AUZEF Uluslararası İktisat Iı Çıkmış Sorular

Uluslararası İktisat I dersi; ödemeler bilançosunun yapısını, döviz piyasası ile kur sistemlerini, uluslararası para sistemlerinin tarihsel gelişimini ve Türkiye'nin finansal serbestleşmesi ile yaşanan krizleri ele alır.

Ödemeler bilançosu ve kayıt tekniği

• Ödemeler bilançosu, bir ülkenin dış dünyayla gelir ve ödeme ilişkilerinin dengesini gösterir.
• Döviz getiren işlemler (ihracat, sermaye girişi, döviz satışı) alacak; yabancıya alacak hakkı doğuran işlemler (ithalat, sermaye çıkışı, döviz alımı) borç yazılır.
• Ana hesap grupları: cari işlemler, sermaye ve resmi rezervler hesapları.
• Cari işlemler; mal ticareti, hizmet ticareti ve tek yanlı transferlerden oluşur.
• Mal ihracatı ile ithalatı arasındaki fark dış ticaret bilançosunu verir.

Otonom ve denkleştirici işlemler

• Ekonomik hayatın olağan akışında kendiliğinden doğan cari ve sermaye işlemleri otonom sayılır.
• Denkleştirici işlemler, otonom işlemlerin yarattığı açık ya da fazlayı kapatmak için yapılır.
• Resmi rezervler hesabı merkez bankasının müdahaleleriyle oluşan rezerv değişimini gösterir.
• Kayıt ve derleme farklarını kapatmak için istatistik farklar (net hata ve noksan) kalemi kullanılır.
• Dış dengesizlik nedenleri yapısal, konjonktürel, geçici ve spekülatif etkenlerdir; işsizlik bunlardan değildir.
• Açık veren ülkenin parası değer kaybeder, fazla veren ülkenin parası değer kazanır.

Döviz piyasası ve işlemler

• Döviz yabancı ülke parasıdır; yabancı kağıt para, altın ve gümüş efektif, yabancı para cinsinden senet, havale ve çekler kambiyo adını alır.
• Piyasada en büyük işlem hacmi bankalardadır; deregülasyon sonrası aracı kurumlar ortaya çıkmıştır.
• Spot işlemlerde teslim iki iş günü içinde yapılır ve gelecekteki kur riskine karşı koruma sağlamaz.
• Vadeli kur spotun üstündeyse fark vadeli teslim primi, altındaysa vadeli teslim iskontosudur.
• Alış ve satış kurları arasındaki fark kur marjıdır.

Korunma ve arbitraj

• Hedging, kur riskine karşı vadeli piyasalarda yapılan korunma işlemidir.
• Opsiyonda hak sahibi sözleşmeyi uygulamaktan vazgeçebilir.
• Futures piyasasında standart sözleşmeler belirli vadelerle alınıp satılır.
• Arbitraj, fiyat farkından kazanç sağlar ve farklı piyasalardaki fiyatları birbirine yaklaştırır.
• Kısa vadeli finans piyasalarındaki arbitraja faiz oranı arbitrajı denir.
• Çapraz kur, iki paranın değerinin üçüncü bir para üzerinden bulunmasıyla elde edilir.

Kur rejimleri ve konvertibilite

• Dalgalı kur sisteminde kuru piyasadaki arz ve talep belirler; serbest dalgalanmada merkez bankası müdahale etmez.
• Sabit kur sisteminde hükümetin ilan ettiği kura merkez kuru denir.
• Döviz talebi fazlaysa merkez bankası döviz satar, arz fazlaysa döviz alır.
• Dolarizasyon başka ülke parasının kullanılmasıdır; tam dolarizasyon sabit kurun en katı biçimidir.
• Konvertibilite için en önemli koşul serbest bir döviz piyasasıdır.

Uluslararası para sistemleri

• 1870'lerden Birinci Dünya Savaşı'na kadar altın para standardı geçerliydi ve kurlar tam sabitti.
• Bretton Woods sistemi altın döviz standardına ve sabit kura dayanıyordu; paritelere yaklaşık yüzde 1 sapma payı tanınmıştı.
• 1973 Birinci Petrol Krizi sonrası petrol ihracatçılarında biriken gelir petro-dolar diye anıldı.
• 1972'de kurulan Parasal Yılan düzeninde bant genişliği yüzde ±2,25'ti.
• Euro 1 Ocak 1999'da fiilen ecu'nun yerini aldı; banknot ve madeni parası 1 Ocak 2002'de dolaşıma girdi.
• Resmi rezervlerde en yüksek pay ABD dolarınındır.

Türkiye'de serbestleşme ve krizler

• 24 Ocak kararları dışa açılmayı hedefledi; yerli sanayiyi koruma bu kararların parçası değildir.
• 1980'de hisse senedi fiyat kontrolleri kalktı; 1989'da sermaye hareketleri tümüyle serbest bırakılarak süreç tamamlandı.
• 1981-1984 arasında enflasyon ortalama yüzde 30 düzeyine geriledi.
• 1994 krizine karşı 5 Nisan Tedbirleri uygulandı; kriz öncesinde para arzı genişlemişti.
• 2000 krizinin başlıca etkenleri arasında enflasyon ve faizin yükselmesi yer alır.

Küresel krizler

• Asya Finans Krizi 1997'de, cari açığı GSMH'nın yüzde 8'ine ulaşan Tayland'da başladı; Kuzey Kore etkilenmedi.
• 1990'lardaki internet kaynaklı büyüme dalgası dot-com balonu olarak patladı.
• 2007-2008 Küresel Finans Krizi ABD'de konut ipoteği piyasasında başladı.
• Krizde uzun süreli işsizliğin payı arttı.
• Gelişmekte olanlar arasında en çok Rusya zarar gördü.
• Türkiye 2009'da yüzde -4,7 küçüldü; tarım dışı işsizlik yüzde 17,4'e çıktı.

Otonom işlemler

Cari ve sermaye hesaplarında kendiliğinden gerçekleşen işlemlerdir.

Denkleştirici işlemler

Otonom işlemlerin doğurduğu açığı ya da fazlayı gidermeye yönelik işlemlerdir.

Tek yanlı transfer

Karşılığında ödeme gerekmeyen hibe ve bağışlardır.

Efektif

Yabancı ülkelerin kağıt para, altın ve gümüşüdür.

Kambiyo

Yabancı para cinsinden düzenlenmiş senet, havale ve çeklerdir.

Hedging

Kur değişimlerinden doğabilecek zarara karşı korunma işlemidir.

Arbitraj

Farklı piyasalardaki fiyat farkından yararlanarak kazanç sağlama işlemidir.

Çapraz kur

İki yabancı paranın değerinin dolar veya euro gibi üçüncü para üzerinden bulunmasıdır.

Kur marjı

Bankanın döviz alış ve satış kurları arasındaki farktır.

Konvertibilite

Ulusal paranın kısıtlama olmadan diğer paralara çevrilebilmesidir.

Dolarizasyon

Yabancı paranın ulusal para yerine kullanılmasıdır.

Merkez kuru

Sabit kur sisteminde hükümetçe ilan edilen kurdur.

• İhracat, sermaye girişi ve döviz satışı alacak; ithalat, sermaye çıkışı ve döviz alımı borç kaydıdır.
• Vadeli kur spottan yüksekse prim, düşükse iskonto söz konusudur.
• Spot işlem koruma sağlamaz; hedging vadeli piyasalarda yapılır, opsiyon vazgeçme hakkı verir.
• Karşılıksız transferler hizmet hesabına değil, tek yanlı transferlere girer.
• Dolarizasyon sınırlı esnek kur değil, en katı sabit kur uygulamasıdır.