AUZEF Sosyal Psikoloji Çıkmış Sorular

Sosyal psikoloji, bireyin başkalarıyla ve toplumla karşılıklı etkileşimini inceleyen, psikoloji ile sosyoloji arasında yer alan bir disiplindir. Ders; alanın tanımı ve yöntemlerini, uyma ve itaati, tutumların oluşumu ile değişimini, gelişim kuramlarını, ikna ve propagandayı kapsar.

Sosyal psikolojinin tanımı ve kapsamı

• Çalışma birimi, birey ile çevrenin karşılıklı sosyal etkileşimidir.
• Birey, bir grubun üyesi olarak davranışı bakımından ele alınır; tek başına davranış alanın konusu değildir.
• Toplum, grup ve birey düzeylerindeki olaylar birbirini karşılıklı etkiler.
• Temel konular: grup üyeliği, grup süreçleri, inanç ve değerler, yönelim tarzları; ayrıca ideoloji ve iletişim olguları.
• Teknoloji klasik konular arasında sayılmaz.

Akımlar, tarihçe ve öncüler

• Psikolojik akım olayları bireyden çevreye, sosyolojik akım çevreden bireye doğru ele alır.
• Başlangıç yılı olarak çoğunlukla 1908 kabul edilir; Mc Dougall ve Ross birbirinden habersiz birer kitap yazmıştır.
• Kurt Lewin grup dinamiği çalışmalarının öncüsüdür.
• Moscovici, sosyal temsilleri alanın temel kavramı saymıştır.
• Alan yalnızca psikoanalitik kurama dayanmaz; bilişsel yaklaşım gibi birçok bakış açısı vardır.

Araştırma yöntemleri

• Bilimsel yöntem döngüseldir; bulgular yeni sorulara yol açar.
• Deneysel yöntemde araştırmacı veriyi kendi denetiminde üretir ve neden-sonuç ilişkisini sınar.
• Laboratuvar deneyleri yapay koşullarda yürür; alan deneylerinde etmenlerin denetimi sınırlıdır.
• Kamuoyu yoklamalarında anket ve görüş alma gibi deneysel olmayan yöntemler kullanılır.
• AR-GE araştırmaları kuramı uygulamaya dökerek somut ürün hedefler; pazar araştırmaları toplumsal talebin yönünü belirler.

Sosyal etki, uyma ve itaat

• Latané'ye göre sosyal etkiye uyma; kaynakların gücüne, yakınlığına ve sayısına bağlıdır.
• Özdeşleşme, model alma ve taklit yoluyla farkında olmadan norm edinmektir.
• Bilgisel sosyal etkide etki, doğru bilgi olarak algılanır.
• Sherif otokinetik deneyi, Milgram otoriteye itaat deneyini yapmıştır.
• İlişkisel benlik baskınsa grup normları önem kazanır ve uyma artar.
• Benliğin etkisi kişisel, gruba bağlılık ise ortamsal etkendir.

Tutumların oluşumu ve değişimi

• Allport'a göre tutum kaynakları: yaşantıların birikmesi, farklılaşma, dramatik yaşantı ve taklit.
• En temel tutumlar çocukluk yıllarında oluşmaya başlar.
• Değişime direnci artıranlar: tutumlar arası güçlü bağlılık ve merkezî bir değere dayanma.
• Ters yönlü değişimde tutumun yönü tersine döner; aynı yönlü değişimde yalnızca şiddeti değişir.
• Savunma eğilimi güçlü kişiler özgüvenlerini destekleyen tutumlara sıkı bağlanır.

Tutum kuramları

• Hovland tutum değişimini sistematik inceledi; kaynak, mesaj ve hedef öğelerini vurguladı.
• Tutarlılık kuramları: Newcomb'un ABX Simetri Kuramı, Rosenberg-Abelson'un bilişsel dengeleme kuramı.
• Atfetme kuramı, davranış ve görünüşten kişi hakkında çıkarım yapmayı açıklar.
• Mantıksal eylem kuramı Fishbein ve Ajzen'e, planlanmış davranış kuramı Ajzen'e aittir.
• Benlik algısı kuramı Daryl Bem'indir.

Gelişim ve öğrenme yaklaşımları

• Bandura: karşılıklı belirleyicilik, sembolleştirme, öngörülük ve dolaylı öğrenme kapasiteleri.
• Epigenesiz ilkesine göre önceki dönemin sorunları sonraki dönemde aşılabilir.
• Elektra kompleksi, kız çocuğun babaya sevgisi ve anneye kıskançlığıdır.
• Piaget evreleri: duyusal hareket, işlem öncesi (yaklaşık 2-7 yaş), somut işlemler (7-12 yaş).
• Nesne sürekliliği duyusal hareket döneminde kazanılır; Piaget ahlak gelişimini inceleyen ilk isimdir.

İkna, tüketici ve propaganda

• Ayrıntılandırma Olasılığı Modeli (Petty-Cacioppo): ikna merkezi ya da çevresel rotadan gerçekleşir.
• Bilişsel tepki tezine göre tutum değişimi, alıcının mesajdan çıkardığı düşüncelere bağlıdır.
• Hofstede bireycilik-toplulukçuluk ayrımını yapmıştır.
• Propaganda sözcüğünü Katolik Kilisesi 1622'de kullandı; Laswell geniş tanımı, Bernays sürekli çaba tanımını verdi.
• Propaganda bağlamı: toplumsal tarihsel bağlam, kültürel çevre, kurum ve medya yöntemleri.

Psikolojik sosyal psikoloji

Olayları bireyden çevreye doğru ele alan akım.

Sosyolojik sosyal psikoloji

Olayları çevreden bireye doğru ele alan akım.

Özdeşleşme

Model alıp taklit ederek farkında olmadan norm edinme süreci.

Bilgisel sosyal etki

Başkalarının etkisinin doğru bilgi olarak algılanması.

Karşılıklı bağlılık

Tutumların birbirine güçlü bağlı olması; değişime direnci artırır.

Ters yönlü değişim

Olumlu tutumun olumsuza ya da olumsuzun olumluya dönmesi.

Aynı yönlü değişim

Tutumun yönü sabit kalırken şiddetinin artması ya da azalması.

ABX Simetri Kuramı

Newcomb'un, iki kişi ve ortak ilgi nesnesi arasındaki dengeyi açıklayan tutarlılık kuramı.

Karşılıklı belirleyicilik

Bandura'ya göre çevre, birey ve davranışın birbirini etkilemesi.

Nesne sürekliliği

Saklanan nesnenin yok olmadığının kavranması; duyusal hareket dönemi kazanımı.

Bilişsel tepki tezi

İkna sonucunu, alıcının mesaja verdiği zihinsel tepkilere bağlayan görüş.

AR-GE

Kuramları uygulamaya dökerek somut ürün geliştirmeyi amaçlayan araştırmalar.

• Sherif (otokinetik) ile Milgram (itaat) deneylerini karıştırma.
• Uymada kişisel etkenler (benlik) ile ortamsal etkenler (gruba bağlılık) ayrı tutulmalı.
• Planlanmış davranış kuramı tutarlılık ya da atfetme kuramı değildir; Ajzen'e aittir.
• Ters yönlü değişim yönü, aynı yönlü değişim yalnızca şiddeti etkiler.
• Hovland tutum değişiminin öncüsüdür; kaynak, mesaj ve hedef öğelerini hatırla.