ATA-AÖF Temel Tasarım II Çıkmış Sorular

Temel Tasarım II dersi, tasarımın görsel ilkelerini (denge, ritim, oran, yön, boşluk, kompozisyon), renk ve algı kuramlarını, anlam ve gösterge kavramlarını ile modern sanat akımlarının tasarıma etkisini ele alır.

Yön, renk ve ızgara

• Yön ve renk birlikte görsel ögelerin algısal ağırlığını ve rolünü değiştirir; ögelere etkin ya da edilgen rol yükleyebilir.
• Yönün yatay, dikey ya da çapraz seçimi tasarımın içeriğine, yani iletilecek mesaja dayanır.
• Aynı doğrultuya dizilen ögeler yön algısı, hareket hissi ve kaçış noktası sayesinde derinlik yanılsaması doğurur.
• Izgara (grid, Türkçede izlek) yüzeyi yatay ve dikey çizgilerle böler; dergi, kitap ve web düzeninde kullanılır, İsviçre Tipografisinin temelidir.

Boşluk ve çerçeve

• Beyaz boşluk pozitif alanları belirginleştirir, anlamı güçlendirir ve bakışı yönlendirir.
• Espas, ögeler arasındaki boşluktur; gözü dinlendirir, ögeleri gruplar ve tekdüzeliği giderir.
• Boşluğun tasarlanmasında tasarımın sınırları etkili temel öğelerdendir.
• Çerçevelenen alan izleyiciyi çerçevenin dışını merak ederek daha geniş düşünmeye iter.
• Açık kompozisyon çerçeve dışına taşar; kapalı kompozisyon dahil her biçimsel yapı bir mesaj iletir.

Tasarım ilkeleri

• Denge görsel ağırlıkların denkleştirilmesidir; simetrik ya da asimetrik olabilir, asimetrik denge daha hareketlidir.
• Ritim, ögelerin belli bir düzenle yinelenmesiyle oluşur ve bakışı kompozisyon boyunca ilerletir.
• Oran-orantı, ögeler ile parça-bütün arasındaki boyut ve miktar ilişkisini düzenler.
• Altın oran yaklaşık 1,618 değerindedir ve sayfa yerleşiminde sık kullanılır.
• Biçim, tasarıma yapı kazandıran iskelettir; Milani'ye göre biçim ve içerik birlikte ele alınmalıdır.
• Rönesans kompozisyonu piramidal düzen ve merkezde toplanan ağırlıkla kurulur, tek kaçış noktalı perspektif kullanılır.

Renk ve Gestalt algısı

• Renk çemberinde karşılıklı duran renkler tamamlayıcıdır ve en güçlü kontrastı verir.
• Yakınlık ilkesinde birbirine yakın nesneler tek grup olarak algılanır.
• Tamamlama (kapanış) ilkesinde zihin eksik biçimleri bütünler; logolarda sık kullanılır.
• Beyin her görüntüyü figür (ön plan) ve zemin (arka plan) olarak ayırır; bu ilişki görsel dünyanın tümünü kapsar.

Olasılık ve tasarım süreci

• Olasılık alternatif ve yaratıcı çözümler üretmeyi destekler ve tasarımcıyı çok yönlü düşündürür.
• Tahmin ve ihtimal olasılıkla ilişkilidir; durum ilişkili değildir.
• Olasılığı düşünme önce tasarımcının zihinsel sürecinde başlar, sonra taslak, eskiz ve orijinale yayılır.
• Olumlu araştırma tespitleri olasılıkla zenginleşir, ondan uzaklaşılmaz.
• Pergel benzetmesinde sabit uç tasarımın özüdür, gezinen uç anahtar kelimedir.

Anlam, gösterge ve metafor

• İşaret, kendisinin ötesinde başka bir şeye yönlendiren temsildir.
• Belirti (index) gösteren ile gösterilen arasında benzerlik değil neden-sonuç bağı kurar.
• Soyut, doğayla bağı koparılmış düşüncenin biçimidir.
• Karma metafor, birden çok benzetmenin iç içe geçtiği durumdur.
• Platon, Aristoteles, Augustinus ve Hobbes geleneksel metafor yaklaşımının isimleridir.
• Yansıma Kuramı'nı Platon ve Aristoteles temellendirmiş; Marksist estetik sanatı yaşamın yansıması sayar.

Sanat akımları

• Malevich Süprematizmin öncüsüdür; nesnesiz sanat ve geometrik soyutlamayı savunur.
• Op Art retinayı uyaran optik yanılsamalar kullanır; temsilcileri Vasarely ve Riley'dir.
• Rus Konstrüktivizmi figüratif anlatımı reddeder, politik iletişimi soyut geometrik biçimlerle kurar.
• Minimalizm biçimciliğe ve duyuma dayalı anlatıma tepki olarak doğmuştur.
• Kolaj tekniği 20. yüzyıl başında Kübizmle yerleşmiştir.

Kurumsal kimlik ve resim öğeleri

• Kâğıt ustalarının 13. yüzyıldan itibaren koyduğu filigran, logonun ilk öncüllerindendir.
• Kurumsal kimlik kılavuzu logo, yazı tipi, şablon, desen ve araç giydirmeyi kapsar; çalışanların özel hayatını kapsamaz.
• Resmin temel öğeleri içerik, malzeme, teknik ve kompozisyondur; kitap bunlardan değildir.

Izgara (grid, izlek)

Tasarım yüzeyini yatay ve dikey çizgilerle bölen, öğelerin düzenli yerleşmesini sağlayan rehber sistem.

Beyaz boşluk

Pozitif alanları belirginleştiren, anlamı güçlendiren ve bakışı yönlendiren boş alan.

Espas

Ögeler veya harfler arasındaki boşluk; gözü dinlendirir ve tekdüzeliği giderir.

Altın oran (Phi)

Yaklaşık 1,618 değerindeki, uyumlu bölümlemede kullanılan geometrik oran.

Tamamlayıcı renkler

Renk çemberinde karşılıklı duran, yan yana gelince en güçlü zıtlığı veren renkler.

Asimetrik denge

İki yarı birebir aynı olmadan boyut, renk ve doku farklarıyla kurulan görsel denge.

Ritim

Görsel ögelerin düzenli yinelenmesiyle oluşan, bakışı rotada ilerleten ilke.

Yakınlık ilkesi

Birbirine yakın nesnelerin tek grup olarak algılanması.

Tamamlama (kapanış) ilkesi

Zihnin eksik biçimleri bütün olarak algılama eğilimi.

Belirti (index)

Gösterilenle neden-sonuç bağı olan gösterge türü; duman-ateş gibi.

Filigran

Kâğıt hamuruna işlenen, ışığa tutulunca görünen yarı saydam marka işareti.

Açık kompozisyon

Çerçeve dışına taşan, sahnenin dışarıda sürdüğü izlenimini veren düzen.

• Tamamlayıcı renkler ile yan yana (komşu) renkler karıştırılmamalı; tamamlayıcılar çemberde karşılıklı durur.
• Simetrik ve asimetrik denge ayrımına dikkat: asimetride ağırlıklar eşit değil, görsel olarak denkleştirilir.
• Olumsuz (değildir, yanlıştır) sorularda kesin ifadeler genellikle yanlıştır; örneğin kapalı kompozisyonun mesaj vermediği veya ön-arka plan ilişkisinin her şeyi kapsamadığı ifadeleri yanlıştır.
• Rönesans için tek kaçış noktası, piramit düzen ve merkezde ağırlık akılda tutulmalı; çok kaçışlı perspektif yanlıştır.
• Işaret ile belirti ve akım adları (Süprematizm, Op Art, Konstrüktivizm) temsilcileriyle eşleştirilerek çalışılmalı.