AUZEF Psikomotor Gelişim Çıkmış Sorular

Psikomotor gelişim, bedensel büyüme ve sinir sisteminin olgunlaşmasıyla bireyin istemli ve giderek daha koordineli hareket edebilmesini inceler. Ders; gelişim ilkelerini, kuramları, motor gelişim modellerini, yaşam dönemlerindeki değişimleri ve fiziksel uygunluk testlerini kapsar.

Temel kavramlar ve gelişim ilkeleri

• Gelişim, döllenmeyle başlayıp yaşam boyu süren; bedensel, bilişsel, duygusal, dil ve sosyal yönleri içeren değişim sürecidir.
• Sefalokaudal ilkede gelişim baştan ayağa, proksimodistal ilkede gövdeden uzak uçlara (kol, el, parmak) doğru ilerler.
• Bütünleşme kas ve duyu sistemlerinin uyumlu çalışmasını, farklılaşma ise basit hareketlerden karmaşık ve işlevsel olanlara geçişi anlatır.
• Gelişim kalıtım ile çevrenin etkileşimidir, bütünlük gösterir, bireyler arasında farklılaşır ve kritik dönemleri vardır.
• Kritik dönemde kazanılamayan beceriyi sonradan telafi etmek güç, hatta olanaksız olabilir.

Gelişim kuramları

• Erikson gelişimde toplum ve kültürün etkisini vurgular; her evrede toplumsal beklentilerle ilişkili bir psikososyal kriz yaşanır.
• Havighurst her yaşam evresinde bireysel gereksinimlerle toplum beklentisinin doğurduğu gelişim görevlerinden söz eder.
• İleri yetişkinlikte beklenen görevlerden biri, gücü ve sağlığı azaldıkça buna uyum göstermektir.
• Bronfenbrenner'in Ekolojik Sistem Kuramı davranışı çevresel etkenlerle etkileşim içinde, etki alanlarına göre inceler.
• Piaget'ye göre bebeklik duyu-motor, 5 yaş işlem öncesi, 11 yaş somut işlemler dönemindedir.

Motor gelişim modelleri

• Gallahue'nun Kum Saati Modeli: refleksif, ilkel, temel ve sporla ilgili (özelleşmiş) hareketler dönemleri.
• İlkel hareketler dönemi yaklaşık 1-2 yaşta istemli hareketlerin başlangıcıdır; emekleme bu dönemin içinde bir hareket örneğidir.
• Temel hareketler dönemi yaklaşık 2-7 yaşı kapsar; koşma, atlama, yakalama, fırlatma ve vurma gibi sporun temeli edinilir.
• Clark ve Metcalfe'in Motor Gelişim Dağı'nda ustalık gerektiren dönem istemli, becerikli ve duruma uyarlanabilir hareketlerle tanınır.
• Ontogenetik beceriler (yüzme, bisiklet, tenis) öğrenmeyle kazanılır; filogenetik beceriler (yürüme, koşma) türe özgü ve doğal gelişir.

Hareket beceri türleri

• Denge becerileri vücudun yer çekimine karşı dengesini korumasını gerektirir; tek ayakta durmak örnektir.
• Yer değiştirme becerileri vücudu taşır: koşma, yürüme, atlama, sıçrama, galop, koşarak engelden atlama.
• Nesne kontrolü becerileri top atma, yuvarlama, sektirme ve raketle ya da sopayla vurmadır.
• İnce motor beceriler el ve parmaktaki küçük kasları kullanır; makasla kâğıt kesmek örnektir.
• Form, birden çok hareketin sıralı birleşiminden doğan örüntüdür; motor öğrenme ise yaşantıyla performanstaki iyileşmedir.

Yaşam dönemlerinde fiziksel ve psikososyal değişim

• Bebeklik yaklaşık iki yaşa dek sürer; kilo yaklaşık bir yaşında doğum ağırlığının üç katına ulaşır.
• Bebekte ağlama amaçlı bir iletişim yoludur; korku gibi karmaşık duygular çok erken dönemde gelişmemiştir.
• Erken çocuklukta sinir hücresi gelişimi ve miyelinleşme beceri ve koordinasyonu olumlu etkiler; gerileme söz konusu değildir.
• İlk ve ikinci çocuklukta fiziksel büyüme yavaşlar.
• Ergenlikte büyüme atağı yaklaşık 11-16 yaşta başlar, 2-3 yıl sürer; hızlı büyüme koordinasyon aksaklığı yaratabilir. Birey özerklik ve kimlik arar.
• Yaşlılıkta kas kütlesi azalır, enerji tüketimi düşer, bazal metabolizma yavaşlar; beyin etkinlik, beslenme, egzersiz, uyku ve sosyal ilişkiyle korunur.

Fiziksel uygunluk bileşenleri

• Sağlıkla ilgili bileşenler: vücut kompozisyonu, kas kuvveti ve dayanıklılığı, esneklik, kardiyovasküler uygunluk.
• Çeviklik sağlıkla değil beceri (performans) ile ilgili bir bileşendir.
• Esneklik eklemin hareket açıklığı boyunca rahat hareketidir; yaralanma riskini azaltır.
• İyi düzeyde uygunluk kemik sağlığına, akademik performansa ve motor beceri yetkinliğine olumlu katkı yapar.
• Çeviklik kızlarda 13 yaştan sonra gelişim hızını keser.

Testler ve ölçme

• Laboratuvar yöntemleri pahalı ve uzmanlık gerektirir; geniş gruplarda saha testleri tercih edilir.
• Fitnessgram PACER testinde üçlü bip hızın arttığı yeni seviyeyi, tek bip bir mekik uzunluğunun bittiğini bildirir.
• Otur-uzan testinde kutu ölçüsü 30 cm - 23 cm şeklindedir.
• Alphafit deri kıvrım kalınlığı testi ve Flamingo denge testi saha test bataryaları arasındadır; Flamingo'da süre 2 dakika değildir.

Psikomotor gelişim

Büyüme ve sinir sistemi olgunlaşmasıyla istemli, koordineli hareket edebilme yeteneğinin kazanılması.

Sefalokaudal ilke

Gelişimin baş ve boyundan başlayıp ayaklara doğru ilerlemesi.

Proksimodistal ilke

Gelişimin gövdeden başlayıp kol, el ve parmaklara doğru yayılması.

Bütünleşme

Kas gruplarının ve duyu sistemlerinin birlikte ve uyum içinde çalışması.

Farklılaşma

Hareketlerin basitten karmaşığa, daha işlevsel hale gelmesi.

Kritik dönem

Belirli becerilerin kazanılması gereken, kaçırılırsa telafisi güç evre.

Nöroplastisite

Beynin yaşam boyu deneyim ve değişime uyum sağlayıp yapı ve işlevini yeniden düzenlemesi.

Büyüme atağı

Ergenlikte 11-16 yaşta başlayan, 2-3 yıl süren hızlı boy ve kilo artışı dönemi.

Ontogenetik beceri

Öğrenme ve çevre fırsatlarıyla sonradan kazanılan beceri.

Filogenetik beceri

Tüm insanlarda doğal olarak gelişen, türe özgü beceri.

Esneklik

Eklemlerin hareket açıklığı boyunca serbestçe hareket edebilmesi.

• Sefalokaudal (baştan ayağa) ile proksimodistal (içten dışa) ilkeleri karıştırma.
• Yer değiştirme (koşma, atlama) ile nesne kontrolü (atma, vurma, sektirme) becerilerini ayır.
• Çeviklik sağlıkla ilgili değil beceri ile ilgili bileşendir.
• Ontogenetik (öğrenilen) ile filogenetik (doğal) becerileri karıştırma.
• 'Doğru değildir' tipi sorularda erken çocuklukta gerileme, bebekte amaçsız ağlama, yaşlılıkta artan metabolizma gibi ifadeler yanlış seçenektir.