AUZEF Sağlık Politikaları Çıkmış Sorular

Sağlık Politikaları dersi; sağlık göstergelerini, sağlık hizmetlerinin özelliklerini, finansman modellerini, hakkaniyet ve etkililik kavramlarını, Dünya Sağlık Örgütü'nü ve Türkiye'deki sağlık sistemi yapısını ele alır.

Sağlık göstergeleri ve izleme

• Bebek ölümleri döneme göre ayrılır: ilk 28 gün neonatal, sonrasında ilk yaş dolmadan görülenler post-neonatal ölümdür.
• Post neonatal ölüm hızı, 29-365. günler arasındaki bebek ölümlerinin canlı doğumlara oranıdır.
• Surveyans, hastalık verilerinin sürekli ve düzenli toplanıp çözümlenmesi ve raporlanmasıdır; salgınlara zamanında önlem almayı sağlar.
• Fatalite hızı, hastalığa yakalananlar arasında o hastalıktan ölenlerin oranıdır; örneğin 200 hastadan 10'unun ölmesi.
• Her milyon kişiye düşen MR cihazı sayısı, sağlık teknolojisi göstergelerinde tıbbi malzemeler grubunda değerlendirilir.

Sağlık hizmetinin özellikleri

• Sağlık zorunlu bir ihtiyaçtır; hasta olan kişi tedavi yerine başka bir ürün tüketemez.
• İkamesizlik, sağlık hizmetinin yerini tutacak başka mal ya da hizmetin bulunmamasıdır.
• 'İkamesi kolaydır' ifadesi sağlık hizmetlerinin özelliği değildir.

Etkililik, verimlilik ve optimallik

• Etkililik, örgütün hedeflerine ne ölçüde ulaştığını, yani doğru işi yapıp yapmadığını gösterir.
• Verimlilik, amaca ulaşırken kaynakların ekonomik kullanımıyla ilgilidir.
• İhtiyaç, talep ve kullanımın örtüşmesi etkili sistemin ideal halidir.
• Gereksiz kullanım, eksik hizmet ve hatalı kullanım (misuse) etkililiği bozar.
• Optimallik, sağlık hizmetinin maliyeti ile yararı arasındaki en uygun dengeyi bulmaktır.

Hakkaniyet

• Yatay hakkaniyet: ödeme gücü ve sağlık ihtiyacı benzer olanlara eşit davranmak, maliyeti benzer dağıtmak.
• Dikey hakkaniyet: durumu farklı olanlara yarar ve maliyetin farklılıkla orantılı, eşitsiz dağıtılması.
• Karıştırmamak için: yatay = eşitlere eşit, dikey = farklılara farklı.

Finansman ve sağlık sistemi modelleri

• Bismarck modeli Almanya kökenlidir; harcamalar işçi ve işveren sosyal sigorta primleriyle finanse edilir.
• Beveridge modeli İngiltere kökenlidir; sağlık temel haktır ve finansman ağırlıklı olarak genel vergilerdendir.
• Prim yoluyla finansman, zorunlu veya isteğe bağlı sosyal sigorta ödemelerine dayanır.
• Özel finansman: doğrudan cepten ödemeler, katkı payları ve işverenin sağladığı özel sigorta. Genel sağlık sigortası primleri kamusal kaynaktır.
• Almanya'da Sağlık Bakanlığına danışmanlık yapan birim Federal Sağlık Konseyi'dir.
• Roemer'in 1993 tipolojisi devletin rolüne dayanır: serbest piyasa, refah yönelimli, kapsayıcı ve sosyalist sistemler.

Dünya Sağlık Örgütü

• DSÖ, tüm insanların ulaşabileceği en yüksek sağlık düzeyine erişmesini hedefler.
• Kuruluş tarihi 7 Nisan 1948'dir; bu nedenle 7 Nisan Dünya Sağlık Günü'dür.
• Organları: Dünya Sağlık Asamblesi, yönetim kurulu ve sekreterlik; faaliyetler altı bölge ofisiyle yürür.
• Hakem heyeti DSÖ organı değildir.

Türkiye'de sağlık hizmetleri ve harcamalar

• Birinci basamak aile sağlığı merkezleri, ikinci basamak devlet hastaneleridir.
• Eğitim-araştırma ve üniversite hastaneleri üçüncü basamaktır; karmaşık hastalıklar burada tedavi edilir.
• Türkiye'de sağlığın GSMH içindeki payı genelde yüzde 4,5-6 aralığındadır, OECD ortalamasının altındadır.
• ABD, Norveç ve Kanada gibi ülkelerde sağlık payı daha yüksektir.

Sağlık politikasının paydaşları

• Temel paydaşlar: girişimciler, karar vericiler, hizmet kullananlar ve hizmet sunanlar.
• Bankalar temel paydaş sayılmaz.
• Sağlıkta Dönüşüm Programı finansman, örgütlenme ve yönetim uygulamalarını içerir; ulusal sağlık bilgi sistemi bu gruptaki uygulamalardan biri olarak sayılmaz.
• Üretkenlik, sağlık sisteminin temel ilkeleri arasında sayılmaz.

Post neonatal ölüm hızı

Doğumdan sonraki 29-365. günlerdeki bebek ölümlerinin canlı doğumlara oranıdır.

Surveyans

Hastalıkla ilgili verilerin kesintisiz toplanması, çözümlenmesi ve raporlanmasıdır.

Fatalite hızı

Hastalananlar içinde o hastalıktan ölenlerin yüzdesidir.

İkamesizlik

Sağlık hizmetinin yerini tutabilecek başka bir mal ya da hizmetin olmamasıdır.

Etkililik

Hedeflere ulaşma düzeyidir; doğru işi yapmayı gösterir.

Hatalı kullanım (misuse)

İhtiyaca uymayan yanlış tanı ya da tedavinin uygulanmasıdır.

Optimallik

Maliyet ile yarar arasındaki en uygun dengenin bulunmasıdır.

Yatay hakkaniyet

Benzer durumdaki kişilere eşit davranılması ve maliyetin benzer dağıtılmasıdır.

Dikey hakkaniyet

Farklı durumdaki kişilere farklılıkla orantılı pay verilmesidir.

Bismarck modeli

Finansmanı zorunlu sosyal sigorta primlerine dayanan sağlık sistemidir.

Beveridge modeli

Finansmanı büyük ölçüde genel vergilerle sağlanan, sağlığı temel hak sayan sistemdir.

Dünya Sağlık Asamblesi

DSÖ'nün genel kurulu niteliğindeki organıdır.

• Yatay hakkaniyet (eşitlere eşit) ile dikey hakkaniyet (farklılara farklı) sık karıştırılır.
• Bismarck = primler, Beveridge = vergiler eşleşmesi ezberlenmeli.
• Etkililik hedefe ulaşmayı, verimlilik kaynakların ekonomik kullanımını ifade eder.
• Neonatal ilk 28 günü, post-neonatal sonraki dönemi kapsar.
• 'Değildir/bulunmaz' soru kökünde; hakem heyeti, bankalar, ilkel sistemler, ikamesi kolay gibi yanlış seçenekler aranır.