ATA-AÖF Borçlar Hukuku Çıkmış Sorular

Borçlar Hukuku; hukuki işlemlerin kurulması, şekli ve geçersizliği, temsil, borcun ifası ve sona ermesi, temerrüt, haksız fiil ile bazı sözleşme türlerini ele alır. Sınavda kavramların birbirinden ayırt edilmesi ve istisnaların bilinmesi ön plandadır.

Hukuki işlem ve irade açıklaması

• Hukuki işlemin kurucu unsuru irade açıklamasıdır; hukuki sonuç doğurmaya yönelir.
• İrade açıklaması her zaman açık ve yazılı olmak zorunda değildir, davranışla örtülü yapılabilir.
• Tek taraflı işlemde sonuç tek kişinin iradesiyle doğar; mirasçı atama bunun örneğidir.
• Taraf sayısı sayılırken kişi sayısına değil karşı yanların sayısına bakılır; bir yanda kiralayan, öbür yanda birden fazla kiracı olsa da işlem iki taraflıdır.
• Öneri belirli kişiye yapılabileceği gibi ilan veya afişle belirsiz kişilere de yöneltilebilir.

Temsil

• Doğrudan temsilde işlem temsil edilenin adına ve hesabına yapılır, sonuçlar doğrudan ona ait olur.
• Dolaylı temsilde temsilci kendi adına, ancak başkasının hesabına işlem yapar.
• Temsil edilenin veya temsilcinin ölümü, iflas, fiil ehliyetinin kaybı yetkiyi sona erdirir.
• Temsil edilene yasal danışman atanması yetkiyi sona erdirmez.

Şekil, geçersizlik ve imkânsızlık

• Kanunun öngördüğü şekle uyulmayan sözleşme kural olarak kesin hükümsüzdür.
• Şekil şartı düşünmeyi sağlar, ispatı kolaylaştırır ve üçüncü kişiler için güvenlik getirir; gizliliği kaldırmak faydası değildir.
• Emredici kural, ahlak, kamu düzeni, kişilik hakkı ihlali veya imkânsızlık kesin hükümsüzlük doğurur.
• Kamu düzenine aykırılık için somut bir emredici kuralın ihlali şart değildir.
• Yaptırım türleri: kesin hükümsüzlük, nispi hükümsüzlük, yokluk, askıda hükümsüzlük. Saikte yanılma iradeyi sakatlar, yaptırımı iptal edilebilirliktir.
• Yalnız borçlu bakımından imkânsızlık sözleşmeyi geçersiz kılmaz; objektif imkânsızlık gerekir.
• Muvazaayı taraflar yazılı delille, üçüncü kişiler her delille ispat eder.

Genel işlem koşulları ve sözleşmenin uyarlanması

• Genel işlem koşullarının temel düzenlemesi TBK'dadır; tüketici sözleşmelerinde Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ek koruma sağlar.
• Genel işlem koşulları kanun sayılmaz, kanun gibi yorumlanmaz; düzenleyen aleyhine yorum yapılır.
• Aşırı ifa güçlüğünde uyarlama ancak talep üzerine olur, hâkim kendiliğinden uyarlayamaz.

İfa ve ifa şartları

• Bizzat ifa zorunlu olsa bile borçlu temel edimi kendisi yaptığı sürece yardımcı kişi kullanabilir.
• İfanın yapıldığını ispat yükü borçludadır.
• Alacaklı kural olarak kısmi ifayı reddedebilir; dürüstlük kuralı gibi nedenlerle bu hak sınırlanabilir.
• Para borcu kural olarak cins borcudur, değerli özel para gibi istisnalarda parça borcu olabilir.
• Satışta yarar, teslime kadar malda oluşan ürünler ve artışlardır.
• Geçici ödemede kesin delil aranmaz, iddianın haklılığını gösteren inandırıcı kanıt yeterlidir.

Borç ilişkisinin türleri, sona erme ve temerrüt

• Eser sözleşmesinde inşaatı teslim borcu tek seferde sona erdiği için ani edimli borçtur.
• Müteselsil alacaklılıkta borçlu tamamını bir alacaklıya ödeyerek kurtulur; alacaklıların hakları kural olarak eşittir.
• Takas tek taraflı beyanla gerçekleşen yenilik doğuran haktır, karşı tarafın kabulü gerekmez.
• Mevcut borç için kambiyo taahhüdü veya yeni senet verilmesi, açık irade yoksa yenileme sayılmaz.
• Temerrüt faizi her para borcunda istenir; müspet zarar ve sözleşmeden dönüp menfi zarar isteme yalnız karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde söz konusudur.

Haksız fiil ve sorumluluk türleri

• Kusursuz sorumluluğa örnek olarak motorlu araç işletenin sorumluluğu tehlike sorumluluğuna dayanır.
• Kalabalık yaya caddesinde son hızla gidip ölüme yol açan kişide dolaylı kast vardır.
• Köpeği saldırtan kişi, hayvanı araç olarak kullandığından kusur sorumluluğuyla sorumlu olur.
• Kira borcunu ödememek sözleşme ihlalidir, haksız fiil değildir.
• Kanunda ayrı görevli mahkeme yoksa haksız fiil tazminatına asliye hukuk mahkemesi bakar.

Külfet ve bazı sözleşme türleri

• Külfet, kişinin kendi hakkını kazanması veya kullanması için yerine getirmesi gereken yükümlülüktür; dava edilemez.
• Finansal kiralama TBK'da değil, özel kanunda düzenlenmiştir.
• Konut ve çatılı işyerinde kiraya veren, kira başlangıcından 10 yıl geçmeden belirsiz süreli sözleşmeyi feshedemez; kiracı her zaman feshedebilir.
• Kiracının yeri kendi adına bir başkasına kiralaması alt kiradır.
• Kullanım ödüncüne tüketilen mallar konu olmaz; patates gibi mallar tüketim ödüncünün konusudur.

Dolaylı temsil

Temsilcinin işlemi kendi adına, başkasının hesabına yapması.

Doğrudan temsil

İşlemin temsil edilenin adına ve hesabına yapılması.

Külfet

Kişinin kendi yararına, hakkını kazanmak veya kullanmak için yapması gereken davranış.

Kesin hükümsüzlük

Kanuna, ahlaka, kamu düzenine aykırı veya şekle uymayan sözleşmenin baştan geçersiz olması.

Muvazaa

Tarafların gerçek iradelerini gizleyerek görünürde başka bir işlem yapması.

Müteselsil alacaklılık

Her alacaklının borcun tamamını isteyebildiği, borçlunun birine ödemekle kurtulduğu durum.

Takas

Aynı cinsten, muaccel karşılıklı alacakların tek taraflı beyanla sona erdirilmesi.

Tehlike sorumluluğu

Riskli bir faaliyeti yürütenin kusuru olmasa da sorumlu tutulması.

Dolaylı kast

Sonucu doğrudan istemeden gerçekleşme ihtimalini göze alarak davranmak.

Ani edimli borç

Tek seferde ifa edilip sona eren borç ilişkisi.

Alt kira

Kiracının kiralananı kısmen veya tamamen başkasına kendi adına kiralaması.

Yenileme

Mevcut borcun yeni bir borçla değiştirilmesi; açık irade gerektirir.

• Soru kökündeki yanlış, geçerli değil, yer almaz gibi olumsuz ifadelere dikkat edilmeli.
• Doğrudan temsil (adına ve hesabına) ile dolaylı temsil (kendi adına, başkası hesabına) karıştırılmamalı.
• Her durumda, daima, yalnızca gibi mutlak ifadeler genellikle yanlış şıkta bulunur.
• Kesin hükümsüzlük, iptal edilebilirlik ve saikte yanılma birbirinden ayrılmalı.
• Ödemeyen kiracı gibi sözleşme ihlalleri haksız fiilden ayırt edilmeli.