AUZEF Siyaset Sosyolojisi Çıkmış Sorular

Siyaset sosyolojisi dersi; siyaset, iktidar, devlet, sivil toplum, demokrasi kuramları, elitizm, Marksizm, sistem kuramı, partiler, siyasal kültür ve kimlik konularını toplumsal bağlam içinde ele alır.

Alanın tanımı ve kapsamı

• Alanın müstakil bir disiplin olarak belirmesine zemin hazırlayan çalışma Lipset'in Siyasal İnsan kitabıdır.
• Siyaset sosyolojisi ile siyasetin sosyolojisi ayrımını Sartori yapar; Duverger ise siyaset bilimi ile siyaset sosyolojisini özdeş sayar.
• Alan yalnızca devlet-toplum bağıyla sınırlı değildir; tüm toplumsal kurumlarla ilişkiyi kapsar.
• Siyaset ve iktidar olguları ulus-devlet düzeyinde incelenir; kültürel siyaset bakışı da iktidarı ilgi alanında tutar.
• Kişi başına üretim gibi ekonomik göstergeler alanın çalışma konusu sayılmaz.
• Denge teorisi toplumu, parçaları ayrı işlevler üstlenen uyumlu bir bütün olarak görür.

İktidar, devlet, otorite ve meşruiyet

• Weber iktidarı, karşı çıkılsa bile bir iradeyi uygulatabilme olanağı olarak tanımlar.
• Siyaseti çatışma temelli gören yaklaşım, kimin neyi ne zaman ve nasıl elde edeceği üzerinden kurulur.
• Devletin doğuşunu açıklayan varsayımsal kuramlara örnek toplum sözleşmesi teorisidir; sivil toplum devletin öğesi değildir.
• Meşru iktidar rızaya ve itaate dayanır; meşruiyet ölçütlerinden biri uygunluktur.
• Otorite fiziksel zor kullanma gücü değildir; Weber'in otorite türleri arasında dini otorite yoktur.

Sivil toplum

• Sivil toplum, devletin dışında kalan toplumsal ilişkiler alanında örgütlenmiş toplumdur; sektör olarak bakılınca üçüncü sektör adını alır.
• Uluslararası, kâr amacı gütmeyen gönüllü kuruluşlar için NGO kısaltması kullanılır.
• Eski Yunan düşüncesinde karşılığı iyi toplum ifadesidir.
• Demokrasiyle bağı ilk kuranlar liberallerdir; Locke ortaya çıkışı toplum sözleşmesiyle açıklar.
• Hegel burjuva toplumu der; Marx çıkar çatışması ve tahakküm alanı olarak görür; Keane sürekli inşa edilen proje olduğunu söyler.

Demokrasi kuramları: klasik, plüralizm, elitizm

• Klasik demokrasi kuramı halkın iradesinin hayata geçirilmesini hedefler; en çok gerçek yaşamla uyuşmadığı için eleştirilir.
• Tocqueville gönüllü kuruluşların varlığını sistemin çoğulcu niteliğinin güvencesi sayar.
• Amerikan plüralizmi iktidarın yığılmasına karşı örgütlü grupların düzenli rekabetini önerir; Truman bu geleneğin adıdır.
• Michels Oligarşinin Demir Yasası ile çıkar gruplarının oligarşiye dönüşeceğini savunup plüralizme karşı çıkar.
• Klasik elitistler arasında Pareto vardır; elitlerin üstünlüğü psikolojik özelliklere bağlanır, elit dolaşımı kuramı da ona aittir.
• Çağdaş elitizm Marksizm ve elitizmi harmanlar; temsilcisi Wright Mills, ayrıca radikal elitistler diye anılır. Schumpeter demokratik elitizmdendir.

Marksist sınıf çözümlemesi

• Yönetici sınıf, ekonomik güce ve ideolojik hegemonyaya dayanır.
• Louis Bonaparte'ın 18 Brumaire'i, sınıf analizinin somut olaya uygulandığı örnektir.
• Çağdaş Marksizm yapısalcı ve araçsalcı olmak üzere ikiye ayrılır; Poulantzas yapısalcıdır.
• Devletin göreli özerkliği fikri yapısalcılara aittir.
• Marksizm ve elitizm iktidar yapısını iki kutuplu tanımlamaları bakımından ortaktır.
• En yaygın eleştiri, modelin sınıfa aşırı vurgu yapmasıdır.

Sistem kuramı ve siyasal partiler

• Genel sistem kuramı biyoloji ve sibernetikten esinlenir; siyasal sistem kuramının temsilcisi Easton, dayandığı yaklaşım işlevselciliktir.
• Siyasal sistem varlıkları ve değerleri dağıtmasıyla diğer sistemlerden ayrılır; zam talebi girdi, reform paketi çıktıdır.
• Özgül destek, somut yarara karşılık verilen destektir; örneğin ücret artışı karşılığında oy.
• Partilerin temel amacı iktidara ulaşmaktır; Duverger partileri sistemdeki sayılarına göre ayırır.
• Örgüt yapısına göre kitle ve kadro partileri ayrılır; kurumsal kurama göre partiler parlamento içi gruplaşmalardan doğar.
• Hepsini yakalayan parti tüm toplumu hedefler ve pragmatiktir. Burdeau halkın iradesini partilerin taşıdığını söyler.

Siyasal kültür, toplumsallaşma ve kimlik

• Geertz kültürü insanın kendini bağladığı anlam ağları olarak tanımlar; elle tutulur yönü maddesel kültürdür.
• Almond ve Verba'nın Yurttaşlık Kültürü, siyasal kültür yazınının önemli eseridir.
• İkinci Dünya Savaşı sonrası yazında siyasal gelişme ve modernleşme teorisi egemendir.
• İnternetin etkisi toplumsallaştırıcı etmenlerden medya kapsamında değerlendirilir.
• Kimlik kavramı sosyoloji ve psikoloji çerçevesinde gelişmiştir; psikolojik temsilcisi Erikson, toplumsal kimlik kuramının sahibi Tajfel'dir.
• Modern siyaset sınıf ve ulus kavramları etrafında biçimlenmiştir.

Siyasetin sosyolojisi

Sartori'nin siyaset sosyolojisinden ayırdığı kavram; iki terim arasında fark bulunduğu görüşü ona dayanır.

Sivil toplum

Devletin dışındaki toplumsal ilişkiler alanında örgütlenmiş toplum; üçüncü sektör olarak da anılır.

Meşruiyet

İktidarın rızaya ve itaate dayanarak kabul görmesi durumu.

Oligarşinin Demir Yasası

Michels'e göre örgütlerin zamanla az sayıda kişinin yönetimine dönüşmesi; plüralizmin eleştirisidir.

Elitlerin dolaşımı

Pareto'nun elit grupların birbirinin yerini almasını anlatan kuramı.

Devletin göreli özerkliği

Yapısalcı Marksistlerin devletin sınıf çıkarlarından belli ölçüde bağımsız hareket edebildiği görüşü.

Girdi ve çıktı

Siyasal sisteme gelen talep ve destekler girdi, sistemin ürettiği karar ve politikalar çıktıdır.

Özgül destek

Somut bir yarar karşılığında verilen, sisteme yönelik destek.

Hepsini yakalayan parti

Tüm toplum kesimlerine seslenen, ilkesel bağlılıktan çok pratik sonuçlara yönelen parti türü.

Maddesel kültür

Kültürün elle tutulur, gözle görülür yönü.

Toplumsal kimlik kuramı

Tajfel'in ortaya koyduğu kimlik yaklaşımı.

• Düşünür-eser eşleşmelerine dikkat: Lipset Siyasal İnsan, Almond-Verba Yurttaşlık Kültürü, Michels Oligarşinin Demir Yasası, Pareto elit dolaşımı.
• Plüralist ve elitist isimler karıştırılır: Truman ve Tocqueville plüralist yönde, Pareto ve Mills elitisttir.
• Sartori ayrım yapar, Duverger özdeş sayar; olumsuz kökte bu iki görüş sık ters çevrilir.
• Girdi (talep, destek) ile çıktı (karar, reform paketi) birbirine karıştırılmamalı.
• Olumsuz soru kalıplarında (yer almaz, doğru değildir) yanlış seçenek genellikle kavramı aşırı daraltan veya ilgisiz bir ifadedir.