AUZEF Örgütsel Davranış Çıkmış Sorular

Örgütsel Davranış dersi; liderlik ve güç, kişilik, kültür, iletişim, motivasyon, grup, çatışma, stres, zaman yönetimi ve etik konularını ele alır. Ayrıca yönetim kuramlarının gelişimini örgüt içindeki insan davranışı çerçevesinde inceler.

Yönetim kuramları ve örgüt

• Sanayileşme 18. yüzyılda başlamış, örgütlerin daha etkili yönetilmesini zorunlu kılmıştır.
• Klasik kuram: Bilimsel Yönetim (Taylor), Yönetim Süreci ve Weber'in Bürokrasi yaklaşımı. Bilimsel yönetimde iletişim dikeydir.
• Neoklasik kuram insan ilişkilerine ve psiko-sosyal boyuta önem verir; öncüleri Mayo, Maslow, McGregor, Likert.
• Fayol faaliyetleri altıya ayırır: teknik, ticari, finansal, güvenlik, muhasebe, yönetim. Planlama bu altılı arasında sayılmaz.
• Organizasyon; insanları, görevleri ve teknolojiyi tek sistemde birleştirir.

Liderlik, güç ve otorite

• Güç kaynakları: ödüllendirme, yasal, karizmatik (referent) güç. Ödüllendirme; zam, terfi, övgü gibi uygulamalardır.
• İktidar yoksun bırakma tehdidiyle etkileme yeteneği; etkileme ise gücün kullanılma sürecidir.
• Kelman'a göre tepkiler: boyun eğme, özdeşleşme, benimseme. Özdeşleşme karizmatik güçle ilişkilidir.
• Otokratik lider kararları tek başına verir; katılımcı lider yetkiyi paylaşır ve çalışanları karar sürecine katar.
• Yol-Amaç Kuramı dört davranış sayar: yönlendirici, destekleyici, katılımcı, başarıya yönelik. Karizmatik liderlik bunlardan değildir.
• Liderlik araştırmaları 1930'lardan itibaren ağırlık kazanmıştır.

Kişilik ve motivasyon

• Kişilik, bireyi ayıran tutarlı özellikler bütünüdür ve zamanla büyük ölçüde değişmez.
• Oluşumunda kalıtım, sosyokültürel ve durumsal faktörler etkilidir; teknoloji doğrudan etkili değildir.
• İlk kuramsal çalışmalar Freud'a aittir. Beş Büyük Faktör bir kişilik kuramıdır.
• Maslow sırası: fizyolojik, güvenlik, aidiyet, saygı, kendini gerçekleştirme.
• Alderfer ERG: var olma, ilişki kurma, gelişme. Maslow'dan farkı, esnek olması ve hayal kırıklığı-gerileme ilkesidir.
• A tipi hırslıdır; B tipi sakin, sabırlı ve rekabetçi olmayandır.

Kültür

• Temel kültür türleri: maddi, manevi, genel ve alt kültür.
• Genel kültür toplumun tamamında paylaşılan değer ve normlardır.
• Karşı kültür egemen düzene karşı çıkar ve onu değiştirmeyi ya da yıkmayı amaçlar.
• Kurum kültürü simgeler ve törenlerle aktarılan, örtük ve sembolik bir yapıdır.
• Hofstede kültürü zihinsel programlama olarak tanımlar. Dil, din, değerler, normlar ve simgeler kültürün öğeleridir.

İletişim

• Süreç: kaynak, mesaj, kanal, alıcı, geri bildirim. Latince communis ortak anlamına gelir.
• Kaynağın düşüncesini mesaja çevirmesi kodlamadır.
• Kitle iletişiminde mesajı geniş kitlelere taşıyan araçlar kanaldır.
• Örgüt içi iletişim dikey ya da yatay yürür; yatay iletişimde aynı kademedekiler üst makama başvurmaz.

Grup ve çatışma

• Grup başarısını belirleyen etkenler: büyüklük, kompozisyon, normlar, bağlılık (kohezyon).
• Sık iletişim bağlılığı artırır; çok yüksek bağlılık grupça düşünmeye yol açabilir.
• Referans grubu, bireyin henüz üyesi olmadığı ama katılmak istediği gruptur.
• Çatışma süreci: potansiyel muhalefet, biliş ve kişiselleştirme, niyetler, davranış, sonuçlar.
• Rol belirsizliği ve aşırı yük kişi içi çatışma doğurur; yönetici-çalışan çatışması dikey, aynı kademe yataydır.
• Fonksiyonel çatışma örgüte yarar sağlar. Kaçınma tarzında kişi sorunu görmezden gelir.

Stres ve zaman yönetimi

• Selye'ye göre stres evreleri: alarm, direnme, tükenme.
• Ölçülü stres yararlıdır (eustress); zarar vereni distress'tir.
• Stres kavramının insan bilimlerinde kullanımı 19. yüzyılda Claude Bernard ile başlar.
• Planlama belirsizliği azaltır ve düzen kazandırır; teknolojiyi verimli kullanmak zamanı kolaylaştırır.
• Düzensiz uyku, plansızlık ve amaçsız internet zaman tuzağıdır.

Etik ve işletme sorumluluğu

• Etik ahlak felsefesidir; iş ahlakı genel ahlakın iş yaşamına uyarlanmasıdır.
• Ahlak objektif ve subjektif olarak ayrılır; bireysel ahlak kişinin yaşantısından doğar.
• Etik ikilemde iki değer çatışır, biri seçilince diğeri zedelenir.
• Çıkar çatışması kamu görevlilerinde de görülebilir.
• Yakınları kayırmak (nepotizm) iş etiğine aykırıdır; adil ücret ve iş güvenliği işletmenin sorumluluğudur.

Ödüllendirme gücü

Liderin para, terfi, övgü gibi istenen ödülleri verebilmesinden doğan güçtür.

Karizmatik güç

Liderin çekiciliğine ve saygınlığına dayanır; takipçiler onunla özdeşleşir.

Karşı kültür

Egemen kültürü reddeden ve alternatif değerler geliştiren yapıdır.

Kodlama

Kaynağın düşüncesini kelime, jest gibi sembollerle iletilebilir mesaja çevirmesidir.

Kohezyon

Üyelerin grupta kalma isteği, yani grup bağlılığıdır.

Fonksiyonel çatışma

Örgütün amaçlarını destekleyen, performansı ve yaratıcılığı artıran çatışmadır.

Kişi içi çatışma

Rol belirsizliği, rol çatışması ya da aşırı yük nedeniyle bireyin iç baskı yaşamasıdır.

Genel Adaptasyon Sendromu

Selye'nin stres modelidir: alarm, direnme, tükenme.

Etik ikilem

Birden fazla ahlaki değerin birbiriyle çatıştığı karar durumudur.

Nepotizm

İşe alım ve terfide yakınları kayırmadır; liyakate ve iş ahlakına aykırıdır.

• Karşı kültür ile genel kültür tanımları sık yer değiştirilir; düzene karşı duran oluşum karşı kültürdür.
• Maslow ve Alderfer ikisi de kapsam kuramıdır; süreç kuramları ayrı gruptur.
• Taylor klasik, Mayo, Maslow, McGregor ve Likert neoklasik kuramdadır.
• Kurum kültürü, sosyolojik kültür türleri (maddi, manevi, genel, alt) arasında sayılmaz.
• Olumsuz ifade soruları çoktur: 'değildir', 'yer almaz' ifadelerine dikkat edilmeli.