ATA-AÖF Sağlık Hukuku Çıkmış Sorular

Sağlık Hukuku dersi; hukukun ve sosyal devletin temel kavramlarını, sağlık hakkının niteliğini, sağlık sistemlerini, sağlık örgütlenmesini ve hasta ile hekimin hak ve yükümlülüklerini ele alır.

Hukukun kaynakları ve sosyal devlet

• Türk hukuku laiklik esasına dayandığından dinî kurallar hukukun doğrudan ve bağlayıcı kaynağı değildir.
• Sosyal devlet adaletli hukuk düzeni kurar, birey ile toplum dengesini gözetir, kişinin huzur ve refahını artırır.
• Sosyal devlet vatandaşlara asgari yaşam düzeyi sağlamayı, sosyal adalet ve güvenliği gerçekleştirmeyi görev bilir.

Kamu hizmeti

• Kamu hizmeti kesintisiz yürür, herkese eşit ve tarafsız sunulur, ticari kâr amacı taşımaz.
• Toplumsal ihtiyaçlar ve teknoloji değiştiği için geçerli ilke değişkenlik (uyarlama) ilkesidir; değişmezlik ilke değildir.
• Organik unsur hizmeti kimin yürüttüğünü, maddi unsur hizmetin amacını gösterir.
• Maddi unsur kamu yararıdır.

Sağlık hakkı ve devletin yükümlülükleri

• Devletin sağlık hakkına ilişkin yükümlülükleri saygı duyma, koruma ve yerine getirmedir.
• Saygı duymak ihlal etmemek, korumak üçüncü kişilerin zararını önlemek, yerine getirmek altyapı ve finansman sağlamaktır.
• Jellinek sınıflandırmasında sağlık hakkı, devletten hizmet ve edim istendiği için pozitif statü hakkıdır.
• Negatif statü hakları devletin müdahale etmemesini, aktif statü hakları siyasal katılımı içerir.

Sağlık kavramı ve hasta

• Pozitif sağlık bedenen, ruhen ve sosyal yönden tam iyilik halidir.
• Negatif sağlık hastalık, yaralanma, sakatlık, engellilik gibi olumsuz hallerin bulunmasıdır.
• Bedensel ya da ruhsal sorunu nedeniyle teşhis, tedavi veya bakım isteyen kişi hasta sayılır.
• Hasta güvenliği tıbbi hatalardan korunmayı ve bilgi güvenliği ile mahremiyetin sağlanmasını kapsar.

Sağlık sistemleri ve finansman

• Bismarck modeli hastalık sigortası sistemidir; finansman çalışan ve işverenden alınan primlerle sağlanır.
• Genel sağlık hizmeti sistemi (Beveridge) vergilerle finanse edilir.
• Roemer sistemleri devletin piyasaya müdahale düzeyine ve ekonomik gelişmişliğe göre ayırmıştır.
• Genel Sağlık Sigortası (5510 sayılı Kanun) koruyucu, tedavi edici ve belirli şartlarla diş sağlığı hizmetlerini kapsar.

Sağlık örgütlenmesi

• Basamaklarda aile sağlığı merkezleri birinci, devlet hastaneleri ikinci, eğitim araştırma ve üniversite hastaneleri üçüncüdür.
• Laboratuvar, diyaliz ve görüntüleme merkezleri destek birimidir, basamaklandırılmaz.
• Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü hizmetleri planlar, standart belirler ve sunucuları sınıflandırır.
• TİTCK ilaç, tıbbi cihaz ve kozmetik ürünlerin ruhsat, denetim ve güvenliğiyle ilgilenir; genel şikâyetler onun işi değildir.
• Sağlık Bakanlığı toplum sağlığını korur ve hizmetleri yürütür; istihdam politikası onun görevi değildir.
• Sağlık yöneticisi idari, mali ve teknik işleyişten sorumludur; personel muayenesini hekimler yapar.

Tıbbi müdahale ve hekimin hakları

• Kural olarak müdahaleden önce aydınlatılmış onam alınır.
• Hayati tehlike, organ kaybı riski ve bilinç kaybı gibi acil hallerde rıza aranmadan müdahale edilir.
• Reşit ve akli dengesi yerinde kişinin onamı bizzat kendisinden alınır.
• 18 yaşını doldurmamış küçük adına rıza yasal temsilcisi olan veliden alınır.
• Hekim zorlandığında meslektaşlarından görüş isteyebilir; bu hak danışma ve dayanışmayı isteme hakkıdır.

Pozitif statü hakkı

Bireyin devletten hizmet ve edim talep edebildiği hak türüdür; sağlık hakkı buna girer.

Negatif sağlık

Hastalık, yaralanma, sakatlık ve engellilik gibi olumsuz durumların varlığıdır.

Pozitif sağlık

Bedensel, ruhsal ve sosyal bakımdan tam bir iyilik halidir.

Bismarck modeli

Primlerle finanse edilen, çalışma statüsüne bağlı hastalık sigortası sistemidir.

Beveridge modeli

Vergilerle finanse edilen genel sağlık hizmeti sistemidir.

Aydınlatılmış onam

Hastanın bilgilendirildikten sonra tıbbi müdahaleye verdiği geçerli rızadır.

Veli

Küçük adına rıza veren anne ve babadır; vasi ise mahkemece atanan temsilcidir.

Maddi unsur

Kamu hizmetinin amacını, yani kamu yararını ifade eder.

Değişkenlik ilkesi

Kamu hizmetinin ihtiyaç ve teknolojiye uyum sağlamasını gerektirir.

Hasta güvenliği

Hastanın tıbbi hata ve zarardan, verilerinin de yetkisiz erişimden korunmasıdır.

Destek hizmet birimi

Laboratuvar, diyaliz ve görüntüleme gibi tedavi basamağı sayılmayan birimlerdir.

• Bismarck (prim, sigorta) ile Beveridge (vergi, genel sağlık hizmeti) modelleri karıştırılmamalıdır.
• Veli anne-babadır; vasi mahkemece atanır. Reşit kişide onamı kendisi verir.
• Kamu hizmeti ilkelerinde değişmezlik değil değişkenlik doğrudur.
• TİTCK ilaç ve cihaz denetler; hasta şikâyetleri Sağlık Bakanlığı birimlerine yöneliktir.
• Negatif, aktif ve pozitif statü haklarının farkı iyi öğrenilmelidir.