AUZEF Zihin Felsefesi Çıkmış Sorular

Zihin felsefesi, zihin ile beden arasındaki ilişkiyi, bilincin ve öznel deneyimin doğasını, zihinsel durumların nasıl açıklanacağını ve makinelerin düşünüp düşünemeyeceğini tartışır. Ayrıca benlik, kişisel özdeşlik ve öteki zihinler gibi sorunları da kapsar.

Zihin-beden problemi ve ikicilik

• Alanın temel tartışma zemini zihin-beden ikiliğidir; zihinsel olanın fiziksel olanla ilişkisi sorgulanır.
• İkicilik, zihin ve bedeni birbirine indirgenemeyen iki ayrı gerçeklik türü sayar.
• Descartes zihni düşünen töz, bedeni yer kaplayan töz olarak ayırır; etkileşimin epifiz bezinde olduğunu düşünür.
• Leibniz paralel ikiciliği savunur: iki alan birbirini etkilemeden, önceden kurulmuş uyumla koşut işler.
• Malebranche ara-nedencidir: zihin ile beden arasındaki bağı Tanrı sağlar.
• Hume demet ikiciliğiyle anılır; zihin algıların bir demetidir.

Davranışçılık

• Zihin gizli bir töz değil, gözlenebilir davranışlar ve davranış eğilimleridir.
• İnanç, arzu, sevinç ve acı belirli koşullardaki davranış eğilimleri olarak tanımlanır.
• Ryle, Descartes'ın ikiciliğini 'makinedeki hayalet' deyimiyle eleştirir.
• Ryle'a göre ikicilik bir kategori hatasıdır; çözümlemenin dayanağı zihinsel terimlerin anlamlarıdır.

Fizikselcilik ve özdeşlik kuramı

• Fizikselcilik tek bir töz, yani fiziksel olanı kabul eder; indirgemeci maddecilik ve tekçi fizikselcilik de denir.
• Deneyime dayanan, a posteriori bir kuramdır.
• Türdeş özdeşlik kuramına göre her zihinsel durum tipi belirli bir beyin durumu tipiyle aynıdır.
• U. T. Place zihin-beyin özdeşliğinin öncülerindendir.

Elemeci maddecilik

• Hedefi, ortak duyuya dayanan zihin açıklamaları yani halk psikolojisidir.
• İnanç, arzu, niyet gibi kavramların bilim öncesi yanlış bir kuramın parçası olduğu ve elenebileceği savunulur.
• Sinirbilim ve bilimsel gelişmeler bu görüşü güçlendirir.
• Başlıca savunucusu Paul Churchland'dır.
• Önermesel tutum, kişiyi bir önermeyle ilişkilendiren zihinsel durumdur.

İşlevselcilik ve qualia tartışması

• İşlevselcilik, zihinsel durumu yerine getirdiği işleve göre tanımlar; davranışçılık ile özdeşlik kuramının güçlü yönlerini birleştirir.
• Fare kapanı benzetmesinde nesne yapıldığı malzemeye değil işlevine göre belirlenir.
• Çoklu gerçeklenebilirlik: aynı zihinsel durum farklı fiziksel yapılarda gerçekleşebilir.
• Qualia, deneyimin öznel ve niteliksel yanıdır; ters çevrilmiş renk tayfı işlevselciliğe karşı sunulur.
• Jackson'ın Mary'si ve Nagel'ın yarasası, öznel deneyimin fiziksel açıklamaya indirgenemediğini savunur.

Bilinç, yapay zekâ ve tip-örnekleme

• Bilinç için herkesçe kabul edilen tek bir tanım yoktur; kuşkucular onu gizemli, hatta doğaüstü görür.
• İçebakış, zihni oluşturan öğelerin eksiksiz dökümünü çıkarmayı amaçlar.
• Turing testi, makinenin bilinçli sayılıp sayılamayacağına ışık tutar; makale 'Hesaplayan Makina ve Zekâ'dır.
• Searle'ın Çin Odası, sembol eşleştirmenin anlama olmadığını gösterek bilgisayarın anlamadığını savunur.
• Eliza doktor rolüyle sohbet eden programdır; algoritma bir tür iş akış çizelgesidir.
• Tip kategoridir, örnekleme her geçiştir: kelebek-arı-kelebek dizisi 2 tip, 3 örneklemdir.

Benlik, kişisel özdeşlik ve öteki zihinler

• Descartes benliği düşünen töz sayar; Hume deneyimlerin demeti; Locke özdeşliği sağlayan araç olarak görür.
• Nitelik özdeşliği tam benzerlik, sayısal özdeşlik tek nesnenin kendisiyle aynılığıdır.
• Williams kişisel özdeşliği fiziksel süreklilikle temellendirir; Shoemaker buna karşı çıkar.
• İndirgemeci yaklaşım kişisel özdeşliği daha basit ögelere ayırarak açıklar.
• Öteki zihinler sorunu, kendi zihnime doğrudan erişmem ama başkalarınınkine erişemememden doğar.
• Çözüm önerileri benzetime dayalı kanıt ve en iyi açıklamaya çıkarımdır.
• Yönelimsellik kavramının yaygınlaşmasında Franz Brentano etkilidir.

Etkileşimci ikicilik

Zihin ve bedenin birbirini karşılıklı etkilediğini savunan Descartes görüşü.

Paralel ikicilik

Zihin ve beden olaylarının nedensel etkileşim olmadan eşzamanlı ve koşut işlediği görüş.

Makinedeki hayalet

Ryle'ın bedenin içindeki maddesiz zihin fikrini eleştirmek için kullandığı deyim.

Halk psikolojisi

İnanç, arzu gibi kavramlarla yapılan, ortak duyuya dayalı gündelik zihin açıklaması.

Önermesel tutum

Kişiyi bir önermeyle ilişkilendiren zihinsel durum.

Çoklu gerçeklenebilirlik

Aynı zihinsel durumun farklı fiziksel yapılarda gerçekleşebilmesi.

Qualia

Bir deneyimin nasıl hissettirdiğini belirten öznel, fenomenal yan.

Tip ve örnekleme

Tip genel kategoridir; örnekleme o kategorinin tek tek somut görünümleridir.

Çin Odası

Kuralları izleyerek sembol eşleştirmenin anlamayı sağlamadığını gösteren Searle düşünce deneyi.

Turing testi

Makinenin bilinçli kabul edilip edilemeyeceğini sınayan ölçüt.

Kişisel özdeşlik

Bir kişinin zaman içinde aynı kişi kalmasını sağlayan şeyin ne olduğu sorusu.

Yönelimsellik

Zihinsel durumların bir şeye yönelmesi; kavramı yaygınlaştıran düşünür Brentano'dur.

• Paralel ikicilik (Leibniz, etkileşim yok) ile etkileşimci ikicilik (Descartes, etkileşim var) karıştırılmamalıdır.
• Fizikselcilik tek töz, ikicilik iki töz kabul eder; ikicilik fizikselciliğin türü değildir.
• Qualia sorularında öznel, hissedilen şeyler qualia'dır; Pythagoras, pi sayısı, paralel açılar gibi soyut matematik kavramları değildir.
• Hume demet, Descartes düşünen töz, Locke özdeşliği sağlayan araç, Williams fiziksel süreklilik görüşüyle eşleştirilmelidir.
• Tip-örnekleme sorularında farklı kategori sayısı tipi, toplam geçiş sayısı örneklemeyi verir.