ATA-AÖF Risk Yönetimi Çıkmış Sorular

Risk Yönetimi dersi; risk türlerini, ölçüm yöntemlerini, düzenleyici çerçeveleri (Basel, Solvency II), korunma araçlarını, sigortacılığı ve ekonomik krizleri ele alır. Süreç, risklerin tanımlanmasıyla başlayıp ölçme, yönetme ve izleme adımlarıyla sürer.

Risk türleri

• Piyasa riski; faiz, kur, hisse ve emtia fiyat hareketlerinden doğan zarardır.
• Operasyonel risk; yetersiz süreç, insan hatası, sistem arızası ve dış olaylardan kaynaklanır, hukuki risk kapsama girer.
• Likidite riski, 2008 krizinde fonlama kaynaklarının kurumasıyla sistem geneline yayılmıştır.
• Sistematik risk tüm piyasayı etkiler ve çeşitlendirmeyle yok edilemez; firmaya özgü risk çeşitlendirmeyle azalır.

Risk yönetimi süreci ve ERM

• Sürecin ilk adımı risklerin tanımlanmasıdır; sonra ölçme, değerlendirme, yöntem seçimi, izleme ve raporlama gelir.
• ERM, riski tüm kurum çapında bütünleşik ve stratejiyle bağlantılı bir olgu sayar.
• Geleneksel yaklaşım ise riskleri birimlere göre ayrı ayrı yönetir.
• Risk yönetiminin yetersizliği iflas olasılığını, zarar artışını ve hukuki yaptırımları getirir; mali tablolarda iyileşme getirmez.

Risk ölçüm yöntemleri

• RMD, belirli süre ve güven düzeyinde uğranabilecek en yüksek zararı tek rakamla gösterir.
• RMD yöntemleri: varyans-kovaryans, tarihsel simülasyon ve Monte Carlo simülasyonu.
• Varyans-kovaryans yöntemi getirilerin normal dağıldığını varsayar.
• Senaryo analizi ve stres testleri uç durumları gösterir; varsayımsal senaryolar en kötü durumları da kapsayabilir.
• Aritmetik ortalama getirilerin toplamının gün sayısına bölünmesiyle bulunur.

Basel ve düzenleyici çerçeve

• Türkiye'de kredi riski 2007'den itibaren Standart Yaklaşım ile ölçülmektedir.
• Temel Gösterge Yaklaşımı'nda sermaye, son üç yılın pozitif brüt gelir ortalamasının yüzde 15'idir.
• Basel III, 2008 sonrası likidite karşılama oranı gibi ölçütler getirmiştir.
• Solvency II'de SCR, bir yıllık ufukta yüzde 99.5 güven düzeyiyle hesaplanır.
• Kredi analizindeki 5C: karakter, kapasite, sermaye, teminat ve koşullar.

Korunma ve sigortacılık

• Faiz swapı, sabit ve değişken faiz ödemelerini değiştiren türev olup faiz riskinden korunmada yaygındır.
• Ahlaki tehlike, teminat güvencesiyle zarardan kaçınma çabasının azalmasıdır.
• Ters seçim, riski yüksek kişilerin sigortaya daha çok yönelmesidir.
• Hayat sigortasında menfaatten yararlanan kişi lehtardır; sigorta ettiren primi öder.
• Sigortacılığın en eski izleri Babil'deki kervan ticareti düzenlemelerine ve Hammurabi Kanunları'na dayanır.

Krizler ve ülke riski

• Tekila etkisi 1994 Meksika, ikiz krizler 1997 Tayland, para kurulu çöküşü 2001 Arjantin, Büyük Buhran 1929 ABD'dir.
• Birinci nesil modeller krizi makroekonomik tutarsızlıklara bağlar.
• İkinci nesil modeller krizi beklentilere ve kendini doğrulayan kehanetlere bağlar.
• Finansal ülke riski göstergeleri: bulaşma, kur kararlılığı, dış borç servis oranı, dış borcun millî gelire oranı.
• Kişi başına GSMH finansal değil, ekonomik risk göstergesidir.

Yapay zekâ

• LIME, karmaşık modelin tek bir tahminini yerel düzeyde basit bir modelle açıklar.
• LIME kara kutu sorununu tümüyle ortadan kaldırmaz.
• Yapay zekâ sağlıkta büyük hasta verisini inceleyerek erken teşhise katkı sağlar.

Riske Maruz Değer (RMD)

Belirli süre ve güven düzeyinde portföyün karşılaşabileceği en yüksek zararın tek rakamla ifadesi.

Piyasa riski

Faiz, kur, hisse ve emtia fiyatlarındaki hareketlerden doğan zarar riski.

Operasyonel risk

İç süreç, insan, sistem ve dış olay kaynaklı zarar riski.

Likidite riski

Fonlama kaynaklarının kuruması nedeniyle varlıkların değerinin altında satılmasına yol açan risk.

Sistematik risk

Tüm piyasayı etkileyen, çeşitlendirmeyle yok edilemeyen risk.

SCR

Solvency II'de yüzde 99.5 güvenle, bir yıllık ufukta hesaplanan gerekli sermaye yeterliliği.

Faiz swapı

Tarafların sabit ve değişken faiz ödemelerini değiştirdiği türev sözleşme.

Ahlaki tehlike

Teminat altında olmanın verdiği güvenle korunma çabasının azalması.

Ters seçim

Riski yüksek kişilerin sigortaya daha çok yönelmesi.

Lehtar

Hayat sigortasında sigorta menfaatinden yararlanacak kişi.

LIME

Tek bir tahmini yerel düzeyde açıklayan XAI yöntemi.

Kendini doğrulayan kehanet

Devalüasyon beklentisiyle harekete geçen yatırımcıların krizi gerçekten doğurması.

• Ahlaki tehlike (sigortadan sonra dikkatin azalması) ile ters seçim (riskli kişilerin sigortaya yönelmesi) karıştırılmamalı.
• Birinci nesil krizlerde makroekonomik tutarsızlık, ikinci nesil krizlerde beklentiler öne çıkar.
• Sistematik risk çeşitlendirmeyle yok edilemez; firmaya özgü risk azaltılabilir.
• Sayısal değerler ayrıştırılmalı: SCR yüzde 99.5, Temel Gösterge Yaklaşımı yüzde 15, Standart Yaklaşım 2007.
• Risk yönetimi sürecinin ilk adımı ölçme değil, risklerin tanımlanmasıdır.