AUZEF Veri Madenciliği Çıkmış Sorular

Veri Madenciliği dersinin bu bölümü istatistiksel kalite kontrolü ele alır: kontrol diyagramları (p, np, c, u), Altı Sigma yaklaşımı ve süreç yeterlilik indeksleri. Odak, limit hesaplama ve doğru yorumlamadır.

Kontrol diyagramlarının genel mantığı

• Kontrol diyagramı süreçte oluşan değişimi izler ve sürecin kontrol altında olup olmadığını gösterir.
• Kontrol dışı sinyalleri standart kurallara dayanır; noktaların ±1σ bandında toplanması böyle bir sinyal değildir.
• Limitler sıfırın altına düşerse alt limit 0 alınır; oran ise 1'i aşarsa üst limit 1 alınır.

Niteliksel özellikler için diyagram seçimi

• p diyagramı kusurlu ürün oranını, np diyagramı kusurlu ürün sayısını izler.
• c diyagramı sabit büyüklükteki birimde kusur sayısını izler.
• u diyagramı birim başına kusur sayısını izler ve birim boyutu değiştiğinde kullanılır; Poisson dağılımına dayanır.
• Halı, kumaş gibi yüzey denetimlerinde, boyutlar farklı olduğunda u diyagramı uygundur.

Limit hesaplama örnekleri

• p diyagramı: ortalama oran toplam uygun sefer sayısına bölünerek bulunur (121/140 ≈ 0.8643); hesaplanan alt limit yaklaşık 0.6345, üst limit 1 alınır.
• np diyagramı: toplam kusurlu 36, 8 grup, ortalama np = 4.5; üst limit yaklaşık 10.82.
• c diyagramı: ortalama kusur 1.3; 1.3 − 3√1.3 negatif çıktığı için alt limit 0.
• u diyagramı: ortalama kusur oranı 10/970 ≈ 0.0103; n = 200 için üst limit yaklaşık 0.0312.

Altı Sigma yaklaşımı

• Aşamalar sırasıyla Tanımlama, Ölçme, Analiz, İyileştirme, Kontrol (DMAIC) şeklindedir.
• Altı sigma düzeyinde hedef, milyon fırsatta en çok 3.4 hatadır.
• Yeşil kuşak, projede yarı zamanlı çalışan ve çoğunlukla veri analiziyle ilgilenen ekip üyesidir.

Sigma düzeyi ve süreç verimi

• Sigma düzeyi hata oranının milyonda kaç hataya karşılık geldiğinden bulunur; 1,5 sigma kayması hesaba katılır.
• 20000 sevkiyatta 100 hata: oran %0,5, yani milyonda 5000; sigma düzeyi yaklaşık 4.08.
• Art arda işlemlerde toplam verim, ilk seferde doğru oranlarının çarpımıdır.
• 0.93 × 0.87 × 0.98 ≈ 0.79 olduğundan toplam verim yaklaşık %79.

Süreç yeterlilik indeksleri

• Cp her zaman Cpk'ya eşit ya da ondan büyüktür.
• Süreç ortalaması spesifikasyon sınırlarının dışına düşerse Cpk negatif olur (örneğin -0.5).

Kontrol dışı süreç

Diyagramda standart kurallara göre sinyal veren, rastgele olmayan değişim içeren süreç.

p diyagramı

Örneklemdeki kusurlu ürün oranını izleyen diyagram.

np diyagramı

Örneklemdeki kusurlu ürün adedini izleyen diyagram.

c diyagramı

Eşit büyüklükteki birimlerde toplam kusur sayısını izleyen diyagram.

u diyagramı

Birim başına kusur sayısını izleyen, Poisson dağılımına dayanan diyagram.

Poisson dağılımı

Belirli bir birimdeki nadir olay ya da kusur sayılarını modelleyen olasılık dağılımı.

DMAIC

Altı Sigma'nın beş aşaması: Tanımlama, Ölçme, Analiz, İyileştirme, Kontrol.

Yeşil kuşak

Projede yarı zamanlı görev alan, çoğunlukla veri analizi yapan ekip üyesi.

3.4 hata

Altı sigma düzeyinde milyon fırsat başına izin verilen en çok hata sayısı.

Süreç verimi

Ardışık adımların ilk seferde doğru oranlarının çarpımı.

Cp ve Cpk

Süreç yeterlilik indeksleri; Cpk ortalamanın merkezden kaymasını da yansıtır ve Cp'den büyük olamaz.

• Kusurlu ürün (p, np) ile kusur sayısı (c, u) karıştırılmamalı; birim boyutu değişiyorsa u seçilir.
• Alt limit negatif çıkıyorsa 0, oran limiti 1'i aşıyorsa 1 alınır.
• Cp ≥ Cpk ilişkisi sorularda ters çevrilerek yanlış ifade hazırlanabilir.
• Ortalama spesifikasyon sınırı dışındaysa Cpk negatiftir.
• Art arda işlemlerin verimi toplanmaz, çarpılır.