AUZEF Sağlık İletişimi Çıkmış Sorular

Sağlık iletişimi; bireyleri, toplumu ve kurumları etkileyerek sağlıkla ilgili davranış ve politika değişimini hedefleyen çok disiplinli bir alandır. Ders; ruh sağlığı, hasta-hekim ilişkisi, davranış kuramları, kampanya planlama, medya ve sağlık okuryazarlığı konularını kapsar.

Sağlık iletişiminin genel çerçevesi

• Alan çok disiplinlidir; amaç birey ve toplum sağlığı sonuçlarını iyileştirmektir.
• Disiplin olarak ilk kez ABD'de gelişmiştir.
• Hedef kitle merkezdedir; iletişim çift yönlüdür, gönderici merkezli ya da tek yönlü değildir.
• Sağlık iletişimi retoriği, kaynağın belirlediği anlamların sözlü ve sözsüz mesajlarla hedef kitlede oluşmasını sağlar.
• Kreps'in düzeyleri arasında psikolojik ya da finansal sağlık iletişimi sorgusu yoktur.
• Ottawa Şartı ile sağlığı geliştirme yalnızca sağlık sektörünün işi olmaktan çıkmıştır.

Ruh sağlığı ve toplum

• Ruhsal sağlığın göstergeleri dengeli ve tutarlı olmak ile hoşgörü geliştirebilmektir.
• Freud'a göre sevmek, sevilmek, çalışmak ve gruba ait olmak gerekir; prestij ve statü gerekmez.
• Ruhsal bozukluklar hastayla sınırlı kalmaz; aileyi, çevreyi, sağlık sistemini ve toplumu etkiler.
• Toplumdaki huzursuzluk kurumlara da yansıyarak kurumsal iletişimi bozar.
• Toplum ruh sağlığı merkezleri çözüm önerileri üretir ve sosyal etkinlikler sunar.

Kişilerarası iletişim ve hasta-hekim ilişkisi

• Yüz yüze iletişimde sözcüklerin payı yaklaşık %7'dir.
• Öne eğik gövde ve açık kollar ilgili tutumu; eller kalçada, yumruk, parmakla işaret savaşçı duruşu gösterir.
• Hasta-hekim modelleri: bilgilendirici, ataerkil, görüşmeci, yorumlayıcı. Muhalif model yoktur.
• Görüşmeci modelde hekim, sağlık değerlerinin neden önemli ve istenir olduğunu hastaya önerir.
• Empati, karşıdakinin duygu ve düşüncelerini onun yerine yaşar gibi anlamaktır.
• Otonomi, bireyin bağımsız hareket edip kendi kararlarını vermesidir.
• Kişilerarası iletişim sosyal, düşünsel ve duygusal gereksinimlere hizmet eder; politik gereksinim öne çıkmaz.

Sağlık davranışı kuramları ve modelleri

• Sağlık İnancı Modeli, kişinin hastalıktan korunma davranışının nasıl biçimlendiğini açıklar.
• Akla Dayalı Eylem Kuramı, davranışı tutum ve öznel normlarla açıklar; bireyin akılcı karar verdiği varsayılır.
• Sosyal Bilişsel Teori (Bandura): bilgi, öz-yeterlilik ve sonuç beklentileri belirleyicidir.
• Yeniliklerin Yayılması: bağıntılı avantaj, uygunluk, karmaşıklık, sınanabilirlik, gözlenebilirlik.
• Rogers'a göre yayılmanın dört öğesi yenilik, iletişim kanalları, zaman ve sosyal sistemdir.
• Toplumsal Organizasyon Modeli toplum düzeyindedir; bireysel düzeyde sayılmaz. Yapıcı Model kurumsal değişim modeli değildir.
• Yaşam Çevrimi Modeli insanı merkeze alma düzeyi en yüksek modeldir.

Kampanyalar, sosyal pazarlama ve savunuculuk

• Kampanya basamakları: planlama, materyal geliştirme ve ön-test, uygulama, değerlendirme.
• Hedefler belirli sürede ulaşılabilir, ölçülebilir ve gerçekçi olmalıdır; çok geniş zamana yayılmamalıdır.
• Davranış değişikliği kampanyalarında süreklilik önemlidir.
• Farkındalık hedefleri yayılma, maruz kalma, anlaşılma ve akılda kalmayı kapsar; mesaja tepki davranışsal hedeftir.
• Sosyal pazarlamada hedef davranışın algılanan maliyeti artırılmaz, azaltılır.
• Medyada savunuculuğa kamu sağlığı lobiciliği de denir; ilk adım politikanın hedefini belirlemektir.
• Hayata Yol Ver Kampanyası trafikte savunuculuk çalışmalarına yer verir.

Medya, sosyal medya ve reklam

• Kitle iletişim araçları hem doğru hem kurgulanmış enformasyon aktarabilir.
• Türkiye'de 1990'larda sağlık konuları televizyonda sabah kuşağı kadın programlarıyla yaygınlaşmıştır.
• Sağlık programlarının artması toplumda hastalık kaygısını yükseltebilir.
• Sosyal ağlar etkileşimli sağlık iletişimini güçlendirmiş, ancak yanlış ilaç kullanımı gibi riskler doğurmuştur.
• Hekim seçme ve kalite belgesi duyuruları gizli ya da örtülü reklam örneğidir.
• GDO'ya Hayır Platformu 2004'te kurulmuş; Cartagena Biyogüvenlik Protokolü yasal düzenlemeyi zorunlu kılmıştır.

Sağlık okuryazarlığı, etik ve malpraktis

• Sağlık okuryazarlığı terimi 1970'lerden beri kullanılır.
• Operasyonel yeterlilik, günlük temel sağlık gereksinimlerini karşılayan işlevsel becerilerdir.
• Tahlil sonuçlarını yorumlamak temel düzeyin ötesinde ileri bir beceridir.
• Etik davranış için doğru ve yanlışın saptanması, yazıya geçirilmesi ve uygulanması birlikte gerekir.
• Malpraktis dikkatsizlik, ihmal, yorgunluk, bilgi ve deneyim eksikliğinden doğar.
• Sağlık bilgisini medyada gördüğü gibi aktarmak mesleki etik kapsamında değildir.

Epidemiyoloji

Topluluklarda sağlıkla ilgili durumların dağılımını ve belirleyicilerini inceleyip önleme ve denetimde kullanan alandır.

Halkla ilişkiler

Sağlık kuruluşunun iç ve dış gruplarla güvenilir ilişki kurmasını, olumlu izlenim yaratmasını ve toplumla bütünleşmesini hedefleyen sürekli çabalardır.

Rasyonel mesaj

Mantıksal gerekçelere ve fayda-zarar karşılaştırmasına dayanan mesaj türüdür.

Harekete geçirme hedefleri

Mesajın davranışsal yönünü temsil eden, yeni davranış kazandırmayı ya da mevcut davranışı değiştirmeyi amaçlayan hedeflerdir.

Öz-yeterlilik

Kişinin engellere rağmen sağlıklı davranışı sürdürebileceğine duyduğu inançtır.

Davranışsal Yönelimler

Hedeflenen davranışın benimsenme olasılığını, kitlenin tutumu ve davranışın yararlarına ilişkin algısıyla öngören yaklaşımdır.

Etkileşimli sağlık iletişimi

Hastaların sosyal ağlarda birbirleriyle bilgi ve deneyim paylaşmasıyla güçlenen iletişim biçimidir.

Dışavurumcu hasta

Ön planda olmayı seven, hızlı tepki veren, yaratıcı ve istikrardan hoşlanmayan, zaman zaman saldırgan olabilen hasta tipidir.

Travelbee

Hemşirenin bakım gereksinimlerini karşılama sürecini beş basamakla tanımlayan araştırmacıdır.

• Soruların çoğu 'hangisi yer almaz' biçimindedir; Yapıcı Model, Kabul edilebilirlik, Muhalif, Davranış teorileri gibi uydurma seçenekleri tanımak gerekir.
• Akla Dayalı Eylem Kuramı (tutum ve öznel norm) ile Sağlık İnancı Modeli (korunma davranışı) ve Sosyal Bilişsel Teori (öz-yeterlilik) karıştırılmamalıdır.
• Bireysel düzey (sağlık inancı, davranışsal amaçlar) ile toplum düzeyi (Toplumsal Organizasyon) ayrımına dikkat edilmelidir.
• Farkındalık hedefleri ile davranışsal hedefler ayrı tutulmalı; mesaja tepki davranışsal hedeftir.
• Sağlık iletişimi hedef kitle merkezli ve çift yönlüdür; gönderici merkezli ya da tek yönlü ifadeler yanlıştır.