AUZEF Uluslararası İlişkilerde Güncel Sorunlar Çıkmış Sorular

Ders, uluslararası sistemin yapısını (kutupluluk), BM ve Güvenlik Konseyi'ni, uluslararası ticaret rejimini (GATT/DTÖ), göç ve mülteciliği, terörizmin tarihsel gelişimini ve AB'nin güvenlik politikasını güncel sorunlar çerçevesinde ele alır.

Kutupluluk ve sistem yapısı

• Tek kutuplulukta bir devletin gücü, diğer aktörlerce dengelenemeyecek düzeydedir.
• İki güçlü devlet iki kutupluluğu, çok sayıda güçlü devlet çok kutupluluğu ifade eder.
• Kutupluluk kavramı özellikle Waltz'ın yapısalcı realizmiyle ilişkilidir; Marksist yaklaşımla ilgisi yoktur.
• Yapısalcı realizme göre sistemin yapısını devletlerin iç özellikleri değil, aralarındaki güç dağılımı belirler.
• Çok kutupluluk tartışmalarında Çin, Rusya, Hindistan ve AB başlıca güç merkezleri sayılır.

Birleşmiş Milletler ve Güvenlik Konseyi

• BM'nin ana organları: Genel Kurul, Güvenlik Konseyi, Ekonomik ve Sosyal Konsey, Vesayet Konseyi, Sekreterya, Uluslararası Adalet Divanı.
• Güvenlik Konseyi 15 üyelidir: veto hakkı olan 5 daimi ve iki yıllığına seçilen 10 geçici üye.
• Daimi üyeler ABD, Rusya, Çin, Fransa ve İngiltere'dir.
• G-4 (Almanya, Hindistan, Japonya, Brezilya) Konsey'in yeniden yapılandırılmasını ister ve birbirinin daimi üyeliğini destekler.
• Konseye eleştiriler şeffaflık, demokratiklik, meşruiyet ve kapsayıcılık eksikliği üzerinedir; kararlar ise üyeleri bağlar.
• Yapısal reform kurumun mimarisini değiştirmeyi amaçlar; daimi üyelerin gönüllü veto kısıtlaması işlevsel bir yaklaşımdır.

GATT ve Dünya Ticaret Örgütü

• GATT ilkeleri: en çok gözetilen ulus, ulusal muamele, tarife tavanlarına uyum, kotaların kaldırılması.
• İhracat sübvansiyonu haksız rekabet yarattığı için sınırlandırılmak istenir; GATT ilkesi sayılmaz.
• İstisnalar ulusal güvenlik, insan sağlığı, bölgesel ticaret anlaşmaları ve fikrî mülkiyet konularını kapsar.
• Yatırım rejimleri GATT'ın değil BIT ve ICSID gibi araçların alanıdır.
• DTÖ 1995'te GATT'ın yerini aldı; 2021'de 164 üyesi vardı.
• ABD'nin çelik ve alüminyum vergileri ulusal güvenlik istisnasına (Madde 21) dayandırıldı.
• Çin'in 2001'deki DTÖ üyeliği, Clinton yönetiminin desteğiyle ilerledi.

Göç ve mültecilik

• İç göç aynı ülke sınırları içinde olur; diasporadan anavatana dönüş ülke sınırını aştığı için uluslararası göçtür.
• Terör, savaş, siyasi baskı ve salgın zorunlu göç nedenleridir.
• Alternatif hayat biçimleri arayışı bireyin kendi tercihine dayanan, zorunlu olmayan göç nedenidir.
• Türkiye'ye göçün başlıca nedeni savaştır; özellikle Suriye İç Savaşı.
• 1951 Cenevre Sözleşmesi'ne göre ırk, din, tabiiyet, sosyal grup veya siyasi görüş nedeniyle zulüm korkusu taşıyan kişi mülteci sayılır.

Terörizmin tarihsel gelişimi

• Rapoport'un dört dalga kuramında 1920-1960 dönemi Anti-Kolonyal Dalga'dır.
• Fransız Devrimi sonrası Robespierre döneminde (1793-1794) devrim karşıtları cezalandırıldı; bu döneme Terör Rejimi denir.
• 11 Eylül saldırıları terörün Orta Doğu ile sınırlı olmadığını ve en güçlü ülkeyi de vurabildiğini gösterdi.
• Eski ve yeni terörizm eylem biçimi, motivasyon, hedef seçimi ve örgütsel yapıda ayrışır.
• Devlet desteği her iki dönemde de görüldüğü için ayırt edici alan değildir.

AB ortak güvenlik ve savunma

• Saint Malo Deklarasyonu 1998'de İngiltere ve Fransa tarafından imzalandı.
• Bu deklarasyon Brexit'ten çok önce olduğu için Brexit sonrası yenilik sayılmaz.

Tek kutupluluk

Bir devletin üstünlüğünün diğer aktörlerce dengelenemediği sistem yapısıdır.

Yapısalcı realizm

Waltz'ın, sistem yapısını güç dağılımıyla açıklayan yaklaşımıdır.

G-4

Güvenlik Konseyi'nde daimi üyelik için birbirini destekleyen Almanya, Hindistan, Japonya ve Brezilya grubudur.

Veto

Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesine tanınan engelleme hakkıdır.

En çok gözetilen ulus

Bir üyeye tanınan ticaret avantajının diğer üyelere de tanınmasını gerektiren GATT ilkesidir.

Ulusal muamele

İthal malına yerli mala uygulanan koşulların uygulanması ilkesidir.

Mülteci

Beş sayılan nedenden biriyle zulüm görme korkusu taşıyan kişidir; statüsü 1951 Cenevre Sözleşmesi'ne dayanır.

İç göç

Aynı ülkenin sınırları içindeki yer değiştirmedir.

Anti-Kolonyal Dalga

Rapoport'a göre 1920-1960 arasındaki bağımsızlık mücadeleleri dönemidir.

Terör Rejimi

Fransız Devrimi'nde 1793-1794 arasında Robespierre yönetiminin devrim karşıtlarını cezalandırdığı dönemdir.

• Soru 'değildir/sayılmaz' diyorsa doğru ifadeleri eleyip istisna olan tek yanlışı bulmak gerekir.
• Zorunlu göç (savaş, terör, baskı) ile gönüllü göç (yaşam tarzı arayışı) birbirine karıştırılmamalıdır.
• Güvenlik Konseyi sayıları: 5 daimi, 10 geçici, toplam 15; 193 sayısı BM üye sayısıdır, DTÖ'nün değil.
• GATT ticaret rejimidir; yatırım anlaşmaları (BIT, ICSID) onun kapsamında değildir.
• Kutupluluk Waltz ve yapısalcı realizmle ilişkilidir; Marksist yaklaşımla karıştırılmamalıdır.