AUZEF Spor Basını Çıkmış Sorular

Spor Basını dersi, sporun toplumsal, ekonomik ve siyasi boyutlarını, futbolun dünyada ve Türkiye'de yayılışını ve yazılı spor basınının tarihini, içeriğini ve dilini ele alır. Futbol ile ideoloji ilişkisi ve spor gazeteciliğinin gelişimi dersin ana eksenleridir.

Sporun uluslararası ve ekonomik boyutu

• Spor karşılaşmaları ülkeler arası uyuşmazlıkların yatışmasına katkı sağlayabilir; ABD-Kuzey Kore voleybol maçı bu tür örnek sayılmamıştır.
• 2008 Pekin Olimpiyatları'nda ABD toplam madalyada birinci olmuş, başarısını yüzme ve atletizmle elde etmiştir.
• Sporun teknik terimleri İngilizce üzerinden evrenselleşmiştir.
• Forbes'a göre en değerli kulüpler arasındaki Alman kulübü Bayern Münih'tir; Arsenal'in stadı altın madenine benzetilmiştir.
• Simon Chadwick, enerji ve madencilik ekonomisiyle Rusya'nın futbolda iddialı olabileceğini belirtir.
• Tiger Woods'un profesyonelliğe geçmesinin ardından golf oynayanların sayısı artmıştır.

Futbolun tarihi ve Türkiye'ye gelişi

• İlk Dünya Kupası (Jules Rimet Kupası) 1930'da Uruguay'da oynanmış; UEFA 1954'te kurulmuştur.
• 1906 Atina ara oyunlarında futbolda Danimarka birinci, İzmir ikinci, Selanik üçüncü olmuştur.
• İlk Türk futbol takımını İngilizleri izleyerek futbola ilgi duyan Fuat Hüsnü Bey kurmuştur.
• Fuat Hüsnü Bey, İngilizlerin Kadıköy takımında Bobby adıyla oynamıştır.
• Şenes Erzik, Türkiye'de forma reklamını ilk başlatan kişidir.
• Futbol 19. yüzyılın sonunda profesyonel nitelik kazanmıştır; İngiliz Futbol Birliği tüm kulüpleri çatısı altında toplayan yapıdır.

Futbol sosyolojisi ve kuramcılar

• Gramsci hegemonya kavramıyla sporu açıklamıştır; bu bakışla en önemli incelemelerden biri John Hargreaves'e aittir.
• Adorno'nun spora tavrı Gramsci'ye göre çok daha sert olmuştur.
• Jean-Marie Brohm sporu sürekli yarışın ve nevrotik rekabetin düzeni olarak tanımlar.
• Ingham profesyonel futbolun kapitalizmle iç içe olduğunu savunmuştur.
• Althusser'e göre devlet, spordan kültürel ideolojik aygıt olarak yararlanır.
• Giulianotti 'Futbol-küresel oyunun sosyolojisi', Goldblatt 'Top Yuvarlaktır' kitabının yazarıdır; Boniface küresel imparator olarak ABD'yi görür.

Futbol ve siyasal rejimler

• Latin Amerika diktatörlükleri futbolu meşruiyet alanı olarak kullanmıştır; Salazar Portekiz'de Fiesta, Fado ve Futbol formülünü uygulamıştır.
• İtalya ve Almanya'da Birinci Dünya Savaşı sonrası aşırı sağ güçlenmiştir.
• Faşist rejim 1925'te İtalya'da futbola doğrudan karışmış; 1929-1930'dan itibaren tek lig çatısı Serie A uygulanmıştır.
• 1929'da federasyon genel merkezi Roma'ya yerleşmiş, Arpinati müsteşar atanmıştır; 1938 Dünya Kupası'nı Fransa düzenlemiştir.
• SSCB'de sporun canlanması Yeni Ekonomi Politikası ile mümkün olmuş; devlet-spor bağı 1922'de belirginleşmiştir.
• Stalin döneminde basketbol öncelikli değildi; futbola ilgi duyan isim Beria'dır.

Spor basınının tarihi

• İngiltere'nin ilk spor gazetesi Sporting Life'tır; The Athletic News 1875'te çıkmış ve Pazartesi satılmıştır.
• Barcelona başkanı Josep Sunyol aynı zamanda gazeteci ve milletvekiliydi.
• İspanya'nın en eski ve en çok okunan spor gazetesi Marca 1938'de başlamış, siyasi yönelimi belirgindir.
• Türkiye'de taraflı yayın yapan ilk spor dergisi Sarı-Lacivert'tir; ofsetle basılan ilk dergi 1968'de Fotospor'dur.
• Ali Naci Karacan, Akşam gazetesinin sahibi ve Fenerbahçe genel sekreteriydi.

Türkiye'de yazılı spor basını ve okur

• Fanatizm ve doğurduğu sorunlar spor basınının gündeminden inmez.
• Basın desteği hakemlerin uluslararası maçlarda görev almasına katkı sağlayabilir.
• Okurlar kulübün mali durumu, tesisler, bütçe ve transferleri merak eder; sporcuların sağlık kontrolleri beklenen konu değildir.
• Mc Guane spor sayfasını okur ile gazetecinin izlenim paylaştığı alan olarak görür (En İyi Amerikan Spor Yazarları).
• 2002 Dünya üçüncülüğü spor basınıyla futbol bağını öne çıkarmıştır.

Spor sayfası içeriği ve başlık dili

• Araştırmada gazeteler 15 gün incelenmiş; futbol en geniş yeri tutmuştur.
• İstanbul'un üç büyükleri sayfaların büyük bölümünü kaplar.
• Başlıklarda askerî öğeler, deyimler, metaforlar ve sıfatlar incelenmiştir.
• Örnekler: 'Nouma el koydu' askerî öğe taşımaz; 'Manken Tuncay' deyim içermez; 'Yönetimi sıkıntı bastı' sıfat içermez.
• Fotomaç sayfalarında renkli grafik öne çıkan özellik değildir.

Futbolun yayılması ve yapısı

• Boy uzunluğu basketbol ve voleybolda genellikle aranır.
• Tek maçta ortaya çıkabilecek strateji sayısı 250 olarak verilmiştir.
• Seyirciye az senaryo sunması futbolun yayılma nedenlerinden değildir.
• En başarılı kulüplerin yönetimi Orta ve Kuzey İngiltere'de profesyonel orta sınıf, sanayici ve küçük burjuvazideydi.

Hegemonya

Gramsci'nin, egemen düzenin rızaya dayalı kabulünü açıklayan kavramı; spor ve futbol bu çerçevede yorumlanır.

Kültürel ideolojik devlet aygıtı

Althusser'e göre devletin baskı araçlarını benimsetmek için yararlandığı spor gibi kurumlar.

Serie A

İtalya'da 1929-1930'dan itibaren tek lig çatısında yapılan ulusal şampiyonanın adı.

3F formülü

Salazar'ın Portekiz'deki diktatörlüğünü açıklayan Fiesta, Fado ve Futbol üçlüsü.

Yeni Ekonomi Politikası

SSCB'de iç savaş sonrası sporun yeniden canlanmasını olanaklı kılan ekonomik model.

Fanatizm

Aşırı taraftarlık; spor basınının sürekli gündemindeki sorun.

Metafor

Spor başlıklarında benzetmeyle anlam yükleme aracı.

Militaristik öğe

Başlıklarda savaş ve askerlik çağrışımlı sözcük kullanımı.

Taraflı yayın

Bir takımın yanında yer alan yayıncılık; ilk örnek Sarı-Lacivert dergisidir.

Ofset baskı

1968'de Fotospor'un kullandığı baskı tekniği.

Jules Rimet Kupası

FIFA'nın ilk Dünya Kupası'nda verilen kupa, 1930 Uruguay.

• Sporting Life (İngiltere'nin ilk spor gazetesi) ile Türkiye'deki Sarı-Lacivert (ilk taraflı dergi) karıştırılmamalı.
• Gramsci ile Adorno, Brohm ile Hargreaves karşılaştırmaları sık sorulur; Adorno daha sert eleştirir.
• Soruların çoğu 'hangisi yer almaz' biçimindedir; olumsuz kökü dikkatle okumak gerekir.
• Yıllar sık karışır: 1925 İtalya müdahalesi, 1922 SSCB, 1930 Dünya Kupası, 1938 Marca, 1954 UEFA.