AUZEF Sporda Kişisel Gelişim Çıkmış Sorular

Ders; kişisel gelişimin kavramsal çerçevesini, Maslow ve Rogers gibi kuramları, iletişim, liderlik, stres, kariyer yönetimi ve aile içi gelişim konularını ele alır. Sporcu, antrenör ve ailelerin gelişim süreçlerine de değinilir.

Kişisel gelişim ve kuramlar

• Kişisel gelişim durağan değil, yaşam boyu süren bir süreçtir; planlama, vizyon ve eksikleri giderme içerir.
• Kökeni 19. yüzyıl ABD'sindeki Yeni Düşünce hareketine dayanır; The Secret (Rhonda Byrne) popüler örnektir.
• Türkiye'de Doğan Cüceloğlu bu alandaki çalışmalarıyla tanınır.
• Kararsızlık gelişimi engeller; öz farkındalık gelişim için gereklidir.
• Rogers'a göre tam işlevli birey deneyime açık, yaratıcı ve duygularına güvenen kişidir.
• Sosyalizasyon, bireyin toplumun kültür ve değerlerini öğrenip uyum sağlamasıdır.

Maslow'un ihtiyaçlar hiyerarşisi

• Kuramı 1943'te Abraham Maslow ortaya koymuştur.
• Sıra alttan üste: fizyolojik, güvenlik, ait olma, saygınlık, kendini gerçekleştirme.
• Alttaki ihtiyaç karşılanmadan üsttekine geçilmez.
• Sağlık, maddi güvence ve korunma güvenlik basamağındadır.
• Statü, takdir ve ego ihtiyaçları saygınlık basamağına aittir.

İletişim

• Temel ögeler kaynak, ileti, kanal ve hedeftir; süreci kaynak başlatır.
• Alıcının tepkisi geri bildirimdir; iletişimi çift yönlü yapar.
• Mesajı bozan fiziksel, psikolojik ya da anlamsal her engel gürültüdür.
• Kinesik; mimik, jest ve beden hareketlerini inceler. Paralinguistik ses özelliklerini, proksemik mekân kullanımını kapsar.
• Kişilerarası iletişimde kaynak ve alıcı rolleri sürekli yer değiştirir.
• Kontrol işlevi görev, sorumluluk ve yetki sınırlarını duyurur.
• İş yerinde etkili iletişim dürüstlük, kendini doğru anlatma ve sorumluluğa dayanır.

Empati ve dinleme

• Empati, kendini karşısındakinin yerine koyup olaya onun gözünden bakmak ve bunu ona hissettirmektir.
• Sempati ise hak vermek ya da onunla üzülmekle sınırlıdır.
• Pasif dinlemede kişi yalnızca duyar, anlamaya çalışmaz ve geri bildirim vermez.
• Özbay'ın sınıflamasında gönüllü, yüzeysel, seçmeli ve motivasyona dayalı dinleme vardır; sesli dinleme yoktur.

Liderlik

• Otokratik lider kararı tek başına verir, itaat bekler; krizde hızlıdır ama motivasyonu düşürür.
• Demokratik lider ekibe danışır; liberal lider zorunlu olmadıkça karışmaz; vizyonlu lider geleceğe yön verir.
• Dönüşümcü liderliğin dört boyutu: idealleştirilmiş etki, ilham verici motivasyon, entelektüel uyarım, bireysel destek.
• Koçluk tarzı liderlik disiplinli rehberlik sunar, sınırsız özgürlük tanımaz.
• Karizmatik liderlere Atatürk, Fatih, Gandhi, Martin Luther King örnektir.
• Fatih'in nitelikleri strateji, cesaret, vizyon ve çalışkanlıktır; boy uzunluğu sayılmaz.
• Liderin düşünceleri değişebilir ve yenilikçidir, mutlak doğru kabul edilmez.

Stres

• Akut stres ani ve kısa sürelidir; kronik stres haftalar, aylar hatta yıllar sürer.
• Hans Selye'nin genel uyum sendromu sırası: alarm tepkisi, direnç, tükenme.
• Lazarus ve Folkman'ın etkileşimsel modelinde stres, talepler ile kaynaklar arasındaki dengesizlikten doğar.
• Kaynakların Korunumu Kuramı Stevan Hobfoll'a aittir.
• Belirtiler yorgunluk, halsizlik, odaklanma güçlüğüdür; mutluluk belirti değildir.
• Kibir stresi azaltmaz, artırabilir.

Kariyer yönetimi

• Kariyer yönetimi, hedeflere ulaşmak için kendine ve kaynaklara çok yönlü yatırım yapma sürecidir.
• Süreç kişisel değerlendirme ve hazırlıkla başlar; hazırlık son basamak değildir.
• Kariyer hareketliliği iş ya da pozisyon değiştirmeyi anlatır; kariyer platosu durağanlıktır.
• Kariyer dengeleri içsel etkenlerle sosyal çevre arasındaki uyumdur.
• Sam Oliver'a göre denemekten çekinmek kariyere zarar verir.
• SWOT: güçlü yönler, zayıf yönler, fırsatlar, tehditler.

Aile, çocuk ve sporcu

• Aileler çocuğun kişisel ve sosyal gelişimini gözetmelidir.
• Aile iletişimi açık tutar, antrenörle iş birliği yapar, çocuğu takdir eder; zorlamaz ve yalnız bırakmaz.
• Modelleme, davranışı yaparak göstermektir (Bandura).
• Okuyarak öğrenme pasif yöntemdir; görselleştirme, modelleme ve çapraz öğrenme daha etkilidir.
• Özgüveni yüksek kişi eleştiriye ve farklı görüşe açıktır.
• Yenilgiden sonra daha çok çalışma isteği olumlu bir tutumdur.

Tarih ve kültür

• Yazıyı M.Ö. 3200'lerde Sümerliler çivi yazısıyla geliştirmiştir.
• İlk sesçil alfabe Fenikelilere aittir (yaklaşık M.Ö. 1050).
• Braille, görme engelliler için altı noktalı kabartma sistemidir.
• Aşar vergisinin kaldırılması ekonomi alanındadır; Mecelle'nin kaldırılması hukuk alanıdır.
• Etik, ahlak ve meslek ahlakı demektir.

Kendini gerçekleştirme

Maslow piramidinin zirvesi; potansiyelin tamamen kullanılması.

Gürültü

Mesajın doğru anlaşılmasını bozan her türlü engel.

Geri bildirim

Alıcının iletiye verdiği tepki.

Kinesik

Mimik, jest ve beden hareketlerini kapsayan sözsüz iletişim alanı.

Empati

Karşıdakinin duygu ve güdüsünü onun yerine geçerek kavramak.

Otokratik liderlik

Kararı tek başına veren, itaate önem veren yönetim biçimi.

Liberal liderlik

Bırakın yapsınlar anlayışıyla gruba özgürlük tanıyan tür.

Kronik stres

Haftalar ya da aylar süren uzun süreli baskı stresi.

Genel uyum sendromu

Selye'nin stres tepkisi modeli: alarm, direnç, tükenme.

Kariyer hareketliliği

Farklı iş yerlerinde veya görevlerde bulunma.

Modelleme

Davranışı bizzat göstererek öğretme.

Anal evre

Freud'da tuvalet eğitimi dönemi; aşırı baskı inatçılık ve cimriliğe yol açabilir.

• Empati ile sempati karıştırılmamalı: empati anlamak, sempati hak vermek ya da üzülmektir.
• Akut stres kısa ve ani, kronik stres uzun sürelidir.
• Maslow'da sıra fizyolojik, güvenlik, ait olma, saygınlık, kendini gerçekleştirme şeklindedir.
• Olumsuz ifade soran sorularda şıkkın konuya ait olup olmadığına bakılmalı; kibir, yaş, sınırsız özgürlük gibi seçenekler genelde yanlıştır.