ATA-AÖF ATATÜRK İLK. ve İNKILAP TAR. I 2 0 0 2 3 ORT2002 ATATÜRK İLK. ve İNKILAP TAR. II 2 Çıkmış Sorular

Ders, Osmanlı'nın çöküş sürecini, I. Dünya Savaşı ve Mondros sonrası işgalleri, Millî Mücadele'nin örgütlenmesini (genelgeler, kongreler, Heyet-i Temsiliye) ve TBMM'nin açılışını anlatır. Öncesinde Avrupa'daki dönüşümler ile Osmanlı'daki yenilik ve fikir akımları ele alınır.

Avrupa'daki Dönüşümler ve Osmanlı'nın Gerilemesi

• Coğrafi keşifler ticaret merkezini Akdeniz'den Atlas Okyanusu'na kaydırdı; burjuva güçlendi, sınıf mücadelesi ve millî bilinç doğdu.
• Rönesans bilimi ve sanatı geliştirdi; mezhep çekişmeleri ise Reform hareketlerinin sonucudur.
• Sanayi İnkılabı feodal yapıyı zayıflattı, pazar arayışını ve rekabeti artırdı.
• Fransız İhtilali sonrası milliyetçilik sınırları değiştirdi, bağımsızlık hareketlerini çoğalttı, mutlakiyetçi rejimleri zayıflattı.
• Osmanlı'da toprak sisteminin bozulması iç neden; merkezî idarenin zayıflaması gerilemeyi hızlandırdı.
• Osmanlı toprakları üç kıtanın kesiştiği yerde ve Boğazlar üzerinde olduğundan emperyalist devletlerin paylaşım hedefi oldu.

Osmanlı Yönetimi, Yenilikler ve Fikir Akımları

• Divan-ı Hümayun bugünkü bakanlar kuruluna benzetilir; ulema yargı, eğitim ve dinî hizmetlerde görev yapar.
• Matbaa Müslümanlara 1727'de açıldı; Lale Devri Patrona Halil İsyanı ile kapandı, sadrazamı Damat İbrahim Paşa'ydı.
• III. Selim Nizam-ı Cedit Ordusunu kurdu, sürekli elçilikleri ve Kara Mühendishanesi'ni açtı.
• Sened-i İttifak devlet ile ayanlar arasında iç bir anlaşmadır; özel siyasi gazeteler Tanzimat'ta başladı.
• İlk dış borç 1854'te Kırım Savaşı sırasında alındı.
• II. Abdülhamit döneminin resmî akımı İslamcılıktı; Balkan Savaşları sonrası Osmanlıcılık çöküp Türkçülük öne çıktı.

Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı

• Üçlü İttifak Almanya öncülüğünde kuruldu; karşısında İngiltere, Fransa ve Rusya'nın Üçlü İtilafı vardı.
• Bosna-Hersek Balkan Savaşları'ndan önce Avusturya-Macaristan tarafından ilhak edilmişti.
• Almanya, kapitülasyonların kalkmasına kendi ayrıcalıkları yüzünden karşı çıktı.
• Osmanlı Kafkas ve Kanal cephelerini açtı; Kanal'daki amaç İngiltere'yi Hindistan'dan koparmak ve Mısır'ı almaktı.
• Savaş sürerken Rusya'da rejim değişti, Brest-Litovsk imzalandı; Balfour Deklarasyonu Filistin'de Yahudi yurdunu destekledi.
• İtilaf Devletleri gizli anlaşmalarla Osmanlı topraklarını paylaştı.

Mondros Mütarekesi ve İşgaller

• Mondros Mütarekesi 30 Ekim 1918'de Rauf Bey başkanlığındaki heyetle imzalandı ve Osmanlı savaştan çekildi.
• Osmanlı, mütareke sırasında Wilson İlkeleri'ne güvenmişti; bu ilkeler manda ve himaye tartışmasını da doğurdu.
• 7. madde işgale olanak verdi; işgali ilk başlatan İngiltere oldu.
• 24. madde Vilayat-ı Sitte'yi (Erzurum, Van, Harput, Diyarbakır, Sivas, Bitlis) tehdit altında gösterdi.
• Mebusan Meclisi'nin dağıtılması millî iradeyi hedef aldı.
• İzmir'in işgali Mustafa Kemal İstanbul'dayken gerçekleşti.

Millî Mücadele'nin Başlangıcı ve Cemiyetler

• Mustafa Kemal İstanbul'da Minber gazetesini çıkardı; IX. Ordu Müfettişi olarak atandı.
• Havza Genelgesi ilk genelgedir: mitingler ve silah teslim edilmemesi.
• Amasya Tamimi gerekçe ve programı ortaya koyup mücadeleyi başlattı; kurtuluşu millete bağlaması egemenlik anlayışının değişeceğini gösterir.
• Kuvayı Milliye ifadesini ilk Millî Kongre Cemiyeti kullandı.
• Karşı cemiyetlerden İngiliz Muhipleri Cemiyeti İngiliz mandasını savundu.
• Güzergah: Samsun, Havza, Amasya, Tokat, Sivas, Erzincan, Erzurum.

Kongreler ve Heyet-i Temsiliye

• Erzurum Kongresi: manda ve himaye reddi, vatan bütünlüğü, millî iradeyi hâkim kılma ilk kez burada geçti.
• Heyet-i Temsiliye Erzurum'da seçildi, Sivas'ta genişletildi; TBMM açılınca görevi bitti.
• Sivas Kongresi'ni engellemek için Elazığ Valisi Ali Galip görevlendirildi, başarısız oldu.
• Amasya Görüşmeleri'nde İstanbul Hükûmeti hareketi fiilen tanıdı; ilk protokol 21 Ekim 1919'dadır.
• Mustafa Kemal 1919 seçiminde Erzurum mebusu seçildi.
• Nazilli gibi Batı Anadolu kongreleri işgallere karşı yerel direnişi birleştirdi; Alaşehir Ege'dedir.

TBMM Dönemi ve İç İsyanlar

• Anadolu Ajansı 6 Nisan 1920'de kuruldu; TBMM 23 Nisan 1920'de açıldı.
• I. TBMM'de Cumhurbaşkanı ve Başbakan yoktu; yürütme Meclis'in seçtiği heyetteydi.
• Anzavur Ayaklanması Papaz Fru desteğiyle Balıkesir çevresinde çıktı.
• Menemen Olayı 1930'dadır, Millî Mücadele isyanlarından sayılmaz.
• Yabancı devletlerden yardım istemek TBMM'nin isyan önlemi değildi.
• Alemdar gazetesi Millî Mücadele karşıtıydı; Hadisat ve İrade-i Milliye destekçiydi.

İnkılap

Siyasi, sosyal ve askerî kurumların devlet eliyle köklü biçimde yenilenmesidir.

Jeopolitik konum

Üç kıtanın kesişimi ve Boğazlar nedeniyle Osmanlı'ya stratejik önem veren özellik.

Berat

Atama, maaş, unvan veya imtiyaz tanımak için düzenlenen ferman türü.

Vilayat-ı Sitte

Doğu Anadolu'daki altı vilayet: Erzurum, Van, Harput, Diyarbakır, Sivas, Bitlis.

Heyet-i Temsiliye

Erzurum'da seçilip Sivas'ta genişleyen ve TBMM'ye kadar süren yürütme kurulu.

Misak-ı Millî

Millî Mücadele'nin hedef belgesi.

Kuvayı Milliye

Millî direniş güçleri; ifadeyi ilk Millî Kongre Cemiyeti kullandı.

Wilson İlkeleri

ABD Başkanı'nın ilkeleri; Osmanlı'nın güvendiği ve manda tartışmasını doğuran görüşler.

Manda ve himaye

Ülkenin yabancı bir devlete bağlanması; Erzurum Kongresi reddetti.

Balfour Deklarasyonu

İngiltere'nin Filistin'de Yahudi yurdunu desteklediğini bildiren 1917 belgesi.

Üç Tarz-ı Siyaset

Yusuf Akçura'nın Osmanlıcılık, İslamcılık ve Türkçülüğü karşılaştırıp Türkçülüğü öneren eseri.

Kapitülasyonlar

Yabancılara tanınan ayrıcalıklar; Almanya sürmesini istedi.

• Amasya Tamimi gerekçe ve programı içerir; Havza Genelgesi ilk genelgedir, plan ve program ona atfedilemez.
• Manda reddi ve vatan bütünlüğü ilk Erzurum'da geçti, Sivas'ta ülke çapında onaylandı.
• Heyet-i Temsiliye Erzurum'da doğdu, Sivas'ta son şeklini aldı, TBMM ile bitti.
• Soru 'yer almaz' diyorsa Menemen, Alemdar, Alaşehir, Uşi, Bükreş gibi konu dışı seçeneklere dikkat edilmeli.
• Akdeniz'in merkez olması, feodalitenin güçlenmesi gibi ters sonuçlar yanlış seçenektir.