ATA-AÖF İşletme Bilimlerine Giriş Çıkmış Sorular

Ders; işletme türlerini, kuruluş ve büyüme biçimlerini, yönetim, üretim, pazarlama, insan kaynakları ve finansman konularını ele alır. Ayrıca uluslararasılaşma, yenilik ve temel muhasebe bilgilerini kapsar.

İşletme türleri, amaçlar ve kuruluş

• Sanayi işletmeleri girdileri fiziksel ve kimyasal olarak dönüştürüp yeni ürün üretir; ticaret işletmeleri malı değiştirmeden alıp satar.
• Ticari işletmenin özellikleri: kazanç amacı, süreklilik niyeti ve esnaf faaliyetlerini aşan büyüklük.
• Kârlılık, süreklilik ve büyüme ekonomik amaçtır; çıkar grupları ve müşteri beklentileri sosyal amaç sayılır.
• Anonim ve limited şirketler sermaye şirketidir; kolektif ve adi şirketler şahıs şirketidir.
• Millî Piyango İdaresi ve MTA özel bütçeli devlet işletmeleridir.
• Kuruluş yeri seçiminde pazar, hammadde, emek ve ulaştırma dikkate alınır; sermaye bu etkenlerden değildir.
• Kuruluş öncesi fizibilite çalışması ekonomik, teknik, finansal ve yasal araştırmaları içerir.

Büyüme ve birleşme biçimleri

• İç büyüme işletmenin kendi kaynaklarıyla gerçekleşir; kârın yeniden yatırılması (oto finansman) buna örnektir.
• Yatay büyüme aynı aşamadaki benzer işletmelerin birleşmesidir; dikey büyüme tedarik veya dağıtım aşamalarını bünyeye katar.
• Ürün farklılaştırması aynı ürünün model, kalite, tasarım veya renk açısından çeşitlendirilmesidir.
• Kartelde işletmeler bağımsızlığını korur; tröstte hem hukuki hem ekonomik bağımsızlık kaybolur.
• Holdingde hukuki bağımsızlık sürer, ekonomik bağlılık oluşur.
• Oy tröstünde hisseler sahibinde kalır, yalnızca oy hakları merkeze devredilir.
• Büyük işletmelerin resmî kurumlar üzerindeki gücü, nüfuz/etki yeteneği ile açıklanır.

Uluslararasılaşma

• İç pazarın yetersizliği, yüksek vergi ve ücretler gibi köken ülke koşulları işletmeyi dışarı iter.
• Uppsala Modeli düzensiz ihracattan yurt dışı üretim tesisine uzanan kademeli bir süreçtir.
• Yurt dışında satış şubesi açmak doğrudan ihracattır; dolaylı ihracat aracı kuruluşlarla yapılır.
• Patent, marka ve know-how kullanım hakkının ücret karşılığı verilmesi lisans anlaşmasıdır.
• Franchisingde lisansa ek olarak işletme sistemi, destek ve denetim de vardır.

Yönetim ve örgüt kuramları

• Fayol'a göre fonksiyonlar planlama, örgütleme, emir-komuta, koordinasyon ve denetimdir; pazarlama bunlardan değildir.
• Katz'a göre yönetici yetenekleri teknik, beşerî ve kavramsal olmak üzere üçtür.
• Mintzberg'e göre kişilerarası roller temsilci, lider ve bağlantı kurucudur; monitör bilgi rolüdür.
• Yöneltme işlevi çalışanları harekete geçirir ve güdüler.
• Stratejik planlama üst düzey yöneticilerin görevidir.
• Weber'in bürokrasisi uzmanlaşma, hiyerarşi, yazılı kurallar ve gayrişahsi ilişkilere dayanır.
• Postmodern kuram farklılaşmayı, esnekliği ve çeşitliliği öne çıkarır.
• Maslow'un beş basamağı: fizyolojik, güvenlik, ait olma, saygı görme, kendini gerçekleştirme.

Üretim, kapasite ve stok

• Normal kapasite bakım ve onarım gibi olağan duraksamalar düşülerek hesaplanır.
• Kapasite kullanım oranı fiili üretimin normal kapasiteye bölünmesiyle bulunur; 20.000 / 25.000 yüzde 80 eder.
• Atıl kapasite yoksa çalışma derecesi 1'dir.
• Üretim yönteme göre analitik ve sentetik olarak ayrılır.
• Sadeleştirme, bazı parçaların dışarıdan alınarak karmaşıklığın azaltılmasıdır.
• Verimlilik çıktının girdiye oranıdır; etkinlik amaçlara ulaşma derecesidir.
• Stok devir hızı satılan malın maliyetinin ortalama stoka bölünmesiyle bulunur; örnekte 6 çıkar.
• Ekonomik sipariş miktarı karekök (2 × talep × sipariş maliyeti / stoklama maliyeti) ile bulunur; örnekte 1.000 birim, sipariş aralığı 24 gündür.

Pazarlama ve halkla ilişkiler

• Pazarlama karması ürün, fiyat, dağıtım ve tutundurmadan oluşur; finansman bu karmada yoktur.
• Ürün tasarımı ve fiyat, pazarlama karmasının geliştirilmesi aşamasında belirlenir.
• Reklamın işlevleri bilgilendirmek, ikna etmek ve hatırlatmaktır; amaç satışları artırmaktır.
• Kurumsal reklamlar geniş kitlelere seslenir, doğrudan pazarlama aracı değildir.
• Halkla ilişkiler çift yönlü iletişime dayanır; satış yapmak ve hisse değerini artırmak hedefi değildir.
• Kamu spotları kurum dışına yöneliktir, kurum içi yayın sayılmaz.
• Simsar (broker) mülkiyet almadan alıcı ile satıcıyı buluşturur ve komisyon alır.

İnsan kaynakları ve üretim faktörleri

• Emeğe ücret, sermayeye faiz, toprağa rant veya kira, girişimciye kâr düşer.
• Rant, bir faktörü mevcut işinde tutmak için gerekenden fazla yapılan ödemedir.
• Sermaye, üretimde kullanılan makine, bina ve her türlü donanımı kapsar.
• İşbaşı eğitim: çıraklık, iş rotasyonu, amir gözetimi; seminer, panel, sempozyum ve forum iş dışıdır.
• Kesin standartlar yaklaşımında her çalışan diğerlerinden bağımsız, iş tanımına göre değerlendirilir.
• Ücret nesnellik ilkesine göre kişisel yargıdan bağımsız belirlenir.

Finansman, analiz ve muhasebe

• Leasing mülkiyeti kiralayanda bırakır, orta ve uzun vadeli dış finansman sağlar.
• Satıcı kredileri kısa vadeli yabancı kaynak finansmanıdır.
• Oran ve kaldıraç analizi finansal analiz tekniğidir; bilanço teknik değil tablodur.
• SWOT iç ve dış çevreyi birlikte inceler; PEST yalnız dış çevreyi.
• Varlıklar = Borçlar + Öz sermaye; varlıklardan borçlar çıkarılınca öz sermaye kalır.
• Hesap sınıfları: 1 dönen varlıklar, 2 duran varlıklar, 3 kısa vadeli yabancı kaynaklar, 4 uzun vadeli yabancı kaynaklar, 5 öz kaynaklar, 6 gelir tablosu.
• Alacak senetleri 121, kiralanan yerin restorasyonu 264 Özel Maliyetler, depozito ve teminatlar 226 hesaptadır.
• 690 hesapta gelir ve giderler karşılaştırılarak dönem kârı veya zararı bulunur.

Normal kapasite

Olağan duraksamalar hesaba katılarak belirlenen makul üretim düzeyidir.

Oto finansman

Kârın işletmeye yeniden yatırılmasıyla yapılan iç büyümedir.

Kartel

Bağımsızlığını koruyan işletmelerin fiyat, miktar veya pazar paylaşımında anlaşmasıdır.

Tröst

Hukuki ve ekonomik bağımsızlığın bırakılarak tek işletme olunan birleşmedir.

Leasing

Varlığın mülkiyeti kiralayanda kalır, kullanım hakkı süreli olarak kiracıya geçer.

Franchising

Marka ve sistemin bölge ve süre sınırıyla bedel karşılığı kullandırılmasıdır.

Verimlilik

Çıktının girdiye bölünmesiyle bulunan orandır.

Kavramsal yetenek

İşletmeyi bütün ve çevresiyle birlikte görebilme becerisidir; üst yöneticiler için en önemlisidir.

Pazarlama karması

Ürün, fiyat, dağıtım ve tutundurma unsurlarının bütünüdür.

Rant

Faktörü bulunduğu işte tutmak için gerekenden fazla yapılan ödemedir.

Ekonomik sipariş miktarı

Sipariş ve stoklama maliyetini dengeleyen, her seferde verilecek sipariş adedidir.

Öz sermaye

Varlıklardan borçlar çıkarıldığında kalan, sahiplerin net hakkıdır.

• Kartel ile tröst karıştırılmamalı: kartelde bağımsızlık sürer, tröstte tamamen kaybolur; holdingde yalnız hukuki bağımsızlık sürer.
• Yatay, dikey ve çapraz büyüme ayrımında aşama ve sektör ilişkisine bakılmalı.
• İşbaşı eğitim ile iş dışı eğitim ayrılmalı; seminer, panel, sempozyum ve forum iş dışıdır.
• Formül sorularında önce ara değer bulunmalı: ortalama stok, ekonomik sipariş miktarı ve yıllık sipariş sayısı.
• Doğrudan ve dolaylı ihracat ile itici ve çekici faktörler birbirine karıştırılmamalı.