ATA-AÖF Türkiyenin Toplumsal ve Ekonomik Yapısı Çıkmış Sorular

Ders, Türkiye toplumunun ekonomik ve toplumsal yapısını tarihsel süreç içinde ele alır: Osmanlı'nın son dönemi ekonomisi, Cumhuriyet'in modernleşme ve eğitim politikaları, nüfus, göç ve kentleşme, aile, din, kuşaklar ile küreselleşme tartışmaları işlenir.

Osmanlı'nın son dönemi ekonomisi

• 1913-1915 sanayi sayımına göre sanayide sermaye ve nitelikli işgücünün çoğu gayrimüslim ve yabancılardaydı.
• Türk/Müslüman unsurun sanayideki payı yaklaşık yüzde 15 olarak bulunmuştur.
• Bu tablo, İttihat ve Terakki döneminde Milli İktisat politikasına zemin hazırlamıştır.

Cumhuriyet devrimi, modernleşme ve eğitim

• Cumhuriyet Devrimi ekonomik altyapıdan çok üstyapıdan (rejim, hukuk, eğitim, kültür) başlamıştır.
• Halkçılık ilkesi sınıf çatışmasını reddeder; sınıfsız ve imtiyazsız bir toplum hedefler.
• Tevhid-i Tedrisat Kanunu 3 Mart 1924'te çıkmış, okullar Maarif Vekaleti'ne bağlanmış, mektep-medrese ikiliği bitmiştir.
• 'Devletin dini İslam'dır' ifadesi 1928'de anayasadan çıkarılmıştır; modernleşmenin temelinde laiklik yatar.
• Türk eğitim sistemi Anayasa, Millî Eğitim Temel Kanunu, Atatürk'ün eğitim anlayışı ve hükümet-parti programlarına dayanır.

İkinci Dünya Savaşı sonrası, tarım ve kentleşme

• Marshall Planı, ABD'nin 1948'de Avrupa'yı yeniden canlandırmak ve komünizmin yayılmasını önlemek için başlattığı yardımdır.
• Türkiye bu yardımdan özellikle tarımda makineleşme yoluyla yararlanmıştır.
• 1950-1960 arasında traktörler kas gücü ihtiyacını azaltmış, köylüler büyük şehirlere göçmüştür.
• Bu dönem iç göçün hızlandığı ve gecekondulaşmanın başladığı ilk büyük dönemdir.
• Tarımda çalışan payı Cumhuriyet'in ilk yıllarında yüzde 80'in üzerindeyken sürekli düşmüş, soruda yüzde 17 verilmiştir.

Nüfus ve sanayileşme kuramları

• Malthus 1798'de 'Nüfus İlkesi Üzerine Bir Deneme'yi yazmıştır.
• Ona göre nüfus geometrik, gıda üretimi aritmetik artar.
• Engeller devreye girmezse kıtlık, salgın ve savaş görülür.
• Sanayi Devrimi 1760'lardan itibaren İngiltere'de başlamıştır; demir, kömür, sömürge sermayesi ve deniz hâkimiyeti etkili olmuştur.
• Platon'a göre ideal şehir devletinin yurttaş sayısı 5040'tır; çok böleni olduğu için toprak, vergi ve ordu düzeni kolaylaşır.

Sosyal yapı ve küreselleşme

• Gurvitch sosyal yapıyı katı bir iskelet değil, sürekli hareket halindeki diyalektik süreç sayar.
• Küreselleşmeye anlamca yakın ilk kavram McLuhan'ın 1960'lardaki 'küresel köy'üdür.
• Bauman'a göre küreselleşme ve yerelleşme birlikte işler; küresel elitler dolaşırken diğerleri yerlerine hapsolur.
• Küreselleşme yerelleşmeyi ortadan kaldırmaz, eşitsiz bir yerelleşme üretir.

Aile ve akraba evliliği

• Akraba evliliği malın aile içinde kalmasına, ekonomik yardımlaşmaya ve gelinin saygılı olacağı inancına hizmet eder.
• Başlık parasından kaçınma da bu evliliklerin nedenleri arasındadır.
• Geniş ailenin bölünmesi bu evliliklerin işlevi değildir; amaç aile bütünlüğünü korumaktır.
• Başlıca sorun genetiktir: çekinik zararlı genler eşleşir, çocuklar engelli ya da hastalıklı doğabilir.

Kuşaklar ve din

• Z Kuşağı'nı izleyen kuşak Alfa (Alpha) Kuşağı'dır; dijital teknolojinin içine doğmuştur.
• 80 Kuşağı siyasete ilgisiz, bireyci ve tüketim odaklıdır; 12 Eylül sonrası siyasetsizleştirme ve Özal dönemi liberal ekonomisi etkilidir.
• Dinler inanç, ibadet ve kutsal mekân ya da simge içeren toplumsal sistemlerdir.
• Her din tanrı anlayışına dayanmaz; Budizm, Jainizm ve Taoizm'de yaratıcı Tanrı merkezde değildir.

Tevhid-i Tedrisat

Tüm öğretim kurumlarını Maarif Vekaleti'ne bağlayan 3 Mart 1924 tarihli kanun.

Halkçılık

Sınıfsız ve imtiyazsız, kanun önünde eşit bir toplum hedefleyen ilke.

Üstyapı

Hukuk, yönetim, eğitim, kültür ve din gibi ekonomik altyapı dışındaki alanlar.

Milli İktisat

Ekonomide Türk/Müslüman unsurun payını artırmayı amaçlayan politika.

Marshall Planı

ABD'nin 1948'de başlattığı savaş sonrası Avrupa yardım programı.

Gecekondulaşma

Köyden kente göçle büyük şehirlerde plansız konutların çoğalması.

Geometrik artış

Malthus'un nüfus için öngördüğü katlanarak artış (1, 2, 4, 8…).

Aritmetik artış

Malthus'un gıda üretimi için öngördüğü sabit toplamlı artış (1, 2, 3, 4…).

Küresel köy

McLuhan'a göre iletişim araçlarının dünyayı küçük, bağlantılı bir köye çevirmesi.

Alfa Kuşağı

Z Kuşağı'ndan sonra doğan, dijital çağın içine doğan kuşak.

80 Kuşağı

Siyasetten uzak, bireyci ve tüketim kültüründe yetişen kuşak.

• Malthus'ta nüfus geometrik, gıda aritmetiktir; ikisi karıştırılmamalıdır.
• Marshall Planı ve Marshall Yardımı aynı şeydir: II. Dünya Savaşı sonrası, 1948.
• Cumhuriyet Devrimi altyapıdan değil üstyapıdan başlamıştır; olumsuz ifadeli sorularda bu ayrıma dikkat edilmelidir.
• Bauman'a göre küreselleşme yerelleşmeyi yok etmez; 'ortadan kaldırır' ifadesi yanlış şıktır.
• Akraba evliliğinde 'neden/işlev' ile 'sorun' ayrılmalıdır: engelli doğum sorun, malın bölünmemesi işlevdir.