AUZEF Ulaşım Sistemlerinin Mekansal Analizi Çıkmış Sorular

Ders, ulaşımın coğrafi ve tarihsel temellerini ele alır. Karayolu, denizyolu, demiryolu, havayolu ve boru hattı türleri ile kent içi ulaşım, özellikle İstanbul örneğiyle incelenir.

Ulaşımı Şekillendiren Etkenler

• Topografya, bitki örtüsü, coğrafi konum ve iklim fiziki coğrafya unsurlarıdır.
• Nüfus beşeri unsurdur; fiziki unsurlar arasında sayılmaz.
• Tarımsal arazilerin dağılışı, ulaşımı biçimlendiren beşeri unsurlar listesine girmez.
• Ulaşım koşullarındaki iyileşmeden en az etkilenen alan tarımdır.
• Anadolu, coğrafi konumu nedeniyle tarih boyunca ulaşım sistemlerinin kesişme noktası olmuştur.

Tarihsel Gelişim ve Ticaret Yolları

• Bölgeler arası doğal farklılıklar insan ve yük akışını artırıp büyük ticaret yollarını doğurmuştur.
• Baharat, İpek, Kral ve Pers yolları büyük ticaret yollarındandır; Güney Akdeniz yolu bunlar arasında değildir.
• Nikolaus Otto'nun icat ettiği dört zamanlı motor, 1877'de motorlu ulaşımda yeni dönemin zeminini hazırlamıştır.

Karayolu

• Türkiye'de yol yapımında insan gücünün yerini makineler 1946'da almıştır.
• Ilgaz Geçidi Kastamonu ile Çankırı arasındaki geçişi sağlar.

Denizyolu ve Limanlar

• Yelkenin kullanımı, rüzgârdan yararlanarak seferleri açık denizlere taşıyan ilk gelişmedir.
• Buharlı gemiler 19. yüzyıl başlarında deniz taşımacılığına girmiştir.
• Türkler 19. yüzyılda yabancı armatörlerin yanında kendi gemilerini de işletmeye başlamıştır.
• Uzun akarsuların bulunması Türkiye'de denizyolunun gelişmesine en az etki eden etkendir.
• Hinterland bağı limanın etki alanını belirler: İzmir en geniş, Sinop en dar etki alanlıdır.
• Milet, akarsuların getirdiği alüvyonla dolarak işlevini yitirmiştir.
• Dış ticaret taşımalarında denizyolunun yıllık payı yaklaşık %88'dir.
• Derince Limanı Marmara kıyısında, İzmit Körfezi'ndedir.

Demiryolu

• Dünyada ilk demiryolu işletmesi 1825'te İngiltere'de başlamıştır.
• Raylı sistemin çıkışı, kömür ocaklarında biriken suyu boşaltma ihtiyacına dayanır.
• Türkiye'nin ilk demiryolu olan İzmir–Aydın hattında ilk sefer 1866'dadır.
• 1940'lardan sonra yapımın durmasının nedeni demiryolunun pahalı olması değildir; karayoluna göre daha pahalı sayılamaz.

Havayolu ve Boru Hattı

• Montgolfier Kardeşler hayvanlı ilk balon uçuşunu 1783'te yapmıştır.
• Havaalanı yer seçiminde öncelikli koşul topografyadır.
• Türk Teyyare Cemiyeti 1925'te faaliyete başlamış, Doğu Anadolu'ya ilk uçak seferi 1943'te yapılmıştır.
• Boru hattı yatırımı pahalıdır ama hızlı, güvenli ve ekonomiktir; taşıma miktarını azaltmaz.

Kentiçi Ulaşım ve İstanbul

• Şehir içi altyapı planlamasında arsa fiyatları temel etken sayılmaz.
• Toplu taşıma, yolcuların az sayıda taşıtla birlikte taşınmasını amaçlar.
• Yol kenarı otoparkları trafiği azaltmaz, yol kapasitesini düşürür.
• Teleferik İstanbul'daki şehir içi raylı sistemlere girmez; troleybüs bugün hizmette değildir.
• Aksaray–Kartaltepe metrosu 1989'da açılmıştır; ilk hat 1875 Karaköy Tüneli'dir.
• 2015 verilerine göre pay sırası karayolu, raylı sistemler, denizyolu şeklindedir.
• Fatih Sultan Mehmet Köprüsü 1988'de trafiğe açılmıştır.

Hinterland

Limanın art bölgesidir; liman ile bağlantısı limanın etki alanını ve gelişimini belirler.

Fiziki coğrafya unsurları

Topografya, bitki örtüsü, coğrafi konum ve iklimdir; ulaşımı doğal koşullarla biçimlendirir.

Beşeri coğrafya unsurları

Nüfus gibi insana bağlı etkenlerdir; ulaşımın şekillenmesinde rol oynar.

Dört zamanlı motor

Nikolaus Otto'nun icadıdır; 1877'de motorlu ulaşımda yeni dönemin zeminini hazırlamıştır.

Yelken

Rüzgârdan yararlanarak seferleri açık denizlere taşıyan ilk gelişmedir.

Alüvyon

Akarsuların getirdiği çökeltidir; Milet limanını doldurup işlevsiz bırakmıştır.

Toplu taşıma

Kentte yolcuların çoğunu az sayıda taşıtla birlikte taşıyan ulaşım türüdür.

Türk Teyyare Cemiyeti

1925'te faaliyete başlayan, sivil havacılığın kurumsal zeminini hazırlayan kuruluştur.

Boru hattı taşımacılığı

Yatırımı pahalı, ama hızlı, güvenli ve ekonomik bir taşıma türüdür.

Raylı sistem

İlk kez kömür ocaklarında su boşaltma ihtiyacıyla ortaya çıkan, demiryolunun temelini oluşturan sistemdir.

• Fiziki ve beşeri coğrafya unsurları karıştırılır: nüfus beşeridir, topografya fizikidir.
• Tarihleri eşleştir: 1825 dünya demiryolu, 1866 İzmir–Aydın, 1875 Tünel, 1946 makineleşme, 1988 FSM, 1989 Aksaray–Kartaltepe.
• Hinterland sorularında İzmir geniş, Sinop dar etki alanıdır.
• Olumsuz kökte (yer almaz, en azdır, sayılamaz) doğru şık dersle çelişen seçenektir.
• Türklerin gemi işletmeciliği ve buharlı gemiler 19. yüzyıla aittir.