ATA-AÖF İdare Hukuku Çıkmış Sorular

İdare Hukuku dersi; idarenin örgütlenmesini, idari işlemleri, kamu hizmetlerini, kamu görevlilerini, idari sözleşmeleri, idarenin sorumluluğunu ve idari yargıyı kapsar. Konular devletin hukuka bağlılığı ve kamu yararı ilkesi etrafında toplanır.

İdarenin yapısı ve örgütlenmesi

• Organik anlamda idare kamu tüzel kişiliği olan birimlerden oluşur; mahkemeler yargı teşkilatındadır, idare sayılmaz.
• Yürütme yetkisi 2017 değişikliğiyle doğrudan Cumhurbaşkanına verilmiştir.
• Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı en üst düzey devlet memurudur; Türkiye Varlık Fonu bu başkanlığın bünyesinde değildir.
• İlde Vali Devleti, Cumhurbaşkanını ve il özel idaresini temsil eder; ilçede en yüksek mülki amir Kaymakamdır.
• İller yalnızca kanunla kurulur ve kaldırılır; valinin yokluğunda il encümenine genel sekreter başkanlık eder.
• Köy idaresi köy derneği, ihtiyar heyeti ve muhtardan oluşur; muhtarı köy derneği seçer.

Yerel yönetimler, yetki ve denetim

• Yerel yönetimler merkezî idarenin hiyerarşik değil idari vesayet denetimindedir; hiyerarşi aynı tüzel kişilik içinde vardır.
• Yetki genişliği ile valiler merkeze sormadan karar alıp merkezî bütçeden harcama yapabilir.
• Yetki devri sınırlı olmalı ve kanunla belirlenmelidir; tüm yetkiler devredilemez.
• İmza devrinde asıl yetki sahibi yetkisini kullanmaya devam eder; yetki devrinde kullanamaz.
• Sayıştay harcamaların bütçeye uygunluğunu TBMM adına denetler; soru, genel görüşme, araştırma ve soruşturma Meclis denetim yollarıdır, medya değildir.

İdari işlem

• Maksat unsurunda tek hedef kamu yararıdır; kişisel veya siyasi amaç işlemi sakatlar.
• İşlemler yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönünden hukuka uygun olmalıdır.
• Kolektif işlemler kurul, meclis ve komisyon gibi çok kişili organların ortak iradesiyle doğar; disiplin kurulu kararı örnektir.
• Şart işlemler kişiyi önceden belirlenmiş nesnel bir statüye sokar veya çıkarır; memuriyete atanma örnektir.
• Lehe işlem imza tarihinde, aleyhe işlem tebliğ ile hüküm doğurur.
• Yönetmelik çıkarma yetkisi Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerindedir.

Kamu hizmeti ve yürütme yöntemleri

• Konusuna göre kamu hizmetleri idari, iktisadi, sosyal ve bilimsel-teknik-kültürel olarak ayrılır; tekel bu sınıflamada yer almaz.
• Adalet hizmetleri millî, içme suyu gibi hizmetler yerel niteliktedir.
• Özel kesime tümüyle yasaklanan faaliyet tekelli kamu hizmetidir.
• Hizmet yöntemleri imtiyaz, ruhsat, iltizam ve müşterek emanettir; doğrudan temin bir satın alma usulüdür.
• İmtiyazda kâr ve zarar özel kişiye aittir; iltizamda hizmet götürü veya oransal ücretle özel kişiye yaptırılır.
• İdari fonksiyon kamu yararı için kendiliğinden işler; yalnızca talep üzerine harekete geçmek onun özelliği değildir.

İdari sözleşmeler ve kamu ihaleleri

• İdarenin özel hukuk sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklara adli yargı bakar.
• İdare sözleşmenin uygulanmasını tek taraflı denetleyebilir; bu bir idare üstünlüğüdür.
• Rekabet ilkesi çok sayıda isteklinin serbest iradeyle teklif vermesini sağlar.
• Teknik ve mali yeterlilik belgeleri, istekliden belirli ehliyet aranması ilkesine dayanır.
• İhaleyi iptal yetkisi sınırsız değildir, yargı denetimine tabidir.
• Doğrudan temin usulünde teminat alınması şart değildir.

Kamu görevlileri ve kolluk

• Dar anlamda kamu görevlisi kadrolu statülü memurdur; polis örnektir. Bakan ve muhtar gibi seçilmişler siyasi görevlidir.
• Kasten işlenen suçtan bir yıl veya fazla hapse mahkûm olan kişi memur olamaz.
• Kademe ilerlemesinin durdurulması, disiplin kurulu kararından sonra atamaya yetkili amirce uygulanır.
• Memur yasaya aykırı emri uygulamaz ve bildirir; amir yazılı ısrar ederse uygular, sorumluluk amire geçer. Suç oluşturan emir uygulanmaz.
• İdari kolluk suçtan önce önleyici olarak vali ve kaymakam gibi idari makamlara bağlıdır; adli kolluk adli makamlara bağlıdır.

İdarenin sorumluluğu ve yargısal denetim

• Kamu hizmeti işlemez, geç veya kötü işlerse hizmet kusuru doğar; ölçüsüz güç kullanan polis örnektir.
• Zarar kesin ve gerçekleşmiş olmalı; maddi veya manevi olabilir.
• Mücbir sebep sorumluluğu kaldırabilir veya azaltabilir; mahkûma çıkma izni verilmesi ise hizmet kusurudur, sorumluluğu kaldırmaz.
• Hukuk devletinde idarenin sorumlu tutulamaması düşünülemez.
• İptal davası hukuka aykırı işlemin kaldırılmasını, tam yargı davası zararın giderimini amaçlar.
• Dilekçe ilk incelemede önce görev ve yetki yönünden bakılır; cevap süresi 30 gündür.
• İdare mahkemesi kararlarına karşı ilk kanun yolu bölge idare mahkemesine istinaftır; sonra Danıştay temyizi mümkündür.

Kısıtlama, olağanüstü hâl ve denetim kurumları

• Bildirim usulünde faaliyetten önce idareye haber verilir, izin aranmaz.
• İstimval, olağanüstü durumda taşınırlara bedeli ödenerek el koymadır; kamulaştırma taşınmazlar içindir.
• Olağanüstü hâlde Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarma yetkisi genişler.
• Kamu Denetçiliği Kurumuna gerçek kişiler kadar tüzel kişiler de başvurabilir.

Hizmet kusuru

Kamu hizmetinin hiç işlememesi, geç veya kötü işlemesi nedeniyle idarenin sorumlu olması.

Mücbir sebep

Öngörülemeyen ve önlenemeyen olay; idarenin sorumluluğunu kaldırabilir veya azaltabilir.

Maksat unsuru

İdari işlemin kamu yararını gerçekleştirmeye yönelmesi gereken amaç yönü.

Yetki genişliği

Merkezî idare yetkilerinin bir kısmının taşradaki üst temsilcilere, özellikle valilere bırakılması.

İdari vesayet

Merkezî idarenin yerel yönetimler üzerindeki, hiyerarşik olmayan denetimi.

İmtiyaz

Hizmetin özel kişice kurulup işletilmesi; kâr ve zarar o kişiye aittir.

İltizam

Hizmetin götürü veya oransal ücretle özel kişiye yaptırılması.

İstimval

Olağanüstü durumda özel kişilerin taşınır mallarına bedel ödeyerek el koyma.

İdari kolluk

Suç işlenmeden önce kamu düzenini koruyan önleyici faaliyet.

Kolektif işlem

Çok üyeli organın ortak iradesiyle oluşan idari işlem.

Şart işlem

Kişiyi nesnel hukuki bir statüye sokan veya çıkaran işlem.

İptal davası

Hukuka aykırı idari işlemin geçmişe etkili kaldırılması için açılan dava.

• Vesayet ile hiyerarşi karıştırılmamalı: yerel yönetimlerde vesayet, aynı tüzel kişilikte hiyerarşi vardır.
• İmtiyaz (kâr zarar özel kişide) ile iltizam (götürü ücret) ayrı yöntemlerdir; doğrudan temin yöntem değildir.
• Yetki devrinde asıl sahip kullanamaz, imza devrinde kullanmaya devam eder.
• Yanlış şık sorularında ifadelerdeki mutlak sözlere dikkat edilmeli: sınırsız, yalnızca, tümü, talep üzerine.
• İptal davası işlemin kaldırılmasını, tam yargı davası zarar giderimini hedefler.