ATA-AÖF İktisada Giriş Çıkmış Sorular

İktisada Giriş dersi; kıtlık ve fırsat maliyeti, üretim faktörleri, talep-arz ve piyasa yapıları, tüketici ve firma davranışı, makro kavramlar, para ile dış ticaret ve işletme bilgisinin temel konularını kapsar.

Temel kavramlar ve iktisat düşüncesi

• Kaynaklar kıt olduğu için seçim gerekir; vazgeçilen en iyi alternatifin değeri fırsat maliyetidir.
• Adam Smith 1776 tarihli eseriyle klasik iktisadı başlatmış, iş bölümü ve uzmanlaşmanın üretkenliği artırdığını göstermiştir.
• Keynes Büyük Buhran sonrası tam istihdam varsayımını reddetmiş, devlet müdahalesini savunmuş ve iktisadı mikro ile makro olarak ayırmıştır.
• Üretim, ihtiyaç gideren mal ve hizmetin elde edilmesidir; tüketim ise bunların fayda için kullanılmasıdır.
• Üretim olanakları eğrisinin tümüyle dışa kayması ekonomik büyümeyi gösterir.

Üretim faktörleri ve gelirler

• Emeğin getirisi ücret, sermayenin faiz, toprağın rant, girişimcinin kârdır.
• Müteşebbis emek, sermaye ve toprağı birleştirir ve riski üstlenir; karşılığı rant değil kârdır.
• Teknolojik değişme aynı girdiyle daha fazla çıktı elde edilmesini sağlar.
• Kısa dönemde en az bir faktör sabittir; uzun dönemde tüm faktörler değiştirilebilir.
• Marjinal ürün eğrisi ortalama ürün eğrisini en yüksek noktasında keser.

Talep, arz ve denge

• Talep kanununa göre fiyat düşünce talep edilen miktar artar; talep eğrisi aşağı eğimlidir.
• Giffen malı talep kanununun istisnasıdır; negatif gelir etkisi ikame etkisinden güçlüdür.
• Engel eğrisi pozitif eğimliyse mal normal maldır; gelir artınca talebi azalan mal düşük maldır.
• İkame malın fiyatı düşerse asıl malın talep eğrisi sola kayar.
• Talep ve arz miktarının eşitlendiği fiyat denge fiyatıdır; piyasa arz eğrisi tüm üreticilerin arzının toplamıdır.
• Gelirdeki değişimin talebe etkisini talebin gelir esnekliği ölçer.

Tüketici ve firma davranışı

• Fayda, mal tüketmekten duyulan doyumdur; kayıtsızlık eğrisi üzerindeki tüm noktalar eşit fayda verir.
• Kayıtsızlık eğrisinin eğimi marjinal ikame oranını verir.
• Tam rekabet firması kısa dönemde MR=MC noktasında üretir.
• Rekabetçi firmanın arz eğrisi, MC eğrisinin kapanma noktası üstündeki bölümüdür.
• AVC, toplam maliyetten sabit maliyet çıkarılıp üretim miktarına bölünerek bulunur.
• Monopolde tek firma vardır; ölçek, yasal engeller ve yakın ikame yokluğu monopolü doğurur.

Piyasa yapıları

• Tam rekabette çok sayıda alıcı ve satıcı, serbest giriş-çıkış, tam bilgi ve homojen mal bulunur.
• Ürün farklılaştırma ve markalaşma tam rekabete değil, tekelci rekabet ve oligopole aittir.
• Tam rekabette devlet denetimi ve yönlendirmesi yoktur.
• Endüstri, aynı cins mal ve hizmeti üreten firmaların topluluğudur.

Makro iktisat, para ve maliye

• Büyüme reel milli gelirdeki artışla ölçülür; hasıla belirli sürede üretilen mal ve hizmetlerin toplamıdır.
• Klasik modelde kısa dönem üretimi iş gücü miktarına bağlıdır.
• Fiyat istikrarı yıllık yüzde 1-3 gibi düşük enflasyondur.
• Para talebi işlem, ihtiyat ve spekülasyon amaçlıdır; faiz tasarruf arzı ile talebini dengeler.
• Pigou etkisinde fiyatlar düşünce nakdin reel değeri artar, tüketim yükselir.
• Toplam talep sola kayarsa çıktı düşer; daralmada bütçe harcamaları artırılmalıdır.
• Verginin kamu geliri sağlama görevi mali fonksiyondur.

Dış ticaret

• Rybczynski Teoremi: bir faktör artınca onu yoğun kullanan malın üretimi artar, diğerininki azalır.
• Linder'in Tercihlerde Benzerlik Hipotezi: gelir düzeyi benzer ülkeler daha yoğun ticaret yapar.
• İthalat kotası ithal miktarına fiziksel üst sınır koyar.
• Gümrük tarifeleri yerli üretimi ve istihdamı artırır, yerli üretimi düşürmez.
• Faktörlerin homojen olması artan maliyeti değil sabit maliyeti açıklar.

İşletme bilgisi

• Sanayi işletmeleri hammaddeyi fiziksel ve kimyasal olarak dönüştürüp yeni ürün elde eder.
• Kapasite kullanım oranı fiili üretimin normal kapasiteye bölünmesiyle bulunur.
• Kartelde bağımsızlık korunur, tröstte hem hukuki hem ekonomik bağımsızlık kaybedilir.
• Dikey büyüme üretim zincirindeki önceki veya sonraki aşamayı katmaktır; oto finansman iç büyüme yoludur.
• Fayol'un fonksiyonları planlama, örgütleme, emir-komuta, koordinasyon ve denetimdir.
• Pazarlama karması ürün, fiyat, dağıtım ve tutundurmadır.
• Leasingde mülkiyet kiralayanda kalır; yurt dışı şube açmak doğrudan ihracattır.

Fırsat maliyeti

Bir seçim yapılırken vazgeçilen en değerli alternatifin değeridir.

Giffen malı

Fiyatı artınca talebi de artan istisnai düşük maldır.

Marjinal ikame oranı

Faydayı sabit tutarak bir maldan vazgeçip diğerinden ne kadar tüketileceğini gösterir.

Denge fiyatı

Talep ve arz edilen miktarın eşit olduğu fiyattır.

Pigou etkisi

Fiyat düşüşüyle nakdin reel değerinin artıp tüketimi yükseltmesidir.

Rant

Toprak ve doğal kaynak sahiplerine ödenen paydır.

Hasıla

Bir ekonomide belirli sürede üretilen mal ve hizmetlerin toplam değeridir.

İthalat kotası

İthal edilebilecek mal miktarına getirilen fiziksel sınırdır.

Verimlilik

Çıktının girdiye oranıdır.

Kartel

Bağımsızlığını koruyan aynı iş kolundaki işletmelerin sözleşmeyle anlaşmasıdır.

Tröst

İşletmelerin hukuki ve ekonomik bağımsızlığını yitirip tek işletme olmasıdır.

Leasing

Varlığın kullanım hakkının süreli olarak kiracıya geçtiği finansal kiralamadır.

• Faktör getirileri karıştırılmamalı: emek ücret, sermaye faiz, toprak rant, girişimci kâr.
• Kartel ile tröst ayrılmalı: kartelde bağımsızlık sürer, tröstte kaybolur.
• Fırsat maliyeti üretici kararlarıyla ilgilidir; tüketici tercihleriyle ilgili kavram faydadır.
• Doğrudan ihracat ile dolaylı ihracat karıştırılmamalı: yurt dışı şube doğrudan ihracattır.
• Yanlış olanı soran sorularda şıklar dikkatle okunmalı; ters kurulmuş ifadeler sık çıkar.