ATA-AÖF Davranış Bilimleri Çıkmış Sorular

Davranış Bilimleri dersi; insan davranışını psikoloji, sosyoloji ve ilgili alanlar üzerinden inceler. Tutum, öğrenme, algı, duygu, güdülenme, stres, kişilik, grup, kültür, aile, tabakalaşma ve iletişim konularını kapsar.

Davranış bilimleri ve alanları

• Sosyal psikoloji ve sosyoloji davranış bilimidir; patoloji hastalıkları inceleyen bir tıp dalıdır.
• Sosyoloji ilgisini bireyden çok aile, eğitim, din gibi toplumsal yapılara yöneltir.
• Sosyal psikoloji grup üyeliğinin bireyin tutum, inanç ve davranışına etkisini inceler.
• Gelişim psikolojisi büyüme ile davranış ve bilişteki değişimleri ele alır.
• Arkeoloji tarih öncesi toplumları kazılardan çıkan kalıntılarla araştırır.

Tutum ve ölçülmesi

• Tutumun üç bileşeni bilişsel (düşünce, bilgi), duygusal (hoşlanma) ve davranışsal (eylem) bileşendir.
• Tutum ile davranış uyumunda farkındalık etkilidir; kişi tutumunun farkındaysa ona uygun davranma olasılığı artar.
• Doğrudan ölçmede Likert tipi ölçekler en yaygın araçtır.
• Dolaylı ölçmede belirsiz uyarıcılar kullanan projektif testler yer alır.
• Rorschach ve Tematik Algı Testi projektif testlerdir.

Öğrenme kuramları

• Öğrenme durumsaldır; çevre koşullarına ve bağlama göre biçimlenir.
• Öğrenme kuramları davranışsal, bilişsel, duyuşsal ve nörofizyolojik gruplara ayrılır.
• Tolman işaretsel öğrenmeyi ve bilişsel haritayı geliştirmiştir; öğrenme her zaman bilinçli değildir (gizil öğrenme).
• Thorndike deneme-yanılmayı temel alır; başarılı denemeler kalıcı bağ kurar (etki yasası).
• Dürtü, fizyolojik eksiklikten doğan ve organizmayı harekete geçiren içsel gerilimdir.

Algı, duygu, güdülenme ve stres

• Algı, duyu uyaranlarının düzenlenip yorumlanmasıdır; yanlış algılanan gerçek uyarıcı illüzyondur.
• Gestalt yasaları: şekil-zemin, yakınlık, benzerlik, süreklilik, kapalılık, pragnanz.
• Maslow hiyerarşisi: fizyolojik, güvenlik, ait olma, saygı, kendini gerçekleştirme (en üstte).
• Herzberg: başarı, sorumluluk, yükselme motive edicidir; ücret, güvenlik, çalışma koşulları hijyen faktörüdür.
• Vroom'da valens, ödülün birey için değeridir.
• Selye'ye göre stres evreleri alarm, direnç ve tükenmedir; savaş-kaç alarmda görülür.

Kişilik ve savunma mekanizmaları

• Ego ideali ile öz imaj uzaklaştıkça stres artar; öz imaj bilinç düzeyindedir.
• Yansıtma, kişinin kendindeki özelliği başkasına atfetmesidir.
• Yüceltme, onaylanmayan dürtüyü sanat veya spor gibi kabul gören alanlara yöneltir.
• A tipi kişilik rekabetçi, sabırsız, mükemmeliyetçi ve öfkelidir; uzlaşmacılık B tipine özgüdür.
• Kalıtım, doğuştan gelen biyolojik ve psikolojik özelliklerin tümüdür.

Grup, rol ve iletişim

• Rol belirsizliği beklentileri bilmemek, rol çatışması beklentilerin çelişmesidir.
• Sosyal aylaklık, grupta başkalarına güvenip daha az çaba göstermektir.
• Gruplar birincil-ikincil olarak etkileşimin niteliğine göre ayrılır.
• Grup en verimli hâline kontrol ve yaptırımlar evresinde ulaşır.
• Geri bildirim iletişimi iki yönlü yapar ve sürecin son halkasıdır.
• Örgütsel kültür ortak dil yaratarak iletişimi kolaylaştırır; sanal arkadaşlık grupları gayri resmîdir.

Toplum, kültür, aile ve tabakalaşma

• Kültür, toplumun geleneklerle sürdürdüğü maddi ve manevi değerlerin bütünüdür.
• Kazanılmış statü çabayla elde edilir; verilmiş statü doğumla gelir.
• Tabakalaşma türleri kölelik, kast, zümre ve sınıftır; işlevselciler onu toplum için zorunlu sayar.
• Cemiyet çıkara dayalı mesafeli, cemaat geleneksel bağlı topluluktur.
• Geniş aile ataerkildir; eşlerin çalışması ve demokratik ilişki çekirdek aileye özgüdür.
• Prefigüratif kültürde yaşlılar gençlerden öğrenir.

Davranış

Organizmanın uyarana verdiği gözlenebilir ve ölçülebilir tepki.

Valens

Bireyin ödüle biçtiği değer veya çekicilik.

Bilişsel harita

Çevrenin zihinde örgütlü temsili; Tolman'la anılır.

İllüzyon

Var olan bir uyarıcının yanlış algılanması.

Yansıtma

Kendinde kabul edilmeyen özelliği başkalarına yüklemek.

Yüceltme

Onaylanmayan dürtüyü toplumca değerli etkinliğe yöneltmek.

Hijyen faktörleri

Eksikse tatminsizlik doğuran, varlığı tek başına motive etmeyen etkenler.

Sosyal aylaklık

Grupta bireysel çabanın azalması.

Artifakt

Örgüt kültürünün en görünür katmanı.

Kazanılmış statü

Kişinin kendi çabasıyla ulaştığı toplumsal konum.

Cemiyet

Kişisel bağlardan uzak, akla dayalı ilişkilerle kurulu topluluk.

• Rol belirsizliği ile rol çatışmasını karıştırmamak gerekir: biri bilgi eksikliği, diğeri çelişen beklentilerdir.
• Herzberg'de sorumluluk ve başarı motive edici, ücret ve güvenlik hijyen faktörüdür.
• İllüzyonda gerçek uyarıcı vardır; halüsinasyonda hiç uyarıcı yoktur.
• Maslow'da 'kendini tatmin' diye kategori yoktur; tepe ihtiyaç kendini gerçekleştirmedir.
• Doğrudan ölçmede Likert, dolaylı ölçmede projektif testler akla gelmelidir.