yapılır.
• Kargaburun pensenin giremediği yerlerde tutma ve küçük bükme işlerinde kullanılır.
• Bız markalama, plastik çekiç motor kapağı ve trafo sacı düzeltmede, matkap delik açmada kullanılır.
• Lamelli kompresörde yüksek devir lamelleri silindire bastırarak aşınma yapar.

İş güvenliği, işaretler ve koruyucular

• CE işareti kalite güvencesi değil, asgari güvenlik koşullarına uygunluğu gösterir.
• Baret baş koruyucusudur, kulak koruyucu sayılmaz.
• Kırmızı tehlike alarmını, sarı dikkatli olup önlem almayı ifade eder.
• İşaret levhalarına erişim kolay olmalıdır; levhalar sabit ve kalıcı amaçlarla kullanılır.
• Koruyucu önlemler yalnızca çalışma sırasında değil, her aşamada alınmalıdır.
• El aletlerinde anahtar itilerek değil çekilerek kullanılır; tornavida ucu bakımlı olmalıdır.

Bilezik yay

Konik yüzeyli iç ve dış halkalardan oluşan, eksenel yükle şekil değiştiren yay.

Disk (pul) yay

Küçük hacimde büyük yük kapasitesi sağlayan yay türü.

Testere vida

Dik yamuk diş profilli, tek yönlü yük aktaran vida.

Rondela

Somun yükünü geniş yüzeye yayarak oturma yüzeyini koruyan eleman.

Aks

Üzerindeki parçaları taşıyan, eğilmeye çalışan, burulma iletmeyen eleman.

Kaymalı yatak

Mili yağ filmi üzerinde döndüren, metal temasını önleyen yatak.

Epoksi

Metal, cam ve seramiği birleştirmede en çok kullanılan yapıştırıcı.

Manometre

Kazan içi basıncı gösteren zorunlu emniyet donanımı.

Radyografi testi

X ışınıyla süreksizlikleri film negatifinde koyu alan olarak gösteren test.

CE işareti

Asgari güvenlik koşullarına uygunluk göstergesi.

Tork konvertörlü forklift

Dönme hareketini konvertör, şanzıman, şaft, diferansiyel ve akstan tekerleğe ileten forklift.

• Olumsuz kökler (yer almaz, değildir) çok sık geçer; seçenekleri önce doğru-yanlış diye ayırmak gerekir.
• Aks ile mil karıştırılmamalı: aks eğilme, mil değişken yük ve burulma ile ilişkilidir.
• Yaylarda şekle göre sınıflama (disk) ile zorlanma biçimine göre sınıflama birbirinden ayrılmalıdır.
• Basınca göre kazan ayrımı (alçak basınçlı) ile kullanım yerine göre ayrım aynı şey değildir.
• Yumuşak lehim düşük dayanımlıdır; ağır yük, yüksek sıcaklık gibi seçenekler genellikle yanlıştır.