AUZEF Roma Tarihi Çıkmış Sorular

Roma Tarihi dersi, kuruluş efsanelerinden başlayarak Cumhuriyet kurumlarını, Pön Savaşları ve Anadolu ile ilişkileri, İmparatorluk dönemi hanedanlarını ve Geç Antik Çağ'da Roma-Bizans geçişini ele alır. Sınavda kurumlar, makamlar, tarihler ve kişi eşleştirmeleri öne çıkar.

Kuruluş, dil ve din

• Romalılar soylarını Aeneas yoluyla Troia'ya bağlayarak köklü bir geçmiş iddia etmiş, Yunan dünyasıyla bağ kurmuştur.
• Roma adının kaynağı Etrüsk dilindeki Ruma sözcüğüdür; bu, erken dönemde Etrüsk kültürünün etkisini gösterir.
• Pomerium, şehrin kutsal sınırıdır; silahlı biçimde geçilmesi dinî suçtu ve sivil-askerî ayrımı simgelerdi.
• Augurlar kuşların uçuşu gibi işaretlerle tanrıların iradesini yorumlar, sefer ve toplantılardan önce danışılırdı.

Cumhuriyet'in toplumu ve kurumları

• Patriciler, eski soylu toprak sahibi ailelerdir; başlangıçta makamların çoğu onlardaydı, plebler ile mücadeleleri tarihi etkiledi.
• Plebler hukukta eşitlik isteyince MÖ 451'de Decemviri heyeti 12 Levha Kanunları'nı hazırladı; hukuk yazılı hâle geçti.
• Aedilisler pazarları denetler, yapı ve yolların bakımına bakar, oyun ve bayramları düzenlerdi; cursus honorum basamağıdır.
• Comitia Centuriata'da vatandaşlar servete göre askerî birimlerde örgütlenir, üst memurları seçer, savaş kararı verirdi.

Pön Savaşları ve Sulla

• Zama Savaşı MÖ 202'de Kartacalılar ile Roma arasında yapıldı; Scipio Africanus, Hannibal'i yendi.
• Zama sonrası Roma Batı Akdeniz'in tek hâkimi oldu.
• Sulla MÖ 82'de diktatör olunca senato üyelerini 300'den 600'e çıkardı ve mahkemeleri senatörlere verdi.

Anadolu ve Doğu ilişkileri

• MÖ 190 Magnesia'da Seleukoslar yenildi; MÖ 188 Apameia Anlaşması ile müttefik Bergama geniş topraklar alıp en güçlü yerel krallık oldu.
• III. Attalos MÖ 133'te vasiyetle Bergama'yı Roma'ya bıraktı; buradan Asia eyaleti doğdu.
• VI. Mithridates MÖ 88-85'te Asia eyaletini işgal etti; Ephesos katliamında çok sayıda Romalı öldü.
• MS 1. yüzyılda Part İmparatorluğu ile Roma arasındaki doğu sınırı Fırat (Euphrat) boyunca uzanıyordu.

Erken İmparatorluk

• Caesar MÖ 46'da takvimi güneş yılına göre düzenletti; artık yıllı Jülyen Takvimi doğdu.
• MS 9'da Teutoburg Ormanı'nda Arminius önderliğindeki Germenler, Varus'un üç lejyonunu yok etti.
• Bu yenilgiden sonra Augustus Germanya planından vazgeçti, sınır kalıcı olarak Ren'e çekildi.

Flavius ve Severus hanedanları

• MS 69 iç savaş bunalımından sonra doğuda (Yahudiye ve Suriye) görev yapmış Vespasianus Flavius Hanedanı'nı kurdu.
• Colosseum'un yapımı MS 72'de Vespasianus'la başladı, Titus MS 80'de bitirip açtı.
• Domitianus baskıcı yönetimi yüzünden MS 96'da öldürüldü; Senato damnatio memoriae kararı aldı.
• Severus hanedanı Septimius Severus'la kurulmuştur; oğlu Geta, MS 211'de kardeşi Caracalla tarafından öldürüldü.

Geç Antik Çağ ve Bizans'a geçiş

• 378 Hadrianopolis yenilgisinden sonra I. Theodosios 382'de Gotlarla antlaşma yaptı; Gotlar foederati olarak topraklarda kaldı.
• Herakleios 610'da tahta çıktığında Sasani ve Avar tehdidi ile mali sıkıntı vardı; thema sisteminin temelleri atılıyordu.
• Herakleios Sasanilerle uzlaşmadı, onlara karşı uzun ve başarılı bir savaş yürüttü.
• Abbasi Halifesi Me'mûn'un başarılı seferleri üzerine Theophilos 831'de barış istemek zorunda kaldı.

Pomerium

Roma şehrinin dinî ve hukuki kutsal sınır çizgisi.

Patricii

Soylu ve toprak sahibi eski Roma aileleri.

Decemviri

12 Levha Kanunları'nı hazırlayan on kişilik heyet.

Aedilis

Pazar denetimi, imar, temizlik ve oyunlardan sorumlu magistratus.

Comitia Centuriata

Servete göre askerî birimlerle örgütlenen, üst memurları seçen ve savaş ilan eden meclis.

Augur

Kuş uçuşu ve doğa olaylarından tanrıların iradesini (auspicium) yorumlayan rahip.

Damnatio memoriae

Bir imparatorun adının kayıtlardan silinip heykellerinin yıktırılması.

Foederati

Roma topraklarında müttefik sıfatıyla yerleştirilen topluluklar, örneğin Gotlar.

Jülyen Takvimi

Caesar'ın düzenlediği, güneş yılına dayalı artık yıllı takvim.

Apameia Anlaşması

MÖ 188'de Seleukosların yenilgisi sonrası Bergama'nın güçlenmesini sağlayan anlaşma.

Thema

Herakleios döneminde temelleri atılan Bizans idari-askerî sistemi.

• Vespasianus (Colosseum'u başlatan) ile oğlu Titus (bitiren) sırası karıştırılmamalı; Domitianus Flavius'un son imparatorudur.
• Aedilis pazar ve imar işlerine bakar; seçim ve savaş kararı Comitia Centuriata'ya aittir.
• Bergama kralı III. Attalos MÖ 133'te Asia'nın doğmasını sağlamış, Mithridates ise MÖ 88-85'te aynı eyaleti işgal etmiştir.
• Tarihleri olaylarla eşleştir: MÖ 451 12 Levha, MÖ 202 Zama, MÖ 188 Apameia, MS 9 Teutoburg, MS 96 Domitianus, MS 382 Gotlar.
• Olumsuz sorularda (yaşanmamıştır) dikkat: Herakleios Sasanilerle anlaşma yapmadı, savaştı.