AUZEF Ulaşım Coğrafyası Çıkmış Sorular

Ulaşım Coğrafyası, ulaşımın doğal ve beşeri etkenlerle nasıl biçimlendiğini, taşıma türlerinin tarihsel gelişimini ve Türkiye ile İstanbul'daki ulaşım sistemlerini inceler.

Ulaşımı etkileyen unsurlar

• Topografya, bitki örtüsü, coğrafi konum ve iklim fiziki unsurlardır; nüfus ise beşeri unsurdur.
• Tarımsal arazilerin dağılışı, ulaşımı etkileyen beşeri unsurlar listesinde sayılmaz.
• Bölgeler arası doğal farklılıklar insan ve yük akışını artırarak büyük ticaret yollarını doğurmuştur.
• Baharat, İpek, Kral ve Pers yolları büyük ticaret yollarındandır; Güney Akdeniz yolu bunlara dahil değildir.
• Ulaşım koşulları iyileşince en az etkilenen alan tarımdır.
• Anadolu'yu ulaşım sistemlerinin kesişme noktası yapan başlıca etken coğrafi konumdur.

Ulaşımın tarihsel gelişimi

• Yelkenin kullanılması rüzgârdan yararlanmayı sağlayıp seferleri iç sulardan açık denizlere taşımıştır.
• Buharlı gemiler deniz taşımacılığına 19. yüzyıl başlarında girmiştir.
• Dünyada ilk demiryolu işletmesi 1825'te İngiltere'de başlamıştır.
• Raylı sistem ilk kez kömür ocaklarında biriken suyu boşaltma ihtiyacından doğmuştur.
• Nikolaus Otto'nun dört zamanlı motoru motorlu ulaşımda 1877'den sonra yeni bir dönemin zeminini hazırlamıştır.
• Montgolfier Kardeşler hayvan taşıyan ilk balon uçuşunu 1783'te yapmıştır.

Yolcu taşımacılığı ve havaalanı yeri

• Yolcu taşımacılığında çok sayıda yolcu bulunması, diğer koşullara göre en az önem taşıyan unsurdur.
• Havaalanı kurulurken öncelikli coğrafi koşul arazinin yer şekilleri, yani topografyadır.

Türkiye'de karayolu ve demiryolu

• Karayolu yapımında insan gücünün yerini makineler 1946'da almıştır.
• Ilgaz Geçidi Kastamonu ile Çankırı arasındaki geçişi sağlar.
• Türkiye'nin ilk demiryolu olan İzmir–Aydın hattında ilk sefer 1866'da yapılmıştır.
• Cumhuriyetin ilk yıllarında hızlanan demiryolu yapımı 1940'lardan sonra durgunlaşmıştır; demiryolunun karayolundan pahalı olması bunun nedeni sayılmaz.

Denizyolu ve limanlar

• Türkler yabancı armatörlerin yanında kendi gemilerini 19. yüzyılda işletmeye başlamıştır.
• Denizyolu en düşük maliyetli taşıma türüdür; dış ticaret taşımalarının yıllık ortalama yaklaşık %88'ini karşılar.
• Uzun akarsuların bulunması Türkiye'de denizyolunun gelişmesine en az katkı yapan etkendir.
• Liman gelişiminde art bölge (hinterland) bağlantısı belirleyicidir; İzmir'in etki alanı geniş, Sinop'unki dardır.
• Milet, çevredeki akarsuların getirdiği alüvyonla dolarak işlevini yitirmiş eski bir limandır.
• Derince, İzmit Körfezi'nde Marmara kıyısında yer alan bir limandır.

Havayolu ve boru hattı

• Türk Teyyare Cemiyeti 1925'te faaliyete başlayarak sivil havacılığın kurumsal zeminini hazırlamıştır.
• Doğu Anadolu'ya ilk uçak seferi 1943'te yapılmıştır.
• Boru hattı yatırım maliyeti yüksek olsa da hızlı, güvenli ve ekonomiktir; taşınan miktarı azaltmaz.

Şehir içi ulaşım ve İstanbul

• Toplu taşıma, yolcuların büyük bölümünü az sayıda taşıtla birlikte taşımayı amaçlar.
• Şehir içi altyapı planlamasında arsa fiyatları temel etkenler arasında sayılmaz.
• Yol kenarı otoparkları yol kapasitesini düşürdüğü için merkez trafiğini azaltma stratejisi değildir.
• İstanbul'daki raylı sistemler arasında teleferik yoktur; troleybüs de bugün hizmet veren türler arasında değildir.
• Karaköy Tünel 1875'te açılmış, ikinci metro hattı Aksaray–Kartaltepe 1989'da işletmeye girmiştir.
• 2015 verilerinde İstanbul'da pay sıralaması karayolu, raylı sistemler, denizyolu şeklindedir.
• Fatih Sultan Mehmet Köprüsü, Boğaz'ın ikinci köprüsü olarak 1988'de açılmıştır.

Hinterland (art bölge)

Bir limanın yük ve yolcu bağlantısı kurduğu iç bölge; limanın etki alanını belirler.

Topografya

Arazinin yer şekilleri; havaalanı yeri ve yol güzergahı seçiminde belirleyicidir.

Fiziki coğrafya unsurları

Topografya, bitki örtüsü, coğrafi konum ve iklim gibi doğal etkenler.

Beşeri coğrafya unsurları

Nüfus gibi insana ait etkenler; ulaşımın biçimlenmesinde rol oynar.

Toplu taşıma

Kentte çok sayıda yolcunun az sayıda taşıtla birlikte taşınması.

Boru hattı taşımacılığı

Yatırımı pahalı ama hızlı, güvenli ve ekonomik, kısa sürede kendini amorti eden taşıma türü.

Alüvyon

Akarsuların taşıyıp biriktirdiği malzeme; Milet limanının dolmasına yol açmıştır.

Armatör

Gemi işleten kişi veya kuruluş.

Türk Teyyare Cemiyeti

1925'te faaliyete başlayan, sivil havacılığın kurumsal zeminini hazırlayan kuruluş.

• Tarih sorularında yıl çiftlerini ayır: dünyada demiryolu 1825, Türkiye'de İzmir–Aydın 1866.
• Karayolunda makineleşme 1946, İstanbul'da ikinci metro 1989, Fatih Sultan Mehmet Köprüsü 1988 olarak karışmasın.
• Fiziki ve beşeri unsur ayrımına dikkat: nüfus beşeri, topografya ve iklim fiziki unsurdur.
• Olumsuz kökte (sayılamaz, yer almaz, en azdır) yanlış olanı seç; örneğin demiryolunun pahalı olması duraklama nedeni değildir.
• Liman sorularında hinterland genişliğine bak: İzmir geniş, Sinop dar etki alanlıdır.