AUZEF Türkiyenin Ekolojik Bölgeleri Çıkmış Sorular

Ders, Türkiye'nin iklim, yer şekli, toprak ve bitki örtüsü bakımından ayrılan ekolojik bölgelerini (Karadeniz, Marmara, Ege, Akdeniz, İç ve Doğu Anadolu, Güneydoğu) ile bitki coğrafyasının jeolojik geçmişini ele alır. Bölgelere özgü türler, topraklar ve insan etkisiyle oluşan formasyonlar öne çıkar.

Genel coğrafya ve iklim etkenleri

• Birinci Coğrafya Kongresi 1941'de toplanmış, ülke 7 bölgeye ve 21 bölüme ayrılmıştır.
• Suriye en uzun kara sınırının paylaşıldığı komşudur; İtalya ile deniz sınırı yoktur.
• İklim çeşitliliğini yükselti, bakı, dağ uzanışı ve denizden uzaklık belirler; jeolojik özellikler bu etkenlerden değildir.
• Ocak ortalaması kıyıda yüksektir (Trabzon, Finike); Muş, Sivas, Ağrı gibi yüksek iç illerde 0°C altındadır.
• Yıllık sıcaklık farkı Mersin gibi ılık kıyılarda azdır, iç ve doğu illerinde büyüktür.

Vejetasyon süresi

• Akdeniz kıyıları (Alanya, Mersin) büyüme döneminin en uzun ve en erken başladığı yerlerdir.
• Kars, Hakkâri, Çorum, Kütahya gibi yerlerde kış erken bastığı için büyüme erken biter.
• Karadeniz'de en uzun süre Doğu Karadeniz kıyısında görülür; yağış yıl boyu, hava ılımandır.
• Karla kaplı gün sayısı iç Ege'de (Uşak) kıyı Ege'ye (Aydın) göre fazladır.

Karadeniz ekolojik bölgesi

• Nemli ormanlar Avrupa-Sibirya fitocoğrafya bölgesindedir; göknar, kayın, ladin, gürgen tipik türlerdir.
• Bol yağış bazik mineralleri yıkar, toprak pH'ı çoğunlukla 7'nin altında kalır.
• Longoz ormanları subasar ormanlarıdır (Acarlar, Sakapınar, Hacıosman); Çamburnu longoz değildir.
• Psödomaki, ormanın insan eliyle yok edilmesinden sonra oluşan çalılıktır.
• Orman üstünde alpin çayır kuşağı başlar; cüce ardıç gibi bodur bitkiler görülür.
• Bafra Ovası Kızılırmak, Çarşamba Yeşilırmak deltasıdır; deltalarda hidromorfik topraklar gelişir.
• Gökırmak, Ilgaz ile Küre Dağları arasındaki vadiyi izler; Canik Dağları Orta Karadeniz'dedir.
• Kuzey Anadolu Dağları Kretase Dağları olarak da anılır.

Marmara geçiş bölgesi

• Istranca'nın yüksek kesimlerinde kahverengi orman toprakları gelişir.
• Vertisoller Ergene Ovası, Gönen ve Biga havzalarında görülür; ağır killi topraklardır.
• Makide akçakesme, laden, menengiç, kermez meşesi bulunur; Lübnan meşesi yoktur.
• Uludağ Pleistosen'de buzullaşmış, sirk gölleri ve buzul vadisi izleri bırakmıştır.
• Kazdağı, Ganos, Koru dağları alpin katı oluşturacak kadar yüksek değildir.
• Terkos çevresindeki çam toplulukları ağaçlandırma ürünüdür; Aşağı Kocasu en önemli güney kumuludur.
• Ladin Marmara'da doğal iğne yapraklı olarak bulunmaz.

Ege ve Akdeniz bölgeleri

• Ege kıyısında kızılçam, maki; iç kesimde palamut meşesi ve boylu ardıç öne çıkar.
• Ladin ve sarıçam Ege kıyısında doğal yetişmez.
• Kalker üzerinde kıyıdan yaklaşık 1000 m'ye kadar Kırmızı Akdeniz toprakları (Terra Rossa) oluşur.
• Akdeniz'de kuru orman, yarı nemli orman, maki ve garig görülür; nemli orman yoktur.
• Garig makinin bozulmasıyla oluşan bodur, seyrek, kokulu çalılıktır.
• Kızılçam kuru ormanların ve kıyının en yaygın ağacıdır; keçiboynuzu ekonomik maki türüdür.
• Toroslarda deniz etkisi Göksu, Aksu, Alakır, Eşen vadileriyle iç kesime girer.
• Göller Yöresinde ağaç sınırı yaklaşık 2000-2100 m'dir; Acıgöl-Burdur çöküntüsü antropojen steple örneklenir.

İç Anadolu, Doğu ve Güneydoğu Anadolu

• İç Anadolu bozkırı İran-Turan bölgesindedir; Tuz Gölü çevresi bitki çeşitliliği merkezidir.
• Antropojen stepte Neolitik yerleşimler (Çatalhöyük, Aşıklıhöyük) etkili olmuştur; Karahantepe Güneydoğu'dadır.
• Melendiz ve Keçiboyduran dağlarında tüylü meşe kalıntıları görülür.
• Doğu Anadolu'da orman üst sınırı yaklaşık 2800 m ile ülkenin en yükseğidir.
• Iğdır Ovası en alçak (800-900 m) ve en az yağışlı yerlerdendir; Huş ve titrek kavak soğuğa uyumludur.
• Güneydoğu'da zeytin ile Antep fıstığı birlikte yetişir; Fırat doğusunda Lübnan ve mazı meşesi yaygındır.
• Kenger ve geven yem, sebze ve yakacak için sökülür; Ceylanpınar çevresinde yağış değişimi %140'ın üzerindedir.

Kıyı kumulları ve volkanik dağlar

• Karadeniz'de 19 kumul ve yaklaşık 420 km ile en fazla kıyı kumulu vardır.
• Saroz kumulları Ege'ye bakar, Marmara kıyısında sayılmaz.
• Ön kıyı kumul bitkileri çoğunlukla kısa ömürlüdür.
• Karadağ, Ağrı, Tendürek, Karacadağ, Süphan, Erciyes, Hasan volkaniktir; Bolkar Dağları kıvrım dağıdır.
• Kasnak meşesi Karadağ (Karaman) volkanından tanımlanmıştır.
• Barla Dağı İç Anadolu'da değil, Göller Yöresindedir.

Jeolojik geçmiş ve flora

• Geç Paleozoik flora bölgeleri Euramerian, Angaran, Gondwanan, Cathaysian'dır; Laurasian değildir.
• Miyosen'de Anadolu sıcak ve nemliydi; mangrov palmiyeleri yayılmıştı.
• Neojen otsu bitkilerin çeşitlendiği dönemdir.
• Son Buzul Maksimumu yaklaşık 19-23 bin yıl önceydi; kar ve orman sınırı alçaldı.
• Buzul ve buzularası dönemler sığınaklar ve yüksek endemizm yarattı; antropojen step insan ürünüdür.

Endemizm

Bir türün doğal yayılışının yalnızca sınırlı bir alanda olması.

Maki

Akdeniz'in yaz kuraklığına uyumlu, her dem yeşil çalı formasyonu.

Garig

Makinin otlatma, yangın ve kesimle bozulmasından doğan bodur ve seyrek çalılık.

Psödomaki

Karadeniz'de ormanın insan eliyle yok edilmesiyle oluşan yalancı maki.

Antropojen step

İnsan etkisiyle ormandan bozkıra dönüşen alan.

Longoz

Taban suyu yüksek akarsu ağızlarında gelişen subasar ormanı.

Vertisol

Kili çok, kuruyunca çatlayıp nemlenince şişen toprak.

Terra Rossa

Kalker üzerinde oluşan, demir oksitli Kırmızı Akdeniz toprağı.

Vejetasyon devresi

Sıcaklık ve nemin bitki gelişimine elverdiği süre.

Alpin kat

Orman üst sınırının üstündeki ağaçsız soğuk kuşak.

Hidromorfik toprak

Su fazlalığıyla delta ve sulak alanlarda gelişen toprak.

Son Buzul Maksimumu

Würm döneminin en soğuk evresi, yaklaşık 19-23 bin yıl önce.

• Soruların çoğu 'hangisi bulunmaz' kalıbındadır; her türün hangi bölgeye ait olduğu ayırt edilmelidir (ladin Karadeniz, kızılçam Akdeniz, sarıçam soğuk iklim).
• Lübnan meşesi Amanos, Doğu Toroslar ve Fırat doğusuyla; Istranca meşesi Marmara ile eşleştirilir.
• Bafra Ovası Kızılırmak'a, Filyos ovası Filyos'a aittir; delta-nehir eşleşmeleri karıştırılmamalıdır.
• Jeolojik özellikler iklim çeşitliliğinin nedeni sayılmaz; yükselti, bakı, dağ uzanışı ve karasallık sayılır.
• Garig makiden, antropojen step ormandan, psödomaki Karadeniz ormanından insan etkisiyle türer.